Кіріспе

Саяси партия

Австрияның болашағы үшін одағы (Bündnis Zukunft Österreich; BZÖ) – Австриядағы оңшыл популистік саяси партия. BZÖ 2005 жылғы 3 сәуірде Йорг Хайдер құрған, ол Австрияның Еркіндік партиясынан (FPÖ) орташа көзқарастағы бөлініс жасап шықты және дереу Австрияның Халық партиясымен (ÖVP) коалиция құрып, FPÖ орнын басты. Партия 2006 жылғы сайлауда жеті орын жеңіп алып, үкіметтегі қатысуын тоқтатты. 2008 жылғы қыркүйектегі сайлауда BZÖ 21 орынға ие болды, ал FPÖ дауыстары да артты. Сайлаудан кейін он үш күн өткен соң Хайдер автокөлік апатында қаза тапты; 2009 жылғы сәуірде Йозеф Бухер партия басшысы болды. Бухер басшылығымен партия экономикалық либерализм бағытына бет бұрды, нәтижесінде 2009 жылғы желтоқсанда партияның Каринтиядағы филиалы бөлініп, Каринтиядағы Еркіндік партиясын құрды. Бухер басшылығымен партия экономикалық тұрғыдан либералды және әлеуметтік тұрғыдан консервативті болды. Партия орта тапты және еркін нарықты қорғау арқылы ÖVP-ден үлес алып қалуды мақсат етеді: бірыңғай салық жүйесін қолдау (қазіргі уақытта партияның веб-сайтында калькулятор ретінде қолжетімді 44% модель), коммуналдық қызметтерді жекешелендіру, бюрократияны және мемлекеттік қарызды қысқарту. Партия иммиграция мәселесінде FPÖ-ге қарағанда ұстамды ұстанымды ұстанады – «жасыл картаны» енгізуді ұсынады және белгілі бір жағынан «евроскептик» болып табылады. FPÖ-ден ерекшелігі, BZÖ оқу ақысын қайта енгізуге, әскерге шақырудан бас тартуға және Еуропалық Одақтағы ортақ қауіпсіздік және қорғаныс саясатын қабылдауға бағытталды.

Қор

BZÖ Еркіндік партиясы ішінде Йорг Хайдер, Еркіндік партиясының төрағасы Урсула Хаубнер және вице-канцлер Хуберт Горбах бір жағынан, ал Хайнц Кристиан Штрахе, Андреас Мёльцер және Эвальд Штадлер айналасындағы топ екінші жағынан туған маңызды келіспеушіліктердің нәтижесінде құрылды. Бұл топ өзін оңшылдардан алшақтату мақсатымен жаңа партия құрды. Партияның уставы 2005 жылдың 3 сәуірінде Австрия заңнамасына сәйкес Федералдық Ішкі істер министрлігіне тіркелді, ал партияның құрылуы келесі күні Еркіндік партиясының бұрынғы мүшелерімен жарияланды. 2005 жылдың 6 сәуірінде партияның уставы «Wiener Zeitung» ресми газетінде жарияланды, ал алғашқы конференция 17 сәуірде Зальцбургте өтті, онда партия бағдарламасы бекітілді. BZÖ Екінші Республика тарихында сайлауға қатыспастан бірден үкіметке кірген алғашқы партия болды. Австрия Халық партиясымен (ÖVP) жасалған коалицияда BZÖ вице-канцлерлік лауазымын және екі министрлікті иеленді. BZÖ үшін алғашқы сынақ 2005 жылдың қазан айында өткен Ландтаг сайлаулары болды. 2005 жылдың 2 қазанындағы Штирияның аймақтық парламентіне сайлауда BZÖ дауыстардың 1,7% ғана жинап, Ландтагқа өте алмады, ал FPÖ 4,6% дауыс алып, аз айырмашылықпен жеңіліске ұшырады. BZÖ-нің жетекші үміткері – бұрынғы Австрия инфрақұрылым министрі Майкл Шмид болды. BZÖ 2005 жылдың қазан айында Бургенландта өткен сайлауға қатыспады. 23 қазанда Венада өткен сайлауда партияны бұрынғы Төменгі Австрияның аймақтық үкімет мүшесі Ханс Йорг Шиманек басқарды. Бірақ, ол дауыстардың 1,2% ғана алды, ал ұлттық партия төрағасы Хайнц Кристиан Штрахе басқаратын FPÖ 14,9% дауыс жинап, сауалнама жүргізушілерді таң қалдырды.

Консолидациялау

BZÖ құрылғаннан кейін көп ұзамай қатысқан штаттық сайлауда нашар нәтиже көрсеткендіктен, көптеген сарапшылар 2006 жылғы жалпы сайлаудан кейін ол тарап кетеді деп болжады. Бірақ, партия 2006 жылы 4,1% дауыс алып, Ұлттық кеңесте жеті орынға ие болды. Партияны 2006 жылдың маусымынан 2008 жылдың тамызына дейін Питер Вестенталер басқарды. Хайдер 2008 жылдың 30 тамызында партия төрағалығына ресми түрде қайта оралды және 2008 жылдың 28 қыркүйегінде өткен мерзімінен бұрынғы жалпы сайлауда Австрия канцлері лауазымына үміткер ретінде қатысты. Сол сайлауда BZÖ 522,933 дауыс жинап, жалпы ұлттық дауыс тізімінде 10,70% құрады. Партия Ұлттық кеңестегі өкілдігін жетіден 21 орынға дейін арттырды. Дегенмен, сайлаудан 13 күн өткен соң Хайдер автокөлік апатында қаза тапты.

Хайдерден кейін

Хайдердің қайтысынан кейін партияны Стефан Петзнер (Хайдердің бұрынғы өкілі) және кейін Герберт Шейбнер (бұрынғы қорғаныс министрі) құраған уақытша басшылық топ басқарды. 2009 жылдың наурызында Сальцбургте сайлау өтті (партия онда 3,7% дауыс жинады, Ландтагқа өте алмады, бірақ кейбір Каринтия штаттық және қалалық сайлауларда қатысып, 44,9% нәтиже көрсетіп, Ландшауптманды сақтап қалды). 2009 жылдың 26 сәуірінде Линцте өткен партия съезінде Йозеф Бухер жаңа басшы болып сайланды. 2009 жылдың маусымында өткен алғашқы Еуропалық Парламент сайлауында BZÖ 4,58% дауыс алды. Бұл Евальд Штадлердің бақылаушы еуропарламентарий болып, кейіннен 2011 жылы толыққанды еуропарламентарий атануына жеткілікті болды. 2009 жылдың күзінде партия Форарлбергте өткен сайлауда 1,2% ғана, ал 27 қыркүйекте өткен Жоғарғы Австрия штаттық сайлауында 2,83% дауыс жинап, Ландтагқа өте алмады.

Либералды бұрылыс

Бухердің BZÖ-нің идеологиялық бағытын өзгерту әрекеттерінен кейін, Каринтиялық партия мүшелерінің көпшілігі партиядан бөлініп, 2009 жылдың 16 желтоқсанында Каринтиядағы Бостандық партиясын құрды (федералды FPÖ-ден өзгеше). Каринтиялық BZÖ 2010 жылдың 30 қаңтарында қайта құрылды. 2010 жылдың 2 мамырында Австрияның болашағы үшін альянсы Венада съезд өткізіп, онда олардың алғашқы бағдарламасы ашық дауыс беру арқылы бірауыздан бекітілді. 2010 жылдың мамыр айындағы Штириядағы сайлауда BZÖ 2,98% дауыс алып, Жеральд Гросс Ландтагқа жетекші кандидат болды. 2010 жылдың қазан айындағы Вена штатының сайлауында Австрияның болашағы үшін альянсы жаңа оңшыл-либералды бағытты тексеру үшін Уолтер Зоннлайтнерді жетекші кандидат етіп ұсынды және Веналық сайлаушылардың 1,33% дауысын алды. Содан кейін Гросс, Штириядағы 2,98% нәтижесі Венадағы 1,33% нәтижесімен салыстырғанда үлкен жетістік екенін мәлімдеді және келесі жалпы сайлау туралы алаңдаушылық білдірді. Бухер мен Гросс кейіннен "орта таптық бағыт, ортасызда оңға қарай" (bürgerlichen Kurs rechts der Mitte) келісімге келгендерін және осы бағытты толық қолдайтындарын растады. Жаңартылған бейнесін көрсету үшін альянс өзінің таңбасын өзгертті – 2011 жылдың 30 қаңтарында Каринтияда өткен, мезбан партия BZÖ Kärnten (Каринтиялық BZÖ) қайта құрылуының бірінші жылдығына арналған жиында ақ жазумен аты жазылған қызғылт түсті тіктөртбұрыш пайда болды. 2011 жылдың қыркүйегінде партия Еуроодақтың қаржылық одағына қарсы науқан бастады, SPÖ, ÖVP және Еуроодақтың "басшыларын" сынап, Киелі кітаптан – "Олар не істеп жатқандарын білмейді" (Лұқа 23:34) – цитата келтірді. Партия 13 қыркүйекте бас хатшы лауазымын жойды. Бір күннен кейін бұл Парламент депутаты Роберт Лугардың альянстың фракциясынан кетуіне әкеп соқты. Сонымен қатар, "Бухер жоспары" ұсынылды, онда банкрот болған Еуроодақ елдеріне төлемдерді дереу тоқтату, Грекияны Еуроодақтан шығару және Австрия, Германия, Люксембург және Нидерландыдан тұратын күшті елдердің жаңа, қауіпсіз және тәуелсіз валюталық аймағы құрылу көзделді. 2013 жылдың 29 қыркүйегіндегі жалпы сайлауда Йозеф Бухер партияның Австрия канцлеріне үміткері ретінде қатысты, бірақ BZÖ-ге берілген дауыс саны 164 599-ға дейін төмендеді. Осының салдарынан 2013 жылдың 2 қазанында Йозеф Бухер партия басшысы лауазымынан кетті. Оның орнына Жеральд Гросс партияның жаңа басшысы болып тағайындалды. Жаңа басшылықтан кейін Стефан Петцнер мен Эвальд Штадлер есімді екі бұрынғы партия мүшесі Жеральд Гросс тарапынан BZÖ-дан қуылды. 2014 жылдың 15 наурызында партияның кезектен тыс съезінде ДДр. Ульрике Хайдер Кверсия алдағы Еуропалық сайлауға жетекші кандидат ретінде ұсынылып, бірауыздан қабылданды. 27 наурызда депутат Вертман ДДр. Хайдер Кверсияның BZÖ тізімі бойынша Еуропалық сайлауға тәуелсіз кандидат болатыны жарияланды. Осыған байланысты Вертман ALDE тобынан шығарылды, себебі ALDE тобының басшысы Гай Верхофштадт BZÖ-нің ALDE тобының құрамында Еуропалық парламентте болуын қаламады. Одан кейін ДДр. Хайдер Кверсия өзінің кандидатурасынан бас тартты, нәтижесінде Еуропарламент депутаты Вертман "List Mag. Werthmann" тәуелсіз тізімінің басты үміткері болды. Алайда, 2014 жылдың 25 мамырында өткен Еуропалық сайлауда BZÖ парламентке қайта сайланбады. 2017 жылдың 20 шілдесінде Каринтия Ландтагының соңғы екі BZÖ мүшесі партиядан шықты.

Идеология

2009 жылдың 15 қазанында партия өзінің саяси ұстанымын оңшыл-орталық деп сипаттап, Австрияның еркіндік партиясымен (FPÖ) салыстырғандағы олардың умеренный ұстанымын білдірді. Жозеф Бухер басшылығымен партия экономикалық либералдық және әлеуметтік консервативтік болып табылады. BZÖ сонымен қатар, басқалардың ішінде, Қалпын бұзуға қарсы сауда келісіміне де, TTIP-ке де қарсы.

Экономика

BZÖ мемлекеттік қарызды азайту қарқынын төмендетуді қолдайды, ол 2011 жылы жалпы ішкі өнімнің 80% құрады. Партия коммуналдық қызметтерді және Австрия Федералды темір жолдарының бір бөлігін жекешелендіруді қолдайды. Партия бюрократияны "радикалды тазартуды" жақтасады, ал Бухер 14 235,28 евродан астам табысқа 44% бірыңғай салық салуды, әр балаға қосымша 9 000 евро жәрдемақымен ұсынды.

Әлеуметтік мәселелер

Партия АҚШ-та қолданылып жүрген "Жасыл карта" үлгісін енгізуді қолдайды. Бұл саясатты Бухер 2009 жылы Австрияның көші-қонға тәуелділігін мойындағандықтан енгізді және BZÖ-ді FPÖ-ден ерекшелендіреді. Джеральд Гросс Австрия ұлттық қозғалысы тарихында тұңғыш рет Австрия ұлттық партиясының ашық түрде гомосексуал президенті болып тарихи оқиға жасады. Ол сондай-ақ Австрияның негізгі ЛГБТ құқықтарын қорғау ұйымы – Rechtskomitee LAMBDA (RKL) мүшесі.

Саяси қолдау

Партия 2011 жылдың басынан бері шамамен 5–6% дауыс жинап келеді, ал 2008 жылғы сайлауда 10% дауыс алған. Партия Каринтияда ерекше күшті, онда 2009 жылғы сайлауда 45% жеңіп алды және Каринтиядағы Бостандық партиясының бөлініп кетуіне дейін де 10% -дан жоғары дауыс жинауда. Партия орта тапты "салық төлеушінің басты тірегі" ретінде қорғауға ниеттенетінін мәлімдеді.

Мемлекеттік филиалдар

Әр штаттың федералды партиядан жартылай тәуелсіз жұмыс істейтін және әрекет ететін БЗО бөлімшесі бар. Еркіндік партиясының штаттық ұйымдары BZÖ құрылуына әртүрлі реакциялар көрсетті. Каринтиядағы Еркіндік партиясы, оның уставында үлкен тәуелсіздік көзделгендіктен, BZÖ-ге толығымен қосылған жалғыз штаттық ұйым болды. Жоғарғы Австриядағы Еркіндік партиясы бастапқыда федералды партиядан бөлініп, BZÖ-ге қосылмай дербес жол таңдауды жоспарлаған. 2006 жылдың сәуірінде Жоғарғы Австрия Еркіндік партиясының съезі федералды FPÖ-ге қайта қосылуға шешім қабылдады. Бұрынғы партиядан шығарылғандардың жазасы алынды. Вена, Тироль және Штирия штаттарында партиялар жарылды. Бұл үш штаттың жетекшілері FPÖ құрамында қалуға шешім қабылдады, бірақ осы штаттық ұйымдардың кейбір мүшелері BZÖ-ге симпатия танытты.

Бөлімдер

BZÖ-де Австрияның болашақ ұрпағы (Generation Zukunft Österreich) деп аталатын жастар қанаты, Тәуелсіз зейнеткерлер платформасы (Unabhängige Seniorenplattform) деп аталатын зейнеткерлер қанаты, Австрияның болашағы үшін отбасы (Familie Zukunft Österreich) деп аталатын отбасылар қанаты, "BZÖ Bauern" деп аталатын шаруалар қанаты, "BZÖ Arbeitnehmer" деп аталатын еңбекшілер қанаты (қазіргі уақытта Каринтияда тек Sigisbert Dolinschek төрағалық етеді) және "BZÖ Unternehmer" деп аталатын кәсіпкерлер қанаты бар.

Қаржы

Партия 2012 жылдан бері қарыздан құтылды. BZÖ қазіргі уақытта жылына 4,1 миллион евро мөлшерінде партия қаржыландыруын алады.

Жалпы сайлау

+ Австрияның Ұлттық кеңесі Сайлау Дауыстар Дауыстардың % Орын 2006 193 539 4,1% 2008 522 933 10,7% 2013 165 746 3,53% 2019 760 0,02%

Еуропалық парламент сайлауы

+ Еуропалық Парламент сайлауы Дауыстар Дауыс берудің %-ы Орын саны 2009 131,261 4,6% 2014 13,208 0,47%