Батырлар қаласы Ногалес тарихы

Кіріспе

Heroica Nogales (eˈɾojka noˈɣales), көбінесе Ногалес деп аталады, Мексиканың Сонора штатындағы Ногалес муниципалитетінің орталық қаласы. Ол штаттың солтүстігінде, АҚШ-Мексика шекарасында орналасқан және солтүстігінен Аризона штатының Ногалес қаласымен іргелес жатыр. "Nogales" атауы испан тілінде "жаңғақ ағаштары" деген мағынаны білдіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 264 782 адам тұрады.

Тарих

Ногалес қаласын қоса алғандағы тәуелсіз Ногалес муниципалитеті 1884 жылдың 11 шілдесінде құрылды. Ногалес муниципалитетінің аумағы 1,675 км² құрайды. Ногалес 1920 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет шегінде қала деп жарияланды.

Амбос-Ногалес шайқасы

Екі қала арасындағы халықаралық сауда Ногалес, Сонора және Үлкен Солтүстік Сонора аймағының экономикалық дамуын күшті серпіліс жасады, бірақ 1910 жылғы Мексика революциясы басталғаннан кейін аймақта елеулі проблемалардың туындауына бұл тосқауыл болмады. 1918 жылдың 27 тамызында, шамамен сағат 16:10-да, мексикалық азамат АҚШ кеденіне тіркелмей, Мексикаға шекарадан өтуге тырысқанда, жағдайдан туындаған қақтығыс болды. Алғашқы оқтар атқаннан кейін екі тараптан да күштер шекараға жетісті. Мексика тарапындағы соғысқандардың көпшілігі – өткен жылы екі қала арасындағы шамалы белгіленген шекарада АҚШ әскерінің өлтіргеніне ашуланған азаматтар болды (АҚШ шекаралық күзеті 1924 жылға дейін құрылмаған). Америка тарапынан 10-шы кавалерия және 35-ші жаяу әскері, сондай-ақ азаматтар келді. Жағдай тез күрделеніп, екі тарапта да бірнеше сарбаз қаза тауып, көптегені жараланды. Ногалес, Сонора қаласының мэрі Феликс Б. Пеналоса, ақ бітімдік туын немесе таяғымен қолдан жасаған матасын желбіретіп тұрғанда қаза тапты. Бірінші дүниежүзілік соғыстың тудырған үлкен дүрбелеңінен кейін, неміс агенттері осы зорлық-зомбылықты қоздырды және олар басқарып әкелген мексикалық әскерлермен бірге шайқасқа қатысып, қаза тапты деген айыптар пайда болды. 1918 жылдың 27 тамызындағы шайқасқа дейін Ногалес қаласындағы АҚШ газеттері Мексика гарнизонының сол тамызда қарулы саяси бүлікшілерді басу үшін оңтүстікке қарай кеткенін жариялады. Сонымен қатар, Аризона штатындағы Форт-Хуачукадан келген армия офицерлерінің жүргізген тергеуі Мексика шекарасындағы неміс агенттерінің әскери әрекеттерін растамады, керісінше, зорлық-зомбылықтың себебін өткен жылы Мексика шекарасын кесіп өткен мексикалықтарға жасалған қатыгездікке байланысты деп тапты. Осы шайқастың басты нәтижесі – екі Ногалес қаласы арасындағы алғашқы тұрақты шекаралық қоршаудың салынуы болды. АҚШ-та (тіпті Мексиканың көп бөлігінде) кеңінен белгілі болмаса да, Ногалес, Сонора қаласының әкімшілігі 1961 жылы Мексика Конгресінен мексикалық шекаралық қалаға «Батыр қала» атағын беру туралы петиция жасады, нәтижесінде қаланың ресми атауы Heroica Nogales болды, бұл құрмет Сонора қалалары Гуаймас, Каборка және Урес, сондай-ақ Мексикадағы көптеген басқа қалалармен бөліседі.

The international trade that existed between the two cities greatly propelled the economic development of Nogales, Sonora, and the greater Northern Sonora region, but that did not prevent significant problems from forming in the area after the outbreak of the 1910 Mexican Revolution. On August 27, 1918, at about 4:10 pm, a gun battle erupted unintentionally when a Mexican civilian attempted to pass through the border, back to Mexico, without checking in at the U. S. Customs house. After the initial shooting, reinforcements from both sides rushed to the border. On the Mexican side, the majority of the belligerents were civilians upset with the killings of Mexican border crossers by the U. S. Army along the vaguely defined border between the two cities during the previous year (the U. S. Border Patrol did not exist until 1924). For the Americans, the reinforcements were 10th Cavalry and 35th Infantry soldiers, and civilians. Hostilities quickly escalated and several soldiers were killed and others wounded on both sides. The mayor of Nogales, Sonora, Felix B. Peñaloza, was killed when waving a white truce flag or handkerchief with his cane. Due in part to the heightened hysteria caused by World War I, allegations surfaced that German agents fomented this violence and died fighting alongside the Mexican troops it was claimed they led into battle. U. S. newspaper reports in Nogales prior to the August 27, 1918 battle documented the departure of the Mexican garrison in Nogales, Sonora, to points south that August in an attempt to quell armed political rebels. Furthermore, an investigation by Army officials from Fort Huachuca, Arizona, could not substantiate accusations of militant German agents in the Mexican border community and instead traced the origins of the violence to the abuse of Mexican border crossers in the year prior to the Battle of Ambos Nogales. The main result of this battle was the building of the first permanent border fence between the two cities of Nogales. Though largely unheard of in the U. S. (and even within most of Mexico), the municipal leaders of Nogales, Sonora, successfully petitioned the Mexican Congress in 1961 to grant the Mexican border city the title of "Heroic City", leading the community's official name, Heroica Nogales, a distinction shared with the Sonoran cities of Guaymas, Caborca, and Ures, and a number of other cities in Mexico.

Эскобаристалар көтерілісі

1929 жылдың наурыз айының басында Ногалесте Эскобаристалар көтерілісі басталды, оны 1928 жылдың 17 шілдесінде қаза тапқан мексикалық президент Альваро Обрегонның қолдаушылары – Обрегоншылар ұйымдастырды. 64-ші полкті басқарған генерал Мануэль Агирре бір оқ атпастан билікті басып алды, соның салдарынан Накодан федералдық күштер көтерілісшілерге қарсы күніне бір рет ұшақ жібере бастады. Олар Ногалес қаласына бірнеше бомба тастады, бірақ ешқандай зиян келтірмеді, ал көтерілісшілер шатырлардан пулеметтермен жауап берді, бірақ ұшаққа ешқандай зақым келтірмеді. Тек бір ғана адам қаза болды, ол бомба жарылысынан қорқып, жүрек талмасына ұшыраған әйел еді. Сол айда түнгі уақытта АҚШ-тың Морли көшесінде танк айдап келе жатқан бетін жапқан адам пайда болды, содан кейін Мексикаға өтіп, Накодағы федералдық күштерге көмектесуге кірісті. Бұл танк 1927 жылы якилермен күресу үшін сатып алынған еді, бірақ АҚШ билігі оны елден шығаруға тыйым салды, және ол Аризона штатының Ногалес қаласындағы қоймада сақталған.

Климат

Ногалес жартылай шөлейтті климатқа (Köppen: BSk) ие, ыстық жаздары және суық қыстары болады, көбінесе температура төмендеп, мұз қатуы мүмкін.

Демография

2000 жылы халық санағы бойынша Ногалес қаласының халқы 159 103 адамды құрады, бұл 1990 жылдан бастап шамамен 50% өсімді көрсетеді. 2005 жылғы санақ бойынша қаланың ресми халқы 189 759 адам, ал Ногалес муниципалитеті 193 517 адамды құрады. 2020 жылғы соңғы санақта муниципалитет бойынша ресми көрсеткіш 264 782 адамды көрсетті. 2020 жылы 1 980 тұрғын ана тілінде сөйледі, олардың ішінде Mayo тілінде сөйлейтін 1 024 адам ең көпті құрады. 2020 жылы Ногалесте 2 410 тіркелген иммигрант тұрды, олардың басым көпшілігі АҚШ-тан (2 368 адам). Сол санақта үй шаруашылықтарының 71%-ы интернетке қол жеткізе алса, 95,6%-ы кем дегенде бір ұялы телефонмен қамтамасыз етілген. 15 жастан асқан тұрғындардың 46,8%-ы орта мектептен жоғары емес білім алған, ал қалған 53,2%-ы орта мектеп дипломы/жалпы бакалавриат немесе жоғары білімі бар. Бұл көрсеткіш 2000 жылғы санақтан бері қарқынды өсті. Ногалес Сонора штатындағы муниципалитеттер арасындағы Гендерлік теңсіздік индексі бойынша ең төмен көрсеткішті (0,33) иеленді, бұл штаттың басқа аймақтарымен салыстырғанда гендерлік теңдіктің жоғары деңгейін көрсетеді. 2020 жылы тұрғындардың 30%-дан аспайтын бөлігі кедейлікте өмір сүрді, бұл Мексиканың орташа көрсеткішінен (44,2%) төмен. Қала мен муниципалитет халық саны бойынша штат ішінде Гермосильо және Сиуад-Обрегоннан кейін үшінші орында тұр. Муниципалитет құрамына көптеген шеткі, бірақ кішкентай ауылдық қауымдастықтар кіреді. 1000-нан астам тұрғыны бар басқа елді мекендер – Ла-Меса (2 996 адам) және Centro de Readaptación Social Nuevo (2 203 адам). Ногалес Ногалес халықаралық әуежайы арқылы қызмет көрсетеді. Халық санының өсуіне, ішінара, Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) келісіміне ондаған жылдар бұрын Ұлттық индустриаландыру бағдарламасы арқылы макиладора индустриясының ашылуынан кейін келген өнеркәсіптің әсері себеп болды. 90-шы жылдары бұл экономикалық ахуалды, ішінара, Сонора штатының қалалық инфрақұрылым және экология министрі Вернон Перес Рубио жүзеге асырған маңызды әлеуметтік саясаты қолдады, ол қаланың 20 жылдық кепілдікпен ауыз сумен толық қамтылуын қамтамасыз етті. Қазіргі уақытта өндіріс қаланың жалпы ішкі өнімінің 55%-ын құрайды, сонымен қатар қызметтер саласы да дамуда, бұл қаладағы жұмыс орындарының өсуіне байланысты. Ногалес орталықтың солтүстік-оңтүстік бойындағы төбелерді қамтитын айтарлықтай халық санының өсуін бастан кешірді. Тұрғын үйлер арасында әртүрлі зауыттар, дүкендер және басқа да нысандар кездеседі. 2006 жылы қаланың оңтүстік жартысында сауда орталықтары, кең даңғылдар және заманауи тұрғын үй кешендерімен қатар заманауи қала құрылысы дамыды.

as of 2000, the census reported that the City of Nogales had a population of 159,103 people, representing approximately 50% growth from 1990. By the 2005 census the official population of the city was 189,759, and that of Nogales Municipality was 193,517. At the latest census in 2020, the official numbers were 264,782 for the Municipality. As of 2020, 1,980 inhabitants spoke a Native language, with the Mayo language being the most spoken at 1,024 speakers. There were 2,410 documented immigrants living in Nogales in 2020, most of them from the United States (2,368). In that census, it was recorded that 71% of households had access to the internet and 95.6% of households had at least one cellphone. 46.8% of residents ages 15+ had an education of middle school or lower and the rest (53.2%) had a high school diploma/general baccalaureate or a college degree. This number has increased rapidly since the 2000 census. Nogales had the lowest rating on the Gender Inequality Index (0.33) of any municipality in Sonora, indicating higher gender equity than other places in the state. Just under 30% of inhabitants lived in poverty as of 2020, which is lower than Mexico's average of 44.2%. The city and the municipality both rank third in the state in population, after Hermosillo and Ciudad Obregón. The municipality includes many outlying but small rural communities. The only other localities with over 1,000 inhabitants are La Mesa (2,996) and Centro de Readaptación Social Nuevo (2,203) Nogales is served by Nogales International Airport. The population growth is in part due to the influx of industry that has come since the opening of the maquiladora industry through the National Industrialization Program, decades before the North American Free Trade Agreement (NAFTA). During the 90s, this economic context was, in part, held by an important Sonora state social policy by the Secretary of Urban Infrastructure and Ecology, Vernon Perez Rubio, accomplishing the city's total coverage on drinking water, with a 20 year guaranteed service. Manufacturing now accounts for 55% of the city's gross domestic product, and services are growing as well, most of this caused by the growing jobs in the city. Nogales has experienced enormous population growth which covers the hills along the central narrow north–south valley. Dispersed among the houses, the visitor will find a mixture of factories, stores, etc. In 2006, the southern half of the city experienced a modern urbanization development including shopping malls, wide avenues, and modern housing conglomerations.

Ескерткіштер

Ногалес қаласының орталығында Бенито Хуарес алаңы орналасқан. Алаңда испандық мүсінші Альфредо Жуст жасаған екі маңызды тұлғаны бейнелейтін мүсін тұрғызылған. Оның бірі – Мексика президенті Бенито Хуареске арналған құрметті білдіреді, ал екіншісі – "Білімсіздік монументі". Онда Мексика халқын бейнелейтін жалаңаш адам білімсіздіктің символы – қанатты жаратылыспен күресіп жатыр.

Көлік

Негізгі сауда артериясы – Мексиканың Федералдық 15-ші тас жолы, ол Ногалесті Мексиканың ірі қалаларымен және АҚШ шекарасындағы Interstate 19 тас жолымен байланыстырады. Авиация саласында қалаға Aeropuerto internacional de Nogales қызмет көрсетеді, 2015 жылғы мәліметтер бойынша, онда коммерциялық әуе тасымалдау қызметі болған жоқ.

Туризм

Өзінің орналасуына байланысты Ногалес АҚШ туристері үшін ең маңызды кіреберіс порттарының бірі болып табылады. Қаланың орталық бөлігі барлар, қонақүйлер, мейрамханалар және көптеген сувенирлік дүкендерден тұрады, олар Мексиканың орталық және оңтүстік аймақтарынан әкелінген әртүрлі қолөнер бұйымдарын (қолмен жасалған заттар, былғары өнімдер, жасанды гүлдер, киім) сатады. Мейрамханаларда жиі кездесетін жергілікті тағамдарға энчиладалар, таколар, карне мачака (кептірілген ет) қосылған буритолар, мендо және тамалес сияқты антохитос (мексикалық тағамдарының) көптеген түрлері кіреді.

Өңдеу

Макиладоралар, яғни өндіріс орналасқан жерлер, халықтың үлкен бөлігін жұмыспен қамтиды. Ногалес қаласының АҚШ-қа жақын орналасуы және төмен бағалы еңбек күшінің көп болуы шетелдік компаниялар үшін өндіріс және құрастыру операцияларын жүргізуге қолайлы жағдай жасайды. Ногалес қаласында макиладораларын құрған компаниялардың арасында: Continental AG, Amphenol Corporation, The Chamberlain Group, Walbro, ABB, Javid LLC компаниялары бар.

Өндіріс және экспорт

Шамамен 92 кәсіпорын шетелдік экспортты жүзеге асырады. Олардың 65-і 7 өнеркәсіптік паркте орналасқан, онда шамамен 25 400 жұмысшы жұмыс істейді, бұл муниципалитеттегі жұмыспен қамтылған халықтың шамамен 50 пайызын құрайды. Қыс айларында Ногалес арқылы АҚШ-қа импортталатын көкөністердің үлесі шамамен 60%-ға дейін жетеді. 2020 жылы Ногалес арқылы АҚШ-қа 3,7 миллиард долларлық таза өнім кірді, оның маңызды бөлігі Мексиканың батыс Сонора және Синалоа штаттарынан келген. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, көлемдік көрсеткіштер бойынша Ногалес арқылы ең көп тасымалданған тауарлар: помидор (19%), қарбыз (16%), қияр (14%), қабақ (13%), болгар бұрышы (9%), жүзім (6%), ащы бұрыш (5%), манго (4%), балдыркөк (2%) және баклажан (2%). Кері бағытта, Ногалес (Аризона) – Ногалес (Сонора) шекаралық өткізу пункті 2020 жылы Мексикаға АҚШ-тан ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауда төртінші орында тұрды, осы арқылы 1,05 миллиард долларлық таза жемістер (34%), дәнді дақылдар (26%), ет және ет өнімдері (9%) және таза көкөністер (8%) жүк және теміржол көлігімен тасымалданды. Ауыл шаруашылығы өнімдері индустриясы осы тауарларды сақтау, қаптау, тасымалдау және логистикалық қамтамасыз ету үшін инфрақұрылымды қажет етеді және шекараның екі жағында да көптеген адамды жұмыспен қамтамасыз етеді. Қарашадан наурызға дейін егін жинаудың шарықталу кезеңі болып табылады, осы айларда жұмыс орындарының саны артады және импорт ең жоғары деңгейге жетеді.

Үкімет

Ногалес муниципалитеті 1931 жылдан 2006 жылға дейін Институционалдық революциялық партия (ПРИ) басқаруында болды, одан кейін билік Ұлттық іс-қимыл партиясына (ПАН) көшті. PRI жеті жылдан астам билікте болғаннан кейін, кәсіпкер және қайырымдылық шараларын қолдаушы Марко Антонио Мартинес Дабдуб Ногалес муниципалитетінің басшылығына кандидат болып түскенде ПАН-ға жеңіліске ұшырады. Ол қарсыласынан 30,826 дауысқа қарсы 23,892 дауыспен жеңіске жетіп, муниципалдық басқаруға ие болды.

Қалалық әкімдер

Мерзім Муниципалдық президент Саяси партияЕскертулер1910–1913 Фернандо Ф. Родригес 1913–1914 Антонио Варела 1916–1917 Астольфо Р. Карденас 1917–1918 Феликс Б. Пеналоса 1918–1919 Астольфо Р. Карденас 1919–1920 Альберто Фигероа 1920–1921 Алехандро Вилласеньор 1921–1922 Франсиско В. Рамос 1922–1923 Франсиско А. Касанова 1923–1924 Вальтерио Пескейра 1924–1925 Хесус Э. Майторена 1925 Хесус Сикейрос Әрекеттегі муниципалдық президент1925–1926 Фернандо Э. Приего 1926 Гильермо Маскаренас Әрекеттегі муниципалдық президент1926–1927 Карлос Ревилья 1927 Аполонио Л. Кастро Әрекеттегі муниципалдық президент1927–1929 Македонио Х. Хименес 1929–1930 ? 1931–1932 Эдуардо Л. Сото PNR 1932–1933 Хосе С. Элиас PNR 1933–1935 Рафаэль Е. Руис PNR 1935–1937 Энрике Агуайо PNR 1937–1939 Густаво Эскобоса PNR 1939 Мануэль Маскаренас, кіші PRM 1939–1941 Лауро Лариос PRM 1941–1943 Анаклето Ф. Ольмос PRM 1943–1946 Луис Р. Фернандес PRM 1946–1949 Мигель Ф. Васкес PRI 1949–1952 Гонсало Герреро Алмада PRI 1952–1953 Виктор М. Руис Фимбрес PRI 1953–1955 Эрнесто В. Феликс PRI 1955–1958 Мигель Амадор Торрес PRI 1958–1961 Отилио Х. Гаравито PRI 1961–1964 Хесус Франсиско Кано PRI 1964–1967 Рамиро Корона Годой PRI 1967–1970 Леопольдо Элиас Ромеро PRI 1970–1973 Октавио Гарсиа Гарсиа PRI 1973–1974 Рикардо Сильва Уртадо PRI 1974–1976 Энрике Моралья Вальдес PRI 1976 Хесус Ретес Васкес PRI Әрекеттегі муниципалдық президент1976–1979 Эктор Монрой Ривера PRI 1979–1982 Алехандро Сильва Уртадо PRI 1982–1985 Энрике Моралья Вальдес PRI 1985–1988 Сезар Хосе Дабдуб Чавес PRI 1988–1991 Леобардо Гиль Торрес PRI 1991–1994 Эктор Майер Сото PRI 1994–1997 Авраам Фарук Заид Дабдуб PRI 1997–2000 Венсеслао Кота Монтойя PRI 2000–2003 Авраам Фарук Заид Дабдуб PRI 2003–2006 Лоренцо Антонио де ла Фуэнте Манрикес PRI 2006–2009 Марко Антонио Мартинес Дабдуб PAN 2009–2012 Хосе Анхель Эрнандес Барахас PAN 2012–2015 Рамон Гусман Муньос PRI PVEM 2015–2018 Давид Куаутемок Галиндо Дельгадо PAN 2018–2021 Хесус Антонио Пухоль Ирасторса PT Morena PES 2021– Хуан Франсиско Хим Ногалес Morena

Term Municipal president Political partyNotes1910–1913 Fernando F. Rodríguez 1913–1914 Antonio Varela 1916–1917 Astolfo R. Cárdenas 1917–1918 Félix B. Peñaloza 1918–1919 Astolfo R. Cárdenas 1919–1920 Alberto Figueroa 1920–1921 Alejandro Villaseñor 1921–1922 Francisco V. Ramos 1922–1923 Francisco A. Casanova 1923–1924 Walterio Pesqueira 1924–1925 Jesús E. Maytorena 1925 Jesús Siqueiros Acting municipal president1925–1926 Fernando E. Priego 1926 Guillermo Mascareñas Acting municipal president1926–1927 Carlos Revilla 1927 Apolonio L. Castro Acting municipal president1927–1929 Macedonio H. Jiménez 1929–1930 ? 1931–1932 Eduardo L. Soto PNR 1932–1933 José S. Elías PNR 1933–1935 Rafael E. Ruiz PNR 1935–1937 Enrique Aguayo PNR 1937–1939 Gustavo Escobosa PNR 1939 Manuel Mascareñas, Jr. PRM 1939–1941 Lauro Larios PRM 1941–1943 Anacleto F. Olmos PRM 1943–1946 Luis R. Fernández PRM 1946–1949 Miguel F. Vázquez PRI 1949–1952 Gonzalo Guerrero Almada PRI 1952–1953 Víctor M. Ruiz Fimbres PRI 1953–1955 Ernesto V. Félix PRI 1955–1958 Miguel Amador Torres PRI 1958–1961 Otilio H. Garavito PRI 1961–1964 Jesús Francisco Cano PRI 1964–1967 Ramiro Corona Godoy PRI 1967–1970 Leopoldo Elías Romero PRI 1970–1973 Octavio García García PRI 1973–1974 Ricardo Silva Hurtado PRI 1974–1976 Enrique Moralla Valdez PRI 1976 Jesús Retes Vásquez PRI Acting municipal president1976–1979 Héctor Monroy Rivera PRI 1979–1982 Alejandro Silva Hurtado PRI 1982–1985 Enrique Moralla Valdez PRI 1985–1988 César José Dabdoub Chávez PRI 1988–1991 Leobardo Gil Torres PRI 1991–1994 Héctor Mayer Soto PRI 1994–1997 Abraham Faruk Zaied Dabdoub PRI 1997–2000 Wenceslao Cota Montoya PRI 2000–2003 Abraham Faruk Zaied Dabdoub PRI 2003–2006 Lorenzo Antonio de la Fuente Manríquez PRI 2006–2009 Marco Antonio Martínez Dabdoub PAN 2009–2012 José Ángel Hernández Barajas PAN 2012–2015 Ramón Guzmán Muñoz PRI PVEM 2015–2018 David Cuauhtémoc Galindo Delgado PAN 2018–2021 Jesús Antonio Pujol Irastorza PT Morena PES 2021– Juan Francisco Gim Nogales Morena

Дін

2015 жылдың 13 наурызынан бастап оның Кафедралық Санктуарий де Нуэстра Сеньора де Гвадалупе соборы Ногалес Рим-католик діоцезінің епископтық тақ орны болып табылады. Ол Гермосильо митрополиттік архиепископиясының қарасты епархиясы болып табылады, оның діоцездік аумағы осы архиепископиядан бөлініп шықты.

Танымал мәдениетте

Ногалес қаласы танымал саяси экономика кітабында – «Неге ұлттар сәтсіздікке ұшырайды» деген кітапта кеңінен талқыланады. Кітап шекараның солтүстігіндегі Аризона штатындағы Ногалес қаласының салыстырмалы табысын, оңтүстіктегі Сонора штатындағы Ногалес қаласының кедейлігімен салыстырып көрсетеді.