Кіріспе

Телемедициналық күтім – пациент пен медбике арасында немесе кез келген санындағы медбикелер арасында физикалық қашықтық болғанда, медбикелік қызметтерді ұсынуда ақпараттық технологияларды пайдалануды білдіреді. Бұл сала телемедицинаның бір бөлігі болып табылады және теледиагностика, телеконсультация және телемониторинг сияқты басқа медициналық және медициналық емес қолданбалармен көптеген байланыс нүктелеріне ие. Дегенмен, телемедициналық күтім саласы әлі де дамып келеді, себебі телемедициналық күтім туралы ақпарат жеткілікті деңгейде толық емес. Көптеген елдерде телемедициналық күтімге қызығушылық артып келеді, себебі денсаулық сақтау шығындарын төмендетуге, егде жастағы және созылмалы аурулары бар халықтың санының өсуіне, сондай-ақ қашық, ауылдық, шағын немесе сирек қоныстанған аймақтарға денсаулық сақтауды кеңейтуге басымдық берілуде. Телемедициналық күтімнің көптеген артықшылықтары бар, олар медбикелердің жетіспеушілігін азайтуға, қашықтықты қысқартуға, саяхат уақытын үнемдеуге және пациенттерді ауруханаға жатқызудан сақтауға көмектеседі. Телемедициналық күтіммен айналысатын медбикелердің жұмысына қанағаттану деңгейі жоғары екені анықталды.

Телемедициналық көмек және медбикелік информатика

Медбикелік информатикасы, денсаулық сақтау информатикасының бір саласы, Джудит Рей Грейвс және Шила Коркоран тарапынан "медбикелік деректерді, ақпаратты және білімді басқару және өңдеуге көмектесу үшін, сондай-ақ медбикелік практиканы және күтімді жеткізуді қолдау мақсатында құрылған компьютерлік ғылым, ақпараттық ғылым және медбикелік ғылымның үйлесімі" деп анықталды. Телемедбикелік – медбикелік информатикасының мүмкін қолданылуы және осы ретте, медбикелік информатикасы оның дамуының маңызды тұғыры болды.

Үйдегі күтім

Телемедицинаның ең ерекше қолданыстарының бірі – үйде күтім көрсету. Мысалы, қимыл-қозғалысы шектеулі немесе қашық немесе жетуі қиын жерлерде тұратын науқастар, созылмалы обструктивті өкпе ауруы, қант диабеті, жүрек жеткіліксіздігі сияқты созылмалы аурулары бар немесе Паркинсон ауруы, Альцгеймер ауруы немесе АЛС сияқты әлсірететін невродегенеративті аурулары бар азаматтар үйде қалып, медбике бейнеконференция, интернет немесе бейнебайланыс арқылы жүйелі түрде "қаралып" және көмек ала алады. Үйде күтім көрсетудің басқа да түрлеріне хирургиялық операциядан кейінгі жағдайдағы науқастарға, жараларға, колостомаға немесе мүмкіндігі шектеулі адамдарға күтім жасау кіреді. Қалыпты үйдегі денсаулық сақтау кезінде бір медбике күніне 5-7 науқасқа бара алады. Ал телемедицинаны пайдалану арқылы бір медбике сол уақыттың ішінде 12-16 науқасқа "бара" алады.

Істерді басқару

Тіркелген медбикелер жұмыс істейтін, басқарылатын күтім ұйымдарының колл-орталықтарында телемедицина кеңінен қолданылады. Олар пациенттерді іріктеу, ақпарат беру және кеңес беру арқылы пациенттердің қабылдауын және қозғалысын реттейді, сондай-ақ жедел жәрдем бөлімшелеріне жүгінуді азайтады.

Телефон арқылы сұрыптау

Телефон арқылы алғашқы көмек көрсету – бұл симптомдарға немесе клиникалық негізделген қоңырауларға жауап беруді білдіреді. Медицина қызметкерлері пациенттің ауруы немесе жарақаты туралы толыққанды сұрақтар қойып, симптомдарды бағалайды. Медицина қызметкерінің міндеті – шұғыл симптомдарды анықтау және/немесе жоққа шығару. Олар үлгіні тану және басқа да мәселелерді шешу процестерін де қолдана алады. Симптомдардың қаншалықты жедел екенін анықтау үшін медицина қызметкерлері қағаз немесе электрондық форматтағы нұсқауларды пайдаланады. Телефон арқылы алғашқы көмек көрсету медицина қызметкерлерінен симптомдарды бағалауды және пациенттерді олардың жағдайы мен симптомдарына сәйкес тиісті деңгейдегі (жедел, шұғыл немесе жедел емес) көмекке бағыттауды талап етеді. Телефон арқылы алғашқы көмек көрсететін мамандар жедел емес жағдайлардағы пациенттерге үйде өздерін-өздері күту туралы кеңес береді. Бұл клиенттерге білім беру және кеңес беру, сондай-ақ телефон арқылы қауіпсіз, тиімді және орынды шешімдер қабылдауды қамтиды. Телефон арқылы алғашқы көмек көрсету жедел жәрдем бөлімдері, жедел жәрдем қызметтері, ірі байланыс орталықтары, дәрігерлердің кеңселерi, емханалар, студенттік денсаулық орталықтары және паллиативтік күтім орталықтары сияқты әртүрлі орындарда жүзеге асырылады.

Телефон арқылы тексеруден өткізу жедел жәрдемге баруды азайтады

Телефон арқылы іріктеу қызметтері шұғыл жәрдем бөлімдеріне шұғыл көмек қажет емес науқастардың келуін азайтуға көмектеседі. Шұғыл жәрдем бөлімдері әдетте көп науқастарды қабылдайды, олардың көп бөлігі шұғыл көмек қажет емес. Жоғары науқастар санына байланысты шұғыл жәрдем бөлімдерінің күту залдары тығырылып, көптеген науқастар қаралып үлкермей кетеді. Телефон арқылы іріктеу қызметкерлері денсаулық сақтау жүйесінде жасалған электрондық медициналық жазбаларға қол жеткізе алады. Науқастардың медициналық жазбаларына қол жеткізу мүмкіндігі, аллергия және басқа да аурулар сияқты ақпараттардың болуына байланысты, іріктеу қызметкерлеріне науқасты тиімді бағалауға көмектеседі. Науқастардың медициналық жазбаларына қол жеткізу демографиялық ақпаратты қамтамасыз етеді, бұл қажет болған жағдайда шұғыл жәрдемді науқасқа жіберуге мүмкіндік береді. Телефон арқылы іріктеу қызметі науқастың белгілерін дұрыс бағалау және оларды тиісті деңгейдегі күтімге бағыттап, шұғыл жәрдем бөліміне аз ауыр науқастардың келуін азайтуға көмектеседі.

Австралияда

Австралияда телефон арқылы алдын ала қарау барлық штаттарда жүргізіледі, ең ірі қызметтер федералды және штаттық үкіметтермен қаржыландырылады. Виктория штатында "Кол бойынша медбике" (Nurse On Call), Квинслендтен басқа барлық штаттар мен аумақтарда Healthdirect деп белгілі, ал Квинсленд штаты өз жеке қызметін, 13HEALTH атты қызметін мемлекеттік қаржымен қолдайды. Алғашқы телемедициналық алдын ала қарау 1999 жылы Батыс Австралияда жүзеге асырылды, онда алдын ала қарау жүргізетін медбикелер пациенттің жағдайын бағалап, оларды Фримантель ауруханасына жолдады. Австралияның географиялық жағдайының ерекшелігіне байланысты, ауылдық жерлерде тұратын азаматтардың медициналық қолдауға және күтімге қол жеткізуі өте маңызды. Телемедицина медбикелерге қашықтық кедергілерін жеңуге және кеш сағатта немесе алыс жерде болғандықтан денсаулық сақтау ошақтарына немесе қызметтеріне қол жеткізе алмайтын адамдарға көмектесу мүмкіндігін береді.

Психикалық денсаулық

Телемедициналық көмек психикалық денсаулық саласында да қолданылады. Телепсихиатрия (телементалды денсаулық деп те аталады) психикалық денсаулық бұзылыстары бар адамдардың симптомын жақсартуға және өмір сүру сапасын арттыруға тиімді болуы мүмкін. Бұл, әсіресе, күтімге қолжетімділік шектеулі көптеген орталарда, соның ішінде ауылдық аймақтарда, жедел жәрдем бөлімдерінде, табиғи апаттар мен дағдарыс ошақтарында, соғыс аймақтарында өте пайдалы. Бұл технология психикалық денсаулық күтіміне басқаша жағдайда мүлдем қолжетімділігі болмайтын аймақтарда мүмкіндік береді. Көбінесе, бұл пациент пен күтім беруші арасында бейнеконференция немесе мәтіндік хабар алмасу арқылы тікелей байланыс жасауды қамтиды. Сонымен қатар, пациентпен толыққанды сұхбатты бейнеге түсіріп, кейіннен дәрігер қарауына жіберу арқылы жүзеге асырылатын асинхронды телепсихиатрия да тиімді тәсіл болып танылған. Телепсихиатрия пациентке бағытталған және интеграцияланған күтімді жақсартады, психикалық денсаулық ресурстарын пациенттің жалпы емдеу процесіне енгізуге мүмкіндік береді. Пациенттерге тікелей көмек көрсетуден, телемедицинадан және телепсихиатриядан басқа, психикалық денсаулық саласындағы технологияның қолданылуы дағдарысқа қарсы шаралар мен өзіне-өзі зиян келтірудің алдын алуға маңызды үлес қосты. Crisis Text Line сияқты ұйымдар дағдарыс терапиясына мәтіндік чатты енгізіп, психикалық денсаулық дағдарысындағы адамдарға қолжетімді жаңа ресурстар ашты. Бұл, әсіресе, жасөспірімдердің психикалық денсаулығы үшін маңызды, себебі көптеген жасөспірімдер терапия үшін жеке кездесуге немесе телефон арқылы емес, мәтіндік хабарламаларды пайдалануға бейім.

Коронавирус пандемиясы

2020 жылдың 27 наурызында АҚШ-та телемедицина мүмкіндіктерін бүкіл елде дамытуға көмектесетін заң қабылданды. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) коронавирустың таралуын тоқтату үшін телемедицинаны мүмкіндігінше пайдалануды ұсынады. Телемедицина жаңа емес, бірақ коронавирус пен COVID-19 пандемиясы оның қажеттілігі мен танымалдығын күрт арттырды. Әлемдегі қоғамдық өзгерістер медицина саласында әлеуметтік қашықтықты сақтау, қажет болған жағдайда карантинге өту және шектеулі аурухана ресурстарын сақтау үшін күтім көрсетудің жаңа тәсілін енгізу қажеттігін көрсетті. Коронавирустың таралуын азайту мақсатында штаттық шектеулер енгізілді, ал телемедицина бүкіл елде, әсіресе Американың ауылдық аймақтарындағы адамдар үшін денсаулық сақтауды қолжетімді етудің бір жолы болды және болып қала береді. Телемедицина жоғары тәуекел тобына жататын пациенттерге үйде қауіпсіз болуға және оларға емдеушілерінен қалыпты күтім алуға мүмкіндік береді. Жеңіл симптомдары бар коронавирус жұқтырған дәрігерлер де аурудан жазылған кезде үйден пациенттерді қабылдай алады. Телемедицинаның кеңінеюіне көптеген себептер бар, олардың ішінде медициналық қызметкерлердің ауру адамдармен байланысын азайту және денсаулық сақтау мекемелерінің жүктемесін азайту да бар. Осылайша, телемедицина пандемия кезінде пациенттердің саяхаттау қажеттілігін және көп адам жиналатын орындарға баруды азайту арқылы әлеуметтік қашықтықты арттыратындықтан, едәуір өсті. Телемедицинаның тағы бір артықшылығы – бұл денсаулық сақтау қызметкерлеріне қажетті жеке қорғаныш құралдарының (ЖҚҚ) санын азайту, олардың қоры шектеулі. Нәтижесінде, телемедицина пандемиядан тыс көптеген пайдаларға ие, мысалы, үйден профилактикалық күтім алуға ниет білдіретін адамдардың санының артуы.

Құқықтық, этикалық және нормативтік мәселелер

Теледенсаулық сақтау қызметтері заңдық, этикалық және нормативтік мәселелерге толы, жалпы телемедицина сияқты. Көптеген елдерде штаттар аралық және елдер аралық теледенсаулық сақтау тәжірибасына тыйым салынған (қызмет көрсететін медбикеде өзінің тұратын штаты/елінде де, пациенттің орналасқан штаты/елінде де лицензия болуы керек). Медбикелік лицензиялау шарты осы құзырет мәселелерін шешуге көмектеседі. Жауапкершілік, медициналық қателік сияқты заңдық мәселелер де әлі толық шешілмеген және қарастыру қиын. Этикалық мәселелерге пациенттің дербестігін сақтау, оның қадір-қасиетін қорғау және пациентке зиян келтірмеу кіреді. Теледенсаулық сақтау мамандары пациент туралы мәліметтерді сақтау және тіркеу үшін электрондық медициналық жазбаны (ЭМЖ) пайдаланады. Цифрлық клиникалық деректерді жіберу сыртқы тұлғалардың құпия пациент ақпаратын ұстап алу және пайдалану тәуекелін арттырады. Сондықтан теледенсаулық сақтау медбикелері қазіргі қауіпсіздік шараларын тексеріп, пациенттің құпиялылығын және қорғау саясатын бағалауы керек. Көптеген теледенсаулық сақтау медбикелері ауруханада немесе ұйымда жұмыс істейді, олар оларға ноутбук пен жоғары деңгейдегі қауіпсіздік пен шифрлауды қамтамасыз етеді, осылайша хакерлер мен сыртқы тұлғалар пациенттің жеке және құпия ақпаратын ұстап алмайды. Теледенсаулық сақтау қызметтерінің мақсаты көмекке қолжетімділікті арттыру, бірақ мамандар мен пациенттердің бәрі қауіпсіздік бұзулары туралы алаңдайды, Ұлттық биотехнология орталығының (NCBI) жариялаған баяндамасына сәйкес, қауіпсіздік телемедицинаның ұзақ мерзімді табысы үшін өте маңызды. Қазіргі уақытта Денсаулық сақтауды сақтандырудың портативтілігі және есеп беру туралы заң (HIPAA) денсаулық сақтау ұйымдарының пациенттердің жеке деректерін қалай сақтау және бөлісу ережелерін белгілейді. HIPAA пациентті анықтамалы ақпаратты шифрлауды талап етеді, осылайша оған тек пациенттің күтіміне қатысқан медициналық қызметкерлер ғана қол жеткізе алады. Дегенмен, HIPAA тек денсаулық сақтау ұйымдары мен сақтандыру компанияларына, бірақ пациенттерге емес, белгілі бір "тұлғаларға" ғана қолданылады. Сонымен қатар, пациенттің құпиялылығы мен клиникалық деректердің қауіпсіздігіне қатысты көптеген мәселелер бар.