Кіріспе
Австриялық неміс актері және қайырымдылық шараларын қолдаушы Карльхайнц Бём (16 наурыз 1928 – 29 мамыр 2014) – Германияда туған австриялық актер және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Ол 45 фильмде ойнап, Австрия мен Германияда «Сисси» фильмінің трилогиясындағы Австрия императоры Франц Иосиф I рөлімен, ал халықаралық аренада Майкл Пауэллдің «Көзілдірік Том» фильміндегі психопат Марк рөлімен танымал болды. Ол Эфиопиядағы мұқтаж жандарға көмектесетін «Адамдар үшін адамдар» (“Menschen für Menschen”) қорының негізін қалады. 2003 жылы ол Эфиопияның құрметті азаматы атанды.
Karlheinz Böhm (16 March 1928 – 29 May 2014) was a German born Austrian actor and philanthropist. He took part in 45 films and became well known in Austria and Germany for his role as Emperor Franz Joseph I of Austria in the Sissi film trilogy and internationally for his role as Mark, the psychopathic protagonist of Peeping Tom, directed by Michael Powell. He was the founder of the trust Menschen für Menschen (“Humans for Humans”), which helps people in need in Ethiopia. He also received honorary Ethiopian citizenship in 2003.
Ерте өмір
Бём 1928 жылғы 16 наурызда Германияның Дармштадт қаласында, австриялық дирижер Карл Бём мен неміс сопраносы Теа Линхардтың ұлы болып дүниеге келді. Ол жалғыз бала болған және жастық шағын Дармштадт, Гамбург және Дрезденде өткізді. Гамбургте ол Кеплер гимназиясында (грамматура мектебі) оқыды. Өкпе ауруы бар деген жалған құжаттардың арқасында 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталған шақта Швейцарияға эмиграция жасады, онда Lyceum Alpinum Zuoz интернатына түсті. 1946 жылы ол ата-анасымен бірге Грацқа көшіп, сол жылы орта мектепті бітірді. Алғашқыда пианист болуды жоспарлаған, бірақ емтихан нәтижесі көңілінен шықпады. Әкесі оны ағылшын және неміс тілдері мен әдебиетін оқуға ынталандырды, содан кейін Римде бір семестр бойы өнер тарихын оқыды, бірақ оқуын тастап, Венаға оралып, профессор Хельмут Краусспен актерлік сабақтарын бастады.
Актерлік мансап
1948 жылдан 1976 жылға дейін Бём 45-ке жуық фильмде, сондай-ақ театрда өнер көрсетті. Роми Шнайдермен бірге ол «Сисси» (1955) фильмінде император Франц Иосиф рөлін орындады, ал Шнайдер оның әйелі, Австрия императоршасы Елизавета рөлінде ойнады – бұл фильм трилогиясының бірінші бөлімі болды. Бір кезде бұл рөл оны актер ретінде белгілі бір жанрмен шектеді, бірақ Бёмнің ең танымал ағылшын тіліндегі фильмі оның имиджін түбірінен өзгертті. «Көзі қарап тұрған Том» (1960) фильмінде ол психопат Марк Льюис рөлін сомдады. Режиссер Майкл Пауэлл оны осы рөлге шақырды, себебі Бёмнің кейіпкердің үстем әкесінің ықпалымен күресуін түсіне алатынына сенді. Фильмнің бастапқыда қабылданбауы актердің де, Пауэллдің де, кәсіби және эмоционалды тұрғыдан ауыр соққы болды, бірақ қазір оны кейбіреулер классика деп есептейді. Кастингтің ерекшелігі – фильмде Бём айқын неміс акцентімен сөйлейді, ал кейіпкер Англияда туып өскен, тіпті, ағылшын әкесі болған (Пауэлл оның қысқа эпизодтарында акцентсіз ойнаған). 1960 жылдардың басында Бём қысқа мерзімге американдық кино және теледидар индустриясында жұмыс істеді. Ол MGM Cinerama-ның «Ағалар Гриммнің ғажайып әлемі» фильмінде Якоб Гриммді, ал Уолт Дисней фильмінде Людвиг ван Бетховенді ойнады. Соңғы фильм Уолт Диснейдің «Түстердің ғажайып әлемі» телеантологиясы үшін түсірілді, бірақ ол Еуропада кинотеатрларда көрсетілді. Бём MGM фильміндегі Пауль Лукастың нацистік көзқарастағы ұлы рөлінде жаман кейіпкерді сомдады – «Апокалипсис төрт аттысы» (барлығы 1962), бұл 1921 жылғы Рудольф Валентиноның нұсқасының қайта түсірілімі болды. 1974 және 1975 жылдары Бём жаңа неміс киносының көрнекті режиссері Райнер Вернер Фассбиндердің төрт фильмінде басты рөлдерде ойнады: «Марта», «Эффи Брист», «Фаустрехт дер Фрайхет» («Түлкі және оның достары»), «Ана Кюстердің көкке сапары». Бёмнің дауыстық жұмыстарының қатарында оның әкесінің 1975 жылы жазған Сергей Прокофьевтің «Петр және қасқыр» шығармасының баяндауы және 2009 жылы Пиксардың онінші анимациялық фильмі «Жоғары» фильміндегі қылмыскер Чарльз Мунцтің неміс тіліндегі дауысы бар.
Қайырымдылық жұмыстары
ZDF телеарнасының "Сылу, сол?" бағдарламасында 1981 жылы Бём Африкадағы адамдарға 1,2 миллион немец маркасы көмек жинады. Ол "Сахель аймағындағы мұқтаж адамдарға әр үшінші көрермен бір марка, бір швейцариялық франк немесе жеті австриялық шиллинг сыйлық ретінде бермейді" деп тіл білді. 1981 жылдың қараша айында Бём "Menschen für Menschen" (Адамдар үшін адамдар) қорына негіз салып, Эфиопиядағы қайырымдылық жұмыстарына белсенді қатысты. 1980-ші жылдары ол жобасына толыққанды берілу үшін актерлік мансабынан көп бөлігімен бас тартты. Бүгінгі күнге дейін "Menschen für Menschen" 400-ден астам мектеп, 2000-нан астам бұлақ салып, олардың жұмысынан 5 миллионнан астам адам пайда көріп отыр. 2003 жылы Бём Эфиопияның құрметті азаматтығымен марапатталды. 2007 жылы ол Адамгершілік, бейбітшілік және халықтар арасындағы бауырластық үшін Балзан сыйлығының иегері атанды. 2011 жылы Карльхайнц Бём мен оның әйелі Алмаз "Menschen für Menschen" жобасы үшін Essl әлеуметтік сыйлығымен марапатталды.
Жеке өмір
Бёмнің алғашқы әйелі Элизабет Зонёва болды. Неке 1954 жылдан 1957 жылға дейін созылды және олардың қызы Сисси дүниеге келді. Өзінің өмірбаянында Сисси Бём кейіннен қайтыс болған ата-анасын балалық шақта зорлағандықпен айыптады. Бём 1958 жылдан 1962 жылға дейін Гундула Блаумен, ал 1963 жылдан 1980 жылға дейін поляк актрисасы Барбара Квиатковская Ласспен үйленді. Оның төртінші және соңғы некесі 1991 жылы Эфиопия тумасы Алмаз Бёммен (1964 жылы туған) болды. Олардың екі баласы болды: Николас (1990 жылы туған) және Аида (1993 жылы туған). Бём бұрынғы некелерінен тағы бес баласы болды, соның ішінде актриса Катарина Бём (1964 жылы туған). 2013 жылдың ақпан айында ол Альцгеймер ауруына шалдыққандығы хабарланды. Ол 2014 жылдың мамырында қайтыс болғанға дейін Зальцбург қаласына жақын Грёдигте тұрды.