Кіріспе

Австралияға тән аса улы жылан. Ішкі тайпан (Oxyuranus microlepidotus), сондай-ақ батыс тайпан, кішкентай қабықты жылан немесе қатал жылан деп те белгілі, Elapidae тұқымдасына жататын өте улы жыланның бір түрі. Бұл түр Орталық-Шығыс Австралияның шөлейтті аймақтарында кездеседі. Осы аймақтарда тұратын Австралияның аборигендері жыланды дандарабилла деп атаған. Оны 1879 жылы Фредерик Маккой, ал 1882 жылы Уильям Джон Маклей ресми түрде сипаттады. Бірақ келесі 90 жыл бойы ғылыми қауым үшін оның құпиясы сақталды; одан әрі үлгілер табылған жоқ, ал 1972 жылы қайта табыларша осы түр туралы білімге ештеңе қосылмады. Егешқұйрықтардағы (тышқандардағы) орташа өлімдік доза мәніне сүйенсек, ішкі тайпанның уы кез келген жыланның ең улысы болып табылады – тіпті теңіз жыландарынан да әлдеқайда күшті, ал адам жүрегінің жасушаларында сынағанда, ол барлық жорғалаушылардың ең улы уы болып шықты. Ішкі тайпан сүтқоректілерді аулауға маманданған, сондықтан оның уы жылы қанды жануарларды өлтіруге арналған. Бір тістеген кездегі удың мөлшері 100-ден астам ересек адамды өлтіруге жетеді. Бұл өте жылдам және епті жылан, ол өте дәлдікпен бірден шабуылдай алады, көбінесе бір шабуылда бірнеше рет шабады және шабуыл жасағанның барлық жағдайында дерлік уландырады. Ең улы және қабілетті шабуылшы болғанымен, жағалау тайпанынан өзгеше, оның адамдармен кездескендегі мінез-құлқы өте қауіпті деп көптеген сарапшылар айтады, ішкі тайпан әдетте өте ұялшақ және оңашаланатын жылан, тыныш мінезді және қиындықтардан қашуды жөн көреді. Дегенмен, оны ашуландырса, дұрыс ұстамаса немесе қашуына кедергі келтірсе, ол өзін қорғайды және шабады. Ол соншалықты шалғай жерлерде өмір сүретіндіктен, ішкі тайпан сирек адамдармен байланысқа түседі. Оның баламалы атындағы "қатал" сөзі оның мінезін емес, уының күшін сипаттайды.

Жеке меншік құқығы

Жаңа Оңтүстік Уэльсте ішкі тайпанды жекеменшікке алу үшін уытты жорғалаушыларға арналған ең жоғары санаттағы лицензия қажет.

Сипаттама

Ішкі тайпанның түсі қоңырға жақын, маусымға байланысты күңгірт қарадан жасыл қоңырға дейін өзгереді. Арқасы, бүйірлері мен құйрығы қоңыр мен сұр түстің әртүрлі нұсқаларында болуы мүмкін, көптеген қабықшаларында кең, қаралау жиектері болады. Бұл қараңғы белгіленген қабықшалар диагональ қатарлармен орналасқан, сондықтан белгілер артқа және төмен қарай еңкейген, әртүрлі ұзындықтағы сынған «шеврон» пішінді құрайды. Төменгі бүйірлік қабықшалардың алдыңғы жағында сарғыш жиектері болуы мүмкін. Дорсальдық қабықшалар тегіс және кілсіз. Дөңгелек мұрынды бас пен мойын әдетте денесінен айқын түрде қараңғырақ болады (қыста жылтыр қара, жазда қара қоңыр), бұл қара түс жыланға дененің кішкентай бөлігін ғана жер тесігінің кіреберісінде көрсету арқылы жылынуға көмектеседі. Көздері орташа мөлшерде, қара қоңыр ирисімен және оқушының айналасында көзге түсетін түсті жиегі жоқ. Оның орта тұсында 23 қатарлы арқалық қабықша, 55-тен 70-ке дейін бөлінген құйрық асты қабықшалары және бір анальдық қабықша бар. Ішкі тайпанның жалпы ұзындығы шамамен, бірақ ірі мысалдары одан да ұзынға жете алады. Оның тістері 3,5-тен 6,2 мм-ге дейін (жағалау тайпанынан қысқа). Олар негізінен кеміргіштермен қоректенеді, мысалы, ұзын жүнді тышқан (Rattus villosissimus), дала тышқаны (Pseudomys australis), үй тышқаны (Mus musculus) және басқа дасиуридтер. Тұтқында ол бір күндік қозыларды да жей алады.

Табиғи қауіптер

Мулга жыланы (Pseudechis australis) Австралияның көптеген жылан уына төзімді және жас дала тайпандарын жейтіні белгілі. Осы ортада үлкен қаңқабас (Varanus giganteus) та кездеседі. Ол жеткілікті үлкейген кезде, үлкен улы жыландарды жеңдік ретінде шабуылдай алады.

Адамдармен өзара іс-қимыл

Көптеген бауырымен жорғалаушыларды ұстаушылар оны тыныш жылан деп санайды. Дегенмен, сақ болу және қауіпсіз қашықтықты сақтау қажет, себебі ол өлімге әкелуі мүмкін тістеуге шабуылдай алады. Ішкі тайпан өзін қорғайды және мазалаудан кейін шабады. Toxicon журналында (қазан 2017) былай делінген: "O. microlepidotus-тан бұрын жақсы құжатталған 11 улану жағдайы тіркелді, бірақ оның тек 2-сі жабайы жыландардың шағуынан болған. Егер клиникалық көрсетімдер болса, тиісті антитоксинді дереу беру O. microlepidotus улануын басқарудың маңызды бөлігі болып табылады. Қысымды таңғышпен жылдам орау және шалғайдағы жерлерде уланған адамдарды, мүмкіндігінше медициналық жабдықтары жақсы ұшақтармен тиімді түрде эвакуациялау, жағдайдың жақсару ықтималдығын арттырады".