Австриядағы сайлау жүйесі

Кіріспе

Австриядағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар

Федеративтік деңгейде Австрияда екі негізгі сайлау бар: президенттік сайлау және Ұлттық кеңестің (Nationalrat) құрамын анықтау үшін сайлау, ол Австрияның екі палаталы Парламентінің төменгі палатасы болып табылады. Жоғарғы палата – Федералды кеңес штаттардың делегаттарынан тұрады және тікелей сайланбайды. Бұл сайлаулар федералды заңмен реттеледі, ол Австриядағы Еуропалық Парламент сайлауларына да қолданылады. Австрияның федералды президенті (Bundespraesident) алты жылға сайланады, соңғысы 2022 жылғы Австрия президенттік сайлауында сайланды. Сайлау екі турлы жүйе бойынша өткізіледі, бұл президентті сайлаушылардың көпшілігі қолдағанын қамтамасыз етеді. Бұл жүйе бойынша бірінші турда дауыс беріледі, егер бір кандидат көпшілік дауыс жинамаса, екінші тур өткізіледі, онда бірінші турдың нәтижесі бойынша ең көп дауыс жинаған екі кандидат қана қатысады. Ұлттық кеңес пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Сайлаулар бес жылда бір рет өткізіледі, бірақ канцлер мерзімінен бұрын сайлау тағайындағысы келсе немесе Ұлттық кеңесте көпшіліктің қолдауынан айырылса, кезектен тыс сайлау шақырылуы мүмкін, мысалы, 2017 және 2019 жылдары болғандай. Австрияда көп партиялық жүйе бар. 1945 жылдан 1983 жылға дейін Австрия саясатында екі партиялық жүйе басым болды, онда екі негізгі партия – сол орталықтағы SPÖ және оң орталықтағы ÖVP саясатта үстемдік құрды және үкімет құратын жалғыз партиялар болды, көбінесе ешбір партия көпшілік орынға ие болмаған жағдайда үлкен коалиция құрды. 1983 жылдан бастап, оңшыл "Еркіндік партиясы" көбірек орын жеңіп алғаннан кейін, құрылған коалициялар үкімет құруға жауапты SPÖ немесе ÖVP партиясына байланысты болды. Егер SPÖ жауапкер болса, нәтижесінде екі орталық партияның үлкен коалициясы құрылды. Алайда, егер ÖVP ең көп дауыс жинаса, бес рет болғандай, ол солшыл SPÖ орнына оңшыл "Еркіндік партиясымен" коалиция құруға мүмкіндік алды. Ол 1983, 1999, 2002 және 2017 жылдары осылай істеді. 2019 жылғы Ұлттық кеңес сайлауынан кейін жеңіске жеткен ÖVP Жасыл партиямен коалициялық келісімге келді, осылайша Жасыл партия алғаш рет үкіметке кірді. Ұлттық кеңесте партия өкілдікке ие болу үшін, ол бүкіл ел бойынша берілген барлық жарамды дауыстардың кем дегенде 4% шегінен өтуі керек немесе аймақтық сайлау округінің бірінде бір мандат (орын) жеңіп алуы керек. Егер партия екі талаптың бірін де орындамаса, ол орын бөлуге қатыспайды. Бұл шектеу партиялардың бөлініп, парламентте басқаруға қиын болатын көптеген шағын партиялардың пайда болуын болдырмау үшін қойылған. Кейбір жағдайларда, Австрия Парламенті жалпыхалықтық референдум тағайындауы мүмкін. 2007 жылы барлық федералды сайлауларда сайлау жасы 18-ден 16-ға төмендетілді. Кейбір штаттар 2007 жылға дейін мемлекеттік және жергілікті сайлауларда дауыс беру жасын төмендеткен еді.

On the federal level, there are two main elections in Austria: presidential elections and elections to determine the composition of the National Council (Nationalrat), the lower house of Austria's bicameral Parliament. The upper house, the Federal Council consists of delegates from the states and is not directly elected. These elections are governed by federal law, which also applies to European Parliament elections in Austria. Austria's federal president (Bundespraesident) is elected for a six year term, most recently in 2022 Austrian presidential election. The election takes place under the two round system to ensure that the president is supported by a majority of the voters. Under this system, a first round of voting is held, and unless one candidate gets a majority there, a second round is held where only the two highest ranking candidates from the first round are included. The National Council is elected by proportional representation. Elections takes place every five years, except that a snap election may be called if the chancellor wants early elections or loses the support of a majority in the National Council, as happened in 2017 and again in 2019. Austria has a multi party system. From 1945 to 1983, Austrian politics had a two party system, where two main parties, the SPÖ on the center left and the ÖVP on the center right, generally dominated politics, and were the only parties to form government, most often forming a grand coalition when neither party had a majority of seats. Starting in 1983, as the right wing Freedom Party started to win more seats, the coalitions that emerged depended on whether SPO or OVP was responsible for forming government. If it was SPO, the result was a grand coalition of the two centrist parties. However, if the OVP won the most votes, as it did on five occasions, it had the option of forming a coalition with the far right Freedom Party instead of the centre left SPO. This is what it did in 1983, 1999, 2002 and 2017. Following the 2019 National Council elections, the victorious ÖVP negotiated a coalition agreement with the Green Party instead, bringing the Green Party into the government for the first time. For a party to be represented in the National Council, it must either pass the threshold of at least 4% of all valid votes cast nationwide, or win one mandate (seat) in one of the regional electoral districts. If a party doesn't satisfy either requirement, it does not participate in the allocation of seats. This threshold exists to discourage parties from splintering and producing an unmanageably large number of small parties in parliament. In some cases, a national referendum can be called by the Austrian Parliament. In 2007, the voting age was lowered from 18 to 16 in all federal elections. Some states had already lowered the voting age for state and local election before 2007.

Дауыс беру құқығы мен шектеулер

Австрияның сайлау заңдары "белсенді" дауыс беру құқығы мен "пассивті" сайлану құқығы, яғни үміткер болу құқығы (белсенділер мен пассивтілер Wahlrecht) арасында айырма жасайды, олар үшін жасқа қатысты талаптар әртүрлі. Сайлау күні 16 жасқа толған немесе одан үлкен азаматтар мемлекеттік биліктің барлық деңгейіндегі сайлауларда дауыс беру құқығын пайдалана алады. 18 жасқа толған азаматтар президенттік сайлауды қоспағанда, барлық сайлауда үміткер бола алады, ал президенттік сайлауда үміткер болу үшін кемінде 35 жас болу керек. Австрияда тұрақты тұратын Еуропалық Одақтың басқа мүше мемлекеттерінің азаматтары Еуропалық Одақ және жергілікті сайлауларда дауыс бере алады. Егер судья мұндай шара қажет деп шешсе, бес жылдан аса мерзімге сотталған азаматтар сот үкімі орындалып жатқан кезеңде дауыс беру құқығынан айырылуы мүмкін. Белгілі бір қылмыстар үшін (мысалы, терроризм, сайлаудағы алаяқтық және мемлекетке опасыздық) бұл мерзім бір жылға дейін қысқартылады. 2011 жылға дейін биліктегі немесе бұрынғы ақсүйек отбасыларының мүшелері (яғни Габсбургтер әулетінің мүшелері) қызметке орналасуға құқықсыз болды.

2019 жылғы заң шығарушы сайлау

ПартияДауыс%Орындықтар+/–Австрия Халық партиясы1,789,41737.571 +9Австрияның Социал-демократиялық партиясы1,011,86821.240–12Австрияның еркіндік партиясы772,66616.231–20Жасылдар – Жасыл Альтернативасы664,05513.926 +26NEOS – Жаңа Австрия және Либералдық Форум387,1248.115 +5JETZT89,1691.90–8Австрия Коммунистік партиясы Plus32,7360.700Дер Вандель22,1680.50Жаңа Австрия сыра партиясы4,9460.10Жаңа Әрбір дауыс есептеледі!1,7670.000BZÖ Каринтия – Отаншылдар альянсы7600.00Жаңа Социалистік солшыл партия3100.000Христиандық партиясы Австрия2600.000Жарамсыз/бос дауыстар58,223–––Барлығы4,835,469 100+18Тіркелген дауыс берушілер/қатысу6,396,80275.6––Дереккөз: Австрияның Ішкі істер министрлігі

Сайлау нәтижелері 19452019

Аустрия ұлттық кеңесінің сайлау қорытындысы, 1945–2019 жылдар
Сайлау жылы СПÖ КПÖ ÖVP VdU FPÖ Жасылдар ЛиБ ЗӨTS НӨСП ИЛЗ Басқалары Қатысу
1945 44.6 5.4 49.8 0.2 94.0
1949 38.7 5.1 44.0 11.7 0.6 96.8
1953 42.1 5.3 41.3 11.0 0.4 95.8
1956 43.0 4.4 46.0 6.5 0.09 95.3
1959 44.8 3.3 44.2 7.7 0.19 94.2
1962 44.0 3.0 45.4 7.0 0.59 93.8
1966 42.6 0.4 48.3 5.4 3.3 93.8
1970 48.4 1.0 44.7 5.5 0.4 91.8
1971 50.0 1.4 43.1 5.5 0.09 92.4
1975 50.4 1.2 42.9 5.4 0.09 92.9
1979 51.0 1.0 41.9 6.1 0.19 92.2
1983 47.6 0.7 43.2 5.0 3.4 92.6
1986 43.1 0.7 41.3 9.7 4.8 0.3 90.5
1990 42.8 0.5 32.1 16.6 4.8 3.8 86.1
1994 34.9 0.3 27.7 22.5 7.3 6.0 1.4 81.9
1995 38.1 0.3 28.3 21.9 4.8 5.5 1.1 86.0
1999 33.2 0.5 26.9 26.9 7.4 3.6 1.5 80.4
2002 36.5 0.6 42.3 10.0 9.5 1.0 0.3 84.3
2006 35.3 1.0 34.3 11.0 11.1 4.1 3.1 78.5
2008 29.3 0.8 26.0 17.5 10.4 2.1 10.7 4.0 78.8
2013 26.8 1.0 24.0 20.5 12.4 3.5 5.7 5.0 1.0 74.9
2017 26.9 0.8 31.5 26.0 3.9 5.3 4.4 2.3 80.0
2019 21.2 0.7 37.5 16.2 13.9 8.1 1.9 0.6 75.6

Референдумдар

Австрия конституциясы федералдық деңгейде екі типтегі референдумды белгілейді: міндетті және міндетті емес референдумдар.