Кіріспе

Филиппин-американ соғысының бөлігі (19 желтоқсан 1899 ж.)

Филиппин-американ соғысы кезіндегі шайқас.

Сан-Матео шайқасы – Филиппин-американ соғысы кезінде АҚШ пен Филиппин арасында болған шайқас. Бұл шайқас 1899 жылдың 19 желтоқсанында Сан-Матео маңында, сол кездегі Манила провинциясында (қазір Ризаль облысының бір бөлігі), генерал Генри Уэр Лоутонның әскері мен генерал Лисерио Геронимоның Моронг командасы батальоны және "Тирадорес де ла Мурте" жасағы арасында өтті. Лоутон шайқаста қаза тауып, Филиппин қақтығысындағы ең жоғары шенді американдық қолбасшы болды. 18 желтоқсанда Лоутон мен оның әскері Марикина су таратқыштары мен Маниланың солтүстікке қарай созылатын көлік жолына қауіп төндірген Бриг. генерал Пио дель Пилардың 1000 саяхатшысына қарсы жазалау экспедициясымен Сан-Матеоға бағыт алды. Лоутонның құрамында полковник Джеймс Р. Локетттің 11-ші ерікті атқыштар эскадрильясы және подполковник Х. Х. Саргенттің 29-шы батальоны болды.

Шайқас

19 желтоқсанда 11-ші Монтальбанды басып алды, ал Саргенттің эскадрильясы Сан-Матеоға қарай, жаңбыр мен тұман арасында филиппиндіктерге жақындады. Көмекшісі жараланғаннан кейін де ол әскерін қайта жинады. Лоутонның денесі Маниланың Пако паркіне әкелінді. Өліміне дейін Лоутон филиппиндіктер туралы ресми хаттарында былай деп жазған: "Қару-жарақ, жабдық және әскери тәртіп жағынан олардың күресуге тиіс кемшіліктерін ескере отырып, артиллериясыз, оқ-дәрісі жетіспей, нашар сапалы ұнтақпен, кемшіліктеріне дейін қайта зарядталған снарядтармен қаруланғандарына қарамастан, олар мен көрген ең батыл адамдар."