Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрияның саяси тарихы
Political history of Austria
Пропорция (, Proportionalität, "пропорционалдылық") – Екінші Австрия Республикасында ұзақ жылдар бойы қалыптасқан тәжірибе, онда үкіметтегі лауазымдар саяси партиялар арасында олардың сайлау немесе халық қолдауына пропорционалды түрде бөлінеді. Бұл термин кең мағынада Австрияның екі ірі партиясы – Австрия Халық партиясы (ÖVP) мен Австрияның Социал-демократиялық партиясы (SPÖ) арасындағы билікті бөлісу және келісім мәдениетін сипаттайды. Бұл мәдениет 1945 жылдан 1966 жылға дейінгі үлкен коалициялық үкімет кезеңінде қалыптасты. Осы кезеңде екі партияның ықпалын теңестіру үшін мемлекеттік мекемелер мен мемлекеттік қызметте партиялық бөлімдер құрылды. Жүйенің көп бөлігі уақыт өте келе, әсіресе 1990 жылдардан бастап, таратылды. 1999 жылы тоғыз федералды штаттың барлығы Пропорция жүйесін қолданған болса, қазіргі таңда бес штат оны ресми түрде жойды. Кейбір аспектілері, мысалы, муниципалитет деңгейіндегі қолданылуы, бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1966 жылы Йозеф Клаустың бір партиялық үкіметі кезінде ORF-тің Пропорция келісімін жою туралы заң қабылданды және 1967 жылы күшіне енді. Пропорция, әсіресе келісім үкіметі тұжырымы, үлкен коалицияның алғашқы кезеңі аяқталғаннан кейін де жойылған жоқ. Бруно Крейскидің 1970 және 80 жылдардағы SPÖ көпшілік үкіметтері кезінде ÖVP үкіметтік шешімдер мен заңнамалар бойынша жиі кеңес алды; осылайша, оппозиция шешім қабылдаудан толығымен шеттетілген жоқ.
Proporz (, from Proportionalität, "proportionality") is a long standing practice in the Second Austrian Republic in which positions in government are distributed between political parties in a manner proportional to their electoral or public support. More broadly, it describes a culture of power sharing and consensus between Austria's two major parties, the Austrian People's Party (ÖVP) and the Social Democratic Party of Austria (SPÖ), which developed throughout the period of grand coalition government from 1945 to 1966. During this time, partisan divisions were established in most government institutions and the public service, designed to balance the influence of both parties. Much of the system has been dismantled over time, particularly since the 1990s. While in 1999 all but one of the nine federal states operated Proporz systems, five have since formally abolished them. Some aspects, such as its application on a municipal level, endure to this day. A bill scrapping the ORF's Proporz arrangement was ultimately passed during the single party ÖVP government of Josef Klaus in 1966, and came into effect in 1967. Proporz, particularly the concept of consensus government, did not fade after the end of the first period of grand coalition. During the SPÖ majority governments of Bruno Kreisky in the 1970s and 80s, the ÖVP was frequently consulted regarding government decisions and legislation; as such, the opposition was never truly shut out of decision making.
Мемлекеттік деңгейде
1940 жылдары пропорция көптеген федералды штаттардың конституциясына енгізілді. Бұл нақты іске асыру партияларға мемлекеттік сайлауда жеткілікті дауыс жинаған жағдайда кабинеттік лауазымдарға автоматты түрде ие болу құқығын берді; мәнінде, пропорционалды өкілдік кабинетке қатысты қолданылды. 1999 жылға дейін Ворарльбергті қоспағанда, барлық штат үкіметтері осылай жұмыс істеді, ал Бургенланд 2015 жылы, Каринтия 2017 жылы осы жүйеден бас тарды. Венадағы модель, қалалық деңгейдегі іске асыруға негізделген, үкіметтерге оппозициялық министрлерге портфель беруден бас тартуға мүмкіндік береді. Алғашқы жүйе қазіргі таңда Төменгі Австрия мен Жоғарғы Австрияда ғана сақталып қалды. "Тартыс және еркіндік: қызмет көрсететін қоғамға қарай" (1972) еңбегінде Ральф Дарендорф пропорция жүйесін сынға алды: «Солидарлықты жеке іс-қимылға айналдыру саяси аренадан және саяси нарықтан энергияны шығарып алуды білдіреді». Әлеуметтанушы және юрист Густав Эдвард Кафка 1958 жылы пропорция туралы: «Бұл принцип күшінде болған кезде конституциялық құқықтың көптеген ережелерін, соның ішінде республикалық үкімет формасын, айтарлықтай салдарсыз өзгертуге болады; бірақ еркін саяси бәсекеге оралу революцияға тең болар еді, тіпті конституцияда бір үтірді өзгертудің қажеті болмас еді» деді.
Proporz was written into the constitutions of most of the federal states in the 1940s. This particular implementation automatically entitled parties to cabinet positions if they won enough votes in state elections; in essence, proportional representation applied to the cabinet. Until 1999, every state government with the exception of Vorarlberg operated in this manner. and Burgenland in 2015, and Carinthia in 2017. The model in Vienna, which is based on the municipal implementation, allows governments to deny portfolio to ministers from the opposition. The original system only remains in force in Lower Austria and Upper Austria. In Conflict and Freedom: Towards a Service Class Society (1972), Ralf Dahrendorf criticised the Proporz system: "The conversion of solidarity into individual action entails a withdrawal of energy from the battlefield and marketplace of politics." Sociologist and jurist Gustav Edward Kafka said in 1958 that Proporz had become so entrenched that "one could say with good reason that most of the provisions of formal constitutional law, including republican form of government, could be changed without profound consequences, as long as this principle [Proporz] remains in force; yet the return to free political competition would be tantamount to a revolution, though it would not require changing a comma in the constitution."
Мұра
1999 жылы Австрияда алғашқы жылдық «жыл сөзі» таңдау кезінде қазылар алқасы «ғасыр сөзін» анықтау міндетіне ие болды. Олар бір келісімге келе алмады және оның орнына Proporz сөзін «жарты ғасыр сөзі» деп таңдады. Олар «1945 жылдан бері бұл термин Австрия саясаты мен қоғамдық өмірін ешбір сөздей басқаша қалыптастырды» деді және ол «саяси өмірде бұрынғыдан мүлдем өзгеше динамиканы» көрсетеді деп түсіндірді.
During Austria's first annual word of the year selection in 1999, the jury was tasked with choosing a "word of the century". They were unable to come to a decision, and instead chose Proporz as "word of the half century". They stated "it has shaped Austrian politics and social life like no other term since 1945", and represents "the exact opposite dynamic than existed previously in political life".