Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрияның бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдері
First level administrative divisions of Austria
Австрия тоғыз федералды штаттан тұратын федеративтік республика. Еуропалық комиссия оларды провинциялар деп атайды. Австрияның федералды штаттары конституция шегінде заңдар қабылдауға құқылы, және әрбір федералды штаттың Австрияның басты парламентінде өкілдері бар.
Austria is a federal republic consisting of nine federal states. The European Commission calls them provinces. Austrian federal states can pass laws that stay within the limits of the constitution, and each federal state has representatives in the main Austrian parliament.
География
Үстіңгі Австрия, Төменгі Австрия, Вена және Бургенланд федералды штаттарының жер аумағының көп бөлігі Дунай аңғарында орналасқан, сондықтан ол дерлік толығымен қолжетімді және оңай өңделетін жерлерден тұрады. Австрияның ең тығыз халқы қоныстанған федералды штаты – Вена, Австрияның жалғыз қалалық агломерациясының орталығы. Төменгі Австрияда Венаның қалалық аймақтары болғанымен, халық тығыздығы бойынша төртінші орында тұрады; бұл негізінен ауыл шаруашылығына пайдаланылатын кең аумақтардың салдарынан. Альпілік штат Тироль, альпілік емес, бірақ географиялық тұрғыдан шалқары орналасқан Каринтия және альпілік емес, бірақ негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын Бургенланд Австрияның ең сирек халқы қоныстанған федералды штаттары болып табылады. Алдымен бай альпілік штат Ворльберг өзінің кішкентай ауданы, шалқары орналасуы және ерекше алемандық мәдениетімен ерекшеленеді.
The majority of the land area in the federal states of Upper Austria, Lower Austria, Vienna, and Burgenland is situated in the Danube valley and thus consists almost completely of accessible and easily arable terrain. Austria's most densely populated federal state is Vienna, the heart of what is Austria's only metropolitan area. Lower Austria ranks only fourth in population density even though it contains Vienna's suburbs; this is due to large areas of land being predominantly agricultural. The alpine federal state Tyrol, the less alpine but geographically more remote federal state Carinthia, and the non alpine but near exclusively agricultural federal state Burgenland are Austria's least densely populated federal states. The wealthy alpine federal state Vorarlberg is something of an anomaly due to its small size, isolated location and distinct Alemannic culture.
Федерализм және федеративтік мемлекеттік өкілеттіктер
Әрбір австриялық федералды штаттың сайланған заң шығару органы – федералды штаттық парламенті және губернатор (Landeshauptmann немесе Landeshauptfrau) басқаратын федералды штаттық үкіметі (Landesregierung) бар. Сайлаулар бес жылда бір рет (Жоғарғы Австрияда – алты жылда) өтеді. Федералды штаттың конституциясы, басқа нәрселермен қатар, федералды штаттық үкіметтегі орындардың саяси партияларға қалай бөлінетінін анықтайды. Көптеген федералды штаттарда федералды штаттық парламенттегі делегаттар санына негізделген пропорционалды өкілдік жүйесі қолданылады. Губернаторды федералды штаттық парламент сайлайды, бірақ іс жүзінде ол федералды штаттық парламенттегі көпшілік партияның немесе коалицияның жетекшісі болып табылады. Австрияның астанасы Вена қала және федералды штат ретінде екі қызмет атқарады. Қала әкімінің мәртебесі федералды штат губернаторының мәртебесімен тең, ал қалалық кеңес сонымен қатар федералды штаттық парламент ретінде жұмыс істейді. Алайда, қалалық конституцияға сәйкес, қалалық және федералды штаттық мәселелер бөлек қаралуы керек. Сондықтан, қалалық кеңес пен федералды штаттық парламенттың құрамы бірдей болғанымен, олар жеке-жеке отырыстар өткізеді және әр органның жеке төрағасы болады. Қалалық кеңес отырысында депутаттар тек қалалық мәселелермен айналыса алады, ал федералды штаттық парламент отырысында – тек штаттық мәселелермен. Австрия федерализмі көбінесе теориялық сипатта, себебі федералды штаттарға шектеулі заң шығару өкілеттіктері берілген. Австрия конституциясы бастапқыда барлық заң шығару өкілеттіктерін федералды штаттарға берген, бірақ көптеген өкілеттіктер кейіннен алынып тасталды және қазірде жоспарлау және аймақтық бөлу ережелері, табиғатты қорғау, аңшылық, балық аулау, егіншілік, жастарды қорғау, халық денсаулығы мен әл-ауқатының кейбір мәселелері және белгілі бір салықтарды алу құқығы сияқты аз ғана өкілеттіктер қалды. Қылмыстық құқық, азаматтық құқық, корпоративтік құқық, экономикалық құқықтың көп бөлігі, қорғаныс, білім беру және ғылым, телекоммуникациялар және денсаулық сақтау жүйесінің көп бөлігі сияқты барлық басқа мәселелер ұлттық заңмен реттеледі. Австрия конституциясы сот жүйесін ұлттық мәселе ретінде анықтағандықтан, федералды штаттардың жеке сот жүйесі де жоқ. Бұл орталықтандыру империя кезінде биліктің Венада шоғырланған тарихи үлгісіне сәйкес келеді. Дегенмен, федералды штат губернаторы (Landeshauptmann) тиісті провинциядағы федералды әкімшілік заңның көп бөлігін басқаруға жауапты, бұл оны маңызды саяси лауазымға айналдырады. Сонымен қатар, федералды штаттардың құзыретіне аймақтық жоспарлау, жоспарлау мәселелері және өңірлік деңгейдегі мемлекеттік сатып алулар кіреді, бұл федералды штат саясатына қосымша салмақ қосады. Іс жүзінде, федералды штаттар ұлттық үкімет мақұлдаған жобаларды тоқтатуға қабілетті болған жағдайлар болды, мысалы, Семеринг тауының астынан салынуға жоспарланған теміржол туннелі. Австрияның федералды штаттары американдық штаттарға немесе неміс жерлеріне қарағанда формальды және практикалық жағынан автономияның әлдеқайда төмен дәрежесімен қамтамасыз етілген. Дегенмен, австриялықтар көбінесе өздерінің федералды штатына құлшыныспен байланысты және олардың федералды штатының азаматтық басқаруының аз ғана мүмкіндіктерін қорғайды. Австриялықтардың өзін, мысалы, бірінші кезекте тирольдік, екінші кезекте австриялық деп санауы дағдыға айналған.
Each Austrian federal state has an elected legislature, the federal state parliament, and a federal state government (Landesregierung) headed by a governor (Landeshauptmann or Landeshauptfrau). Elections are held every five years (six years in Upper Austria). The federal state constitution, among other things, determines how the seats in the federal state government are assigned to political parties, with most federal states having a system of proportional representation based on the number of delegates in the federal state parliament in place. The governor is elected by the federal state parliament, though in practice the governor is the leader of the majority party or coalition in the federal state parliament. Vienna, the capital of Austria, plays a double role as a city and a federal state. The mayor has the rank of a federal state governor, while the city council also functions as a federal state parliament. Under the municipal constitution, however, city and federal state business must be kept separate. Hence, while the city council and the federal state parliament have identical memberships, they hold separate meetings, and each body has separate presiding officers. When meeting as a city council, the deputies can only deal with city affairs; when meeting as a federal state parliament, they can only deal with affairs of the state. Austrian federalism is largely theoretical, as the federal states are granted few legislative powers. Austria's constitution initially granted all legislative powers to the federal states, but many powers have been subsequently taken away, and only a few remain, such as planning and zoning codes, nature protection, hunting, fishing, farming, youth protection, certain issues of public health and welfare and the right to levy certain taxes. All other matters, including but not limited to criminal law, civil law, corporate law, most aspects of economic law, defense, most educational matters and academia, telecommunications, and much of the healthcare system are regulated by national law. There is also no judiciary of the federal states, since Austria's constitution defines the judiciary as an exclusively national matter. This centralisation follows a historic model where central power during the time of the empire was largely concentrated in Vienna. However, the federal state governor (Landeshauptmann) is in charge of the administration of much of federal administrative law within the respective province, which makes this post an important political position. Furthermore, federal state competences include zoning laws, planning issues and public procurement on the regional level, which adds considerable weight to federal state politics. As a practical matter, there have been cases where federal states have been able to block projects endorsed by the national government, as in the case of a railway tunnel that was to be built under the Semmering. Austrian federal states are formally and practically endowed with a much smaller degree of autonomy than American states or German lands. Even so, Austrians tend to identify passionately with their respective federal state and often defend what little independent governance their federal state has. It is not unheard of for Austrians to consider themselves, for instance, Tyrolean first, Austrian second.
Тарихи дамуы
Шекаралары тұрғысынан, қазіргі заманғы федеративтік штаттар Австро-Венгрияның тәждік жерлерінен пайда болды – көпұлтты, кең аумақты мемлекет, оның неміс тілінде сөйлейтін ядросы Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Екі монархияның тарауынан кейін Австрия Республикасы ретінде қалыптасты. Жоғарғы Австрия және Төменгі Австрия федеративтік штаттары негізінен Австрияның екі бөлігін құрайтын, империяның тарихи орталығы болған архигерцогтыққа тең келеді. Зальцбург бұрынғы Австро-Венгрияның Зальцбург герцогтығымен (бұрынғы архиепископтықпен) толық сәйкес келеді. Сол сияқты, Каринтия федеративтік штаты Каринтия герцогтығынан, Штирия федеративтік штаты Штирия герцогтығынан, ал Тироль федеративтік штаты Тироль княздық округінен шыққан; осы үш федеративтік штат Австрия қазіргі түріне келген кезде Чехословакияға, Италияға және Югославияға аумақтарын беруге мәжбүр болды. Форарлберг федеративтік штаты 14 және 15 ғасырларда Хабсбургтер әулетінің иеленуіне өткен аумақтардан тұрады және 1861 жылдан бастап Тироль графтығының жартылай тәуелсіз бөлігі болды. 1815 жылғы Вена конгресінде осы аймақтардың көпшілігі өз тәуелсіздігін жоғалтты. 1861 жылы федеративтік штаттардың харталары бекітілді, бірақ билік орталық үкіметте қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін федеративтік штаттардың үкіметтері өздерін Германия Австрия Республикасының бір бөлігі деп жариялады. Осы кезде федеративтік штаттар мен ұлттық үкіметтер арасындағы келіссөздер нәтижесінде федерация құрылды, оның құрамында ұлттық деңгейде сайланған төменгі палата және провинцияларды білдіретін жоғарғы палата болды. Бургенланд федеративтік штаты негізінен неміс тілінде сөйлейтін аймақтан тұрады, ол Венгрия Корольдігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Трианон және Сен-Жермен-ан-Лай келісімдерінің нәтижесінде Бірінші Австрия Республикасына өткізілді.
In terms of boundaries, the present day federal states arose from the crown lands of Austria Hungary, an extensive multiethnic realm whose German speaking nucleus emerged as the Republic of Austria after the dissolution of the Dual Monarchy in the end of World War I. The federal states of Upper Austria and Lower Austria are essentially equivalent to what were the two halves of the Archduchy of Austria, a principality which formed the empire's historic heartland. Salzburg is coterminous with the former Austro Hungarian Duchy of Salzburg (the former Archbishopric). Similarly, the federal state of Carinthia descends from the Duchy of Carinthia, the federal state of Styria descends from the Duchy of Styria, and the federal state of Tyrol descends from the Princely County of Tyrol; these three federal states had to cede territories to Czechoslovakia, Italy, and Yugoslavia when Austria emerged in its present form. The federal state of Vorarlberg is made up of territories acquired by the House of Habsburg in the 14th and 15th centuries, and was a semi autonomous part of the County of Tyrol from 1861. The 1815 Congress of Vienna saw most of these areas lose their autonomy. Federal state charters were put in place in 1861, although power remained with the central government. Following the First World War, the federal state governments declared themselves part of the Republic of German Austria. Negotiations at this time between the federal state governments and the national governments resulted in the agreement to form a federation, with a nationally elected lower house and an upper house representing the provinces. The federal state of Burgenland is made up of the predominantly German speaking area that the Kingdom of Hungary ceded to the First Austrian Republic after World War I as a result of the Treaties of Trianon and Saint Germain en Laye.