Кіріспе
Ересектерді балалардан артық қоятын дискриминация – ересектердің балаларға қаратылатын билігін зәбірлеушілікпен пайдалану. Бұл "жастарға қатысты әділсіздік және оны күшейтетін жүйелі кемсітушілік", сондай-ақ "ересектерге деген ықпалдылық және ересектерге, олардың ойларына, іс-әрекеттеріне және көзқарастарына әлеуметтік тәуелділік" ретінде сипатталады. Осы құбылыс отбасыларға, мектептерге, сот жүйесіне, экономикаға және қоғамның басқа да салаларына әсер етеді. Балаларды қорғау және қоғамдық келісімнің маңызды принциптерінен басқа жағдайларда оның салдары көбінесе теріс деп есептеледі. Ересектілікті зерттеу білім беру, психология, азаматтық белсенділік, жоғары білім және одан әрі салаларда, сондай-ақ Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка елдерінен түскен үлес арқасында соңғы кезде қарқынды дамуда.
Adultism is the abuse of the power that adults have over children. "prejudice and accompanying systematic discrimination against young people", and "bias towards adults and the social addiction to adults, including their ideas, activities, and attitudes". This phenomenon is said to affect families, schools, justice systems and the economy, in addition to other areas of society. Its impacts are largely regarded as negative, except in cases related to child protection and the overriding social contract. Increased study of adultism has recently occurred in the fields of education, psychology, civic engagement, higher education and further, with contributions from Europe, North America and South America.
Ұқсас терминдер
Ересектердің артықшылығы, ересектер билігі және ересектерге басымдық беру сияқты ұғымдар ересектерге қатысты жатқырушылықтың нақты түрлерін немесе көріністерін сипаттау үшін ұсынылған. Ұлттық жастар құқықтары қауымдастығы жастарға қатысты кемсітушілікті жасқа байланысты дискриминация деп атайды, осы терминді кез келген адамға жасы бойынша жасалған кемсітушілік ретінде қарастырады. Осы мәселеге «жасқа байланысты дискриминация» терминін қолдануды жақтаушылар, бұл жасы бойынша кемсітушілікке қарсы күресіп жатқан ересектермен ортақ мақсатта екендерін айтады. Дегенмен, «Жастар бортта» атты ұлттық ұйым «жасқа байланысты дискриминация» терминінің басқаша мағынасы бар екенін айта отырып, «жасқа байланысты дискриминация деп атаудың өзі жастарға қатысты дискриминация болып табылады» деген пікір білдіреді.
Себептер
Өзінің 1978 жылғы мақаласында Флэшер ересектік балалардың кемсіздігінен туындайды дейді, және ол шектен тыс қамқорлық, иелену немесе тым қатаң шектеулер түрінде көрініс табуы мүмкін, олардың барлығы саналы немесе санасыз түрде балаға шамадан тыс бақылау орнатуға бағытталған. Ересектік психологиялық проекция және жіктелумен байланысты, яғни "билікке ие адам өзінің санасыз, шешілмеген сексуалдық және агрессивті сезімдерін" балаға жатқызады – «қараңғы және жарық жақ, демек, құдай баласы / кемшілік баласы» деп жіктеледі. Теологтар Хизер Итон мен Мэтью Фокс: «Ересектік адамның ішкі баласын құлақтандыруынан туындайды» деген пікірді келтірді. Джон Холт: «Ересектік туралы түсінік, балалар өнері деп аталатын көптеген нәрселердің ересектердің ойлап табуы екенін айтқанда мен нені білдіргенімді түсіндіруге көмектесуі мүмкін» деді. Бұл көзқарасты Майя Анжелу да қолдайды:
Ересектілік белгілері
2006-2007 жылдары Англия балалар құқықтары альянсы мен Ұлттық балалар бюросы жүргізген сауалнамада 4060 бала мен жасөспірімнен олардың түрлі себептермен (жасы, жынысы, нәсілі, сексуалдық бағдары және т.б.) әділетсіздікке ұшыраған-ұшырамағандықтары туралы сұралды. Сауалнамаға қатысқан британдық жастардың 43%-ы жасы бойынша кемсітушілікке ұшырағанын хабарлады, бұл көрсеткіш жыныс (27%), нәсіл (11%) немесе сексуалдық бағдар (6%) сияқты басқа да кемсітушілік түрлерінен әлдеқайда жоғары.
Жіктеу
Флетчерден басқа, институционалдық ересектерге қатысты көзқарас, мәдени ересектерге қатысты көзқарас және басқа да түрлері.
Мәдени ересектік
Мәдени ересектер – жастарға деген кемсітушілік пен төзімсіздіктің одан да күдікті, бірақ одан да көп таралған түрі. Егер адамдарды олардың қабілетіне, түсінігіне немесе мүмкіндіктеріне емес, жасқа байланысты шектеуге немесе пайдалануға тырысса, мұны ересектерге қатысты дискриминация деп айтуға болады. Мұндай шектеулер көбінесе жасқа ғана байланысты ересектерге берілетін, "дұрыс шешім қабылдау" немесе "өмірлік тәжірибе" сияқты эвфемизмдермен байланысты. Ата-аналарға арналған журналдың редакторы: "Көбінесе адамдар балалармен ересектермен сөйлейтіндей әртүрлі сөйлейді, сондай-ақ олардың мінез-құлқы да әртүрлі болады", - дейді.
Әлеуметтік қабаттану
Жасқа қатысты кемсітушілік бүкіл әлемде әлеуметтік және мәдени ортада бір түрлі көзқарассыздық ретінде көбірек мойындалуда. Көбірек әлеуметтік институттар балалар мен жасөспірімдердің қысымға ұшыраған азшылық тобы екенін қабылдауда. Көптеген жастар 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған ересектерге қатысты мифтерге қарсы тұруда. Екі дереккөзден (Корнелл университетінің жалғары зерттеуі және Гарвард университетінің жастарға қатысты зерттеуі) жиналған зерттеулер жас топтары арасындағы әлеуметтік жіктелу стереотиптер мен жалпылама пікірлерге алып келеді; мысалы, БАҚ барлық жасөспірімдердің жас екенін, зорлыққа бейім және қарсылық танытатынын тұрақты түрде таратуда. Ересектерді бағалауға қарсы шығушылар мұның жастардың, ғалымдардың, зерттеушілердің және басқа да ересектердің ересектер мен жас ерекшеліктеріне қарсы күресуіне, сондай-ақ білім беру бағдарламаларын ұйымдастыруға, наразылық білдіруге және осы мәселені жария етуге және шешуге арналған ұйымдар құруға әкелді деп санайды. Сонымен қатар, зерттеулер көрсеткендей, жастардың қоғамдық ұйымдардағы ересектермен күресі осы ұйымдарға, сондай-ақ олардың достарына, олармен жұмыс істейтін ересектерге және ұйымға тиесілі үлкен қоғамға елеулі әсер етеді.
Мәдениеттің әсері
Ересектіліктің көптеген жағымсыз салдары болуы мүмкін, оның ішінде эфебифобия және ұрпақтар арасындағы қашықтықтың артуы. Ересектілікке реакция ретінде әлеуметтік жауап балалар құқықтары қозғалысы түрінде көрінеді, оны жастар еңбекке тартылуына қарсы наразылық білдіру арқылы жетектейді. Ересектілікке қарсы күреске көптеген танымал жолдар қолданылады, әсіресе музыка мен кино. Сонымен қатар, көптеген жастар бастаған әлеуметтік өзгерістерге бағытталған күш-жігерлер, әсіресе жастар және студенттік белсенділік, институционалды және мәдени ересектіліктің салдарымен күресіп келеді. Қазіргі кезде ересектіліктің салдарына талдау жасайтын зерттеушілердің қатарында әлеуметтанушы Майк Мэйлс және сындық теориялық Генри Жиру бар. Бұл тақырып соңғы кезде бостандық психологиясы әдебиетінде де қарастырылды.
Ересектілікпен күресу
Ересектілікпен байланысты кез келген нәрсе, жансыз немесе жанды болсын, "ересектілік" деп аталады. Бұл мінез-құлықтарды, саясатты, тәжірибелерді, институттарды немесе жеке тұлғаларды қамтуы мүмкін. Көптеген елдерде 18 жасқа толмаған адамдарға қатысты заңмен рұхсат етілген. Педагог Джон Холт ересектерді ересектілік туралы біліммен қамтамасыз ету ересектіліктің салдарымен күресудің маңызды қадамы екенін ұсынды, және кем дегенде бір ұйым мен бір оқу жоспары осылай істейді. Бірнеше педагог жастарға ересектілік туралы білім беруге бағытталған оқу жоспарларын жасады. Қазіргі уақытта ересектіліктің жағымсыз әсерлерімен күресетін ұйымдардың қатарында Біріккен Ұлттар Ұйымы бар, ол саясат пен бағдарламалар арқылы ересектілікке қарсы күресу қажеттігін мойындағаннан кейін көптеген зерттеулер жүргізді. Балалардың құқықтары жөніндегі конвенцияның 5 және 12-баптары ересектілікпен күресуге арналған. Халықаралық Human Rights Watch ұйымы да осы бағытта жұмыс істеп келеді. Кәдімгі практикада жастардың пікірін ескеру және жастар мен ересектердің серіктестіктерін құру ересектілікке қарсы тұрудың маңызды қадамдары болып саналады. Ересектілікке қарсы тұрудың басқа да жолдарына жастар бастаған бағдарламалар мен ұйымдарға қатысу кіреді. Бұл балалардың ересектерге деген көзқарастың бұрыс екенін көрсету үшін белсенді әрекет етуінің бір жолы. Жастар бастаған бағдарламалар жастардың дауысын естіртуге және оларды ескеруге мүмкіндік береді. Өздерін-өздері басқаруға қол жеткізу балаларға өз жыныстық өмірін де басқаруға көмектеседі. Ересектілікке қарсы тұру балалардың жыныстық қатынас туралы ақпаратты қабылдауға және өз жыныстық қатынастарын түсінуге қабілетсіз деген пікірден бас тартуға әкеледі. Балалардың өздері туралы білім алуға дайын екенін қабылдау, олардың достары таратып алатын жалған ақпарат мөлшерін азайтады және оларға бұл мәселе бойынша білімді мамандардан дұрыс ақпарат алуға мүмкіндік береді.