Резеңке өсімдігі: Таралуы, өсуі және күресу жолдары
Cryptostegia grandiflora
Резеңке лозасы (Cryptostegia grandiflora) – Мадагаскардан шыққан, Австралияда кең таралған, жағымды гүлдері бар, бірақ зиянды өсімдік. Басқа елдерде де өседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Cryptostegia grandiflora, көбінесе резеңке жүзім деп танылатын, Мадагаскардың оңтүстік-батысына тән көп жылдық ағаш тәрізді өсімдік. Сонымен қатар ол Солтүстік Австралиядағы маңызды арамшөп, кейде бүкіл Австралиядағы ең зиянды арамшөп деп есептеледі. Оның тартымды гүлдері мен латексінің құрамында коммерциялық сапалы резеңке болғандықтан (содан аты да келген), адам оны көптеген тропикалық және субтропикалық аймақтарға таратқан. Қазір ол Кариб бассейнінде, Шығыс Африкада, Маврикийде, Үндістанда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Индонезияда, Латын Америкасында, АҚШ-тың оңтүстігінде, Фиджиде және Жаңа Каледонияда табиғи ортаға бейімделген. Бұл Мадагаскарға да тән қызғылт резеңке жүзімге (C. madagascariensis) өте ұқсас.
Cryptostegia grandiflora, commonly known as rubber vine, is a woody perennial vine that is native to south west Madagascar. It is also a significant weed in northern Australia, sometimes regarded as the worst weed in all of Australia. It has also been introduced to most other tropical and subtropical regions by man, because of its attractive flowers and the fact that its latex contains commercial quality rubber (hence the name). It is now naturalised in the Caribbean, East Africa, Mauritius, India, Southeast Asia, Indonesia, Latin America, the southern United States, Fiji and New Caledonia. It is very similar to the purple rubber vine (C. madagascariensis), which is also native to Madagascar.
Қайта жаңғыру
Тұқымдар жаңбырлы маусымның алғашқы жаңбырларынан кейін шыға бастайды, бірақ жаңбырлы маусым толыққан соң ғана өсу қарқын алады. Дегенмен, жеткілікті су болса, резеңке жүзім бір айда бес метрге дейін өсе алады. Гүлдеу әдетте жаңбырлы маусым аяқталғаннан кейін, жеміс пайда болумен бірге жүреді. Батыс Кимберлиде өсімдіктердің өсуі алғашқы жаңбырлар келмес бұрын, жоғары ылғалдыққа байланысты жеделдеп, гүлдеу ерте және жаңбырлы маусым кезінде болады. Резеңке жүзімде бір уақытта піскен және піспеген жемістерді кездестіру қалыпты жағдай. Резеңке жүзімнің тұқымдары жел мен су тасқыны арқылы таралады. Бұл, әсіресе, ірі өзендерде су тасқыны жиі болатын Австралия үшін маңызды. Бастапқы тұқым тарату динамикасы – гравитация, тұқымдардың көп бөлігі аталық жүзім бұтасынан бірнеше метр қашықтықта түсіп, өсіп шығады. Ауада таралу – гравитация мен уақыт бойынша ауа ағындарының және тік ауа қозғалысының өзара әрекеттесуі. Дәлелдерге сәйкес, жеке тұқымдар 10 шақырымға дейін таралуы мүмкін. Одан да үлкен қашықтықтар болуы мүмкін. Су тасқыны арқылы таралу, көпшілік ойлағаннан гөрі азырақ. Су тасқынына дейін жауған ерте жаңбырлар көбінесе тұқымның өніп шығуына себеп болады, соның арқасында жас өсімдіктер кейінгі су ағынына төтеп бере алады.
Seeds germinate after the first rains of the wet season, but growth does not become rapid until well after the wet season begins. However, if enough water is available, rubber vine can grow as much as five metres in one month. Flowering usually occurs after the wet season ends, along with fruit set. In the West Kimberley, plant growth accelerates before the first rains come, stimulated by higher pre wet season humidity and flowering occurs early and during the wet season. It is usual to find both mature and immature fruit on rubber vine at any one time. Rubber vine seeds are dispersed by winds and flooding. This is particularly important in Australia where very large river floods can occur. The primary and initial dispersal dynamic is gravity, with the vast majority of seeds falling and germinating within metres of the parent vine. Aerial dispersal is an interplay between gravity and temporal wind and vertical air currents. Evidence shows individual seed dispersal as far as ten kilometres. It would not be unexpected to have distances far greater. Water dispersal by flood episodes is far less than commonly believed. Early rains prior to full flood episodes, typically result in germination, thus anchoring seedling against subsequent water flows.
Сипаттама
Резеңке жүзүм сабағы бұтадай биік өсе алады, бірақ басқа өсімдіктерге сүйеніп, жүзүм сабағы ретінде өссе, оның ұзындығы 30 метрге дейін жетеді. Резеңке жүзүмдік жылдық жауын-шашын мөлшері 700-800 мм аралығында болатын аймақтарды жақсы көреді және муссондық климатқа жақсы бейімделген. Ол жыл сайынғы жауын-шашын мөлшері 700 мм-ге дейін өсе алады, бірақ тұқымдары жауын-шашын мөлшері 700 мм немесе одан аз болса жақсы өнеді. Осы себепті резеңке жүзүмдері Квинслендтің орталық бөлігінде жауын-шашынның және өзен ағысының ерекше өзгермелілігінен (және қажет етеді) өркендейді. Өте өзгермелі (басқа елдерге қарағанда төрт есе көп).
A rubber vine can grow up to tall as a shrub, but when it is supported on other vegetation as a vine, it can reach up to in length. Rubber vine prefers areas where annual rainfall is between , and is well adapted to a monsoonal climate. It can grow maximally on an annual rainfall of , but seeds best with an annual rainfall of or less. For this reason, rubber vine thrives on (and requires) the extreme variability of rainfall and streamflow characteristic of central Queensland. The extreme variability (four times that of other countries to which it has been introduced)
Резеңке жүзүмді бақылау Мадагаскардың оңтүстік-батысындағы туған жерінен биологиялық агенттерді импорттауға негізделген, олардың ең маңыздысы – "резеңке жүзүм тотығы" (Uredo (= Maravalia) cryptostegiae). Чартерс Тауэрс маңындағы кейбір аудандарда бұл тот көптеген резеңке жүзүмдерін зақымдады, бірақ оның әсері өсімдіктің батысқа қарай таралуын тоқтатуға жеткіліксіз болды. "Резеңке жүзүм шыбығы" (Euclasta whalleyi) тоттан бұрын (1988 жылы) енгізілген, бірақ ол тиімді болып шықпады. Резеңке жүзүмдерінің жұқтырылуының өте алыс орналасуы өсімдікті механикалық және химиялық бақылаудан шығарып тастайды.
Control of rubber vine has relied on importing biological agents from its native habitat in southwestern Madagascar, the most important of which is the “rubber vine rust” (Uredo (= Maravalia) cryptostegiae). In some areas near Charters Towers, this rust has infected most rubber vine plants, but its effect has not been great enough to stop the spread of the plant westwards. The “rubber vine moth” (Euclasta whalleyi) was introduced earlier than the rust (in 1988) but has not proved very effective. The extreme remoteness of most rubber vine infestations rules out mechanical and chemical control for dealing with the plant.
Африка
Бұл Оңтүстік Африканың солтүстігіндегі Лимпопо және Мпумаланга провинцияларында, сондай-ақ Намибияның солтүстігінде кездесетін инвазивті арамшөп. Ол су арналары бойында өсіп, жергілікті өсімдіктерді жауып, жайылымдық жерлерге таралады. Мал мен пілдер осы өсімдікпен қоректенгенде өлу жағдайлары тіркелген. 2015 жылға дейін Оңтүстік Африкада биологиялық күресу шаралары қолданылмаған.
It is an invasive weed in the Limpopo and Mpumalanga provinces of northern South Africa and in northern Namibia. It proliferates along watercourses, smothers native plants and invades grazing land. Livestock and elephants are known to die when feeding on the plant. As of 2015 biocontrol agents have not been released in South Africa.