Araceae тұқымдасы – гүлді өсімдіктер тобы. Spadix гүлшоғыры, жапырақ тәрізді spathe қабығы, 140 туысы, 4075 түрі бар. Тропиктік аймақтарда кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер отбасы
Family of flowering plants
Арахелдер тұқымдасы – гүлдері шпадикс деп аталатын гүл шоғырында орналасқан, бір жапырақты гүлді өсімдіктер отбасы. Спаддикс көбінесе шпатемен (немесе жапырақ тәрізді гүлқалқанмен) бірге келеді және кейде оның ішінара жабылады. Арум отбасы деп те аталады, мүшелері көбінесе ароидтар деп аталады. Бұл отбасы 140 туыс және шамамен 4075 белгілі түрді қамтиды, ең көп түрлері Жаңа әлем тропиктерінде кездеседі, бірақ Ескі әлем тропиктерінде және солтүстік умерен аймақтарда да таралған.
The Araceae are a family of monocotyledonous flowering plants in which flowers are borne on a type of inflorescence called a spadix. The spadix is usually accompanied by, and sometimes partially enclosed in, a spathe (or leaf like bract). Also known as the arum family, members are often colloquially known as aroids. This family of 140 genera and about 4,075 known species is most diverse in the New World tropics, although also distributed in the Old World tropics and northern temperate regions.
Сипаттама
Арасеялар тұқымдасына жататын түрлер көбінесе тамырсабақты немесе түйірлі болады, ал жапырақтарында әртүрлі деңгейде кальций оксалаты кристалдары немесе рафидтер кездеседі. Жапырақтар түрлеріне қарай айқын өзгерістерге ұшырайды. Гүлшоғыры – шпадикстен тұрады, ол әдетте шпата деп аталатын өзгертілген жапырақпен қоршалған. Моноэцийлі ароидтарда (еркек және әйел гүлдері бөлек, бірақ екі гүл де бір өсімдікте болады) шпадиксте әдетте әйел гүлдері төмен жағында, ал еркек гүлдері жоғары жағында орналасады. Толық гүлдейтін ароидтарда тозаң шыққаннан кейін аналық тозаң қабылдау қабілетін жояды, осылайша өздігінен тозаңданудың алдын алады. Кейбір түрлері диоэцийлі болады. Осы тұқымдасқа жататын көптеген өсімдіктер термогенді (жылу шығаратын) қасиетке ие. Олардың гүлдерінің температурасы 45°C-қа дейін жетеді, тіпті қоршаған ауа температурасы одан да төмен болған жағдайда. Бұл ерекше жоғары температураның себебі – өсімдікті тозаңдату үшін жәндіктерді (әдетте қоңыздарды) тарту және оларды жылу энергиясымен сыйлау. Тағы бір себебі – суық аймақтарда тіндердің зақымдануын болдырмау. Термогенді арасеялардың мысалдары: Симплокарпус фоэтидус (шығыс жәндікқұбырлы кәді), Аморфофалус титанум (титан аруы), Аморфофалус пеонифолиус (слон аяғы ямсы), Helicodiceros muscivorus (өлі жылқы аруы лаләсі) және Sauromatum venosum (вуду лаләсі). Кейбір түрлер, мысалы, титан аруы мен өлі жылқы аруы, шіріген етке ұқсас өткір иіс шығарады, ол тозаңдау үшін шыбындарды тартуға мүмкіндік береді. Өсімдік шығаратын жылу иістің таралуын күшейтеді.
Species within Araceae are often rhizomatous or tuberous, and the leaves nearly always contain calcium oxalate crystals or raphides, in varying degrees. The leaves can vary considerably from species to species. The inflorescence is composed of a spadix, which is almost always surrounded by a modified leaf called a spathe. In monoecious aroids (possessing separate male and female flowers, but with both flowers present on one plant), the spadix is usually organized with female flowers towards the bottom, and male flowers towards the top. In aroids with perfect flowers, the stigma is no longer receptive when the pollen is released, thus preventing self fertilization. Some species are dioecious. Many plants in this family are thermogenic (heat producing). Their flowers can reach up to 45 °C even when the surrounding air temperature is much lower. One reason for this unusually high temperature is to attract insects (usually beetles) to pollinate the plant, rewarding the beetles with heat energy. Another reason is to prevent tissue damage in cold regions. Some examples of thermogenic Araceae are: Symplocarpus foetidus (eastern skunk cabbage), Amorphophallus titanum (titan arum), Amorphophallus paeoniifolius (elephant foot yam), Helicodiceros muscivorus (dead horse arum lily), and Sauromatum venosum (voodoo lily). Some species, such as titan arum and the dead horse arum, give off a very pungent smell akin to rotten meat, which serves to attract flies for pollination. The heat produced by the plant helps to convey the scent further.
Уыттылық
Арасеялар тұқымдасына жататын Алокасия, Арисаема, Каладиум, Колокасия, Диффенбахия, Сингоний, Эпипремнем, Аглаонема және Филодендрон сияқты өсімдіктерде рафидтер түрінде кальций оксалаты кристалдары кездеседі. Оларды жұтқанда ісіну, көпіршік пайда болуы және жұтқыншақтың ауыруы мүмкін, сонымен қатар ауыз және жұтқыншақта қатты қыстыру және күйдіру сезімі пайда болады, бұл белгілер жұтқаннан кейін екі аптаға дейін сақталуы мүмкін. Пациенттер жұтқан мөлшеріне байланысты, қалқанша безі мен ауызда құм немесе шыны секілді сезімді жеңілден күштіге дейін сезінетінін хабарлайды.
Within the Araceae, genera such as Alocasia, Arisaema, Caladium, Colocasia, Dieffenbachia, Syngonium, Epipremnum, Aglaonema and Philodendron contain calcium oxalate crystals in the form of raphides. When consumed, these may cause edema, vesicle formation, and dysphagia, accompanied by painful stinging and burning in the mouth and throat, with symptoms occurring for up to two weeks after ingestion. Patients report feeling a mild to extreme sensation of sand or glass in the esophagus and mouth, depending on amount ingested.
Филогения
Гүлді өсімдіктер филогенезиясы сайтындағы филогенезия негізінде.
Phylogeny based on the Angiosperm Phylogeny Website.
Жіктеу
Арасеялар тұқымдасына жататын түрлерді алғашқы байқаулардың бірі Теофрасттың "Өсімдіктерді зерттеу" атты еңбегінде жасалған. Арасеялар 16 ғасырға дейін жеке өсімдік тобы ретінде танылмаған. 1789 жылы Антуан Лоран де Жюсье өзінің "Өсімдіктер отбасылары" кітабында барлық өрме ароидтарды Потос, ал барлық жерде өсетін ароидтарды Арум немесе Драконтий деп жіктеді. Тұқымның алғашқы маңызды жіктеу жүйесін Генрих Вильгельм Шотт жасады, ол 1858 жылы "Genera Aroidearum" және 1860 жылы "Prodromus Systematis Aroidearum" еңбектерін жариялады. Шотт жүйесі гүлдердің ерекшеліктеріне негізделген және тұқымды тар мағынада қарастырды. Адольф Энглер 1876 жылы классификация жасады, ол 1920 жылға дейін үнемі жетілдіріліп келді. Оның жүйесі Шотт жүйесінен едәуір өзгеше, себебі ол вегетативтік белгілер мен анатомияға көбірек негізделген. Екі жүйе де белгілі бір деңгейде бәсекелестікке түсті, бірақ молекулалық филогенетиканың пайда болуына дейін Энглердің жүйесіне көбірек жақтастар болды. Арасеялардың толық таксономиясын Mayo және авторлар тобы 1997 жылы жариялады. Қазіргі зерттеулер гендік тізбектерге сүйене отырып, арасеялардың (Лемноидеалар, қамыстың жапырағы сияқты) монофилеттік екенін және Ализматальдар ішіндегі ең ерте бөлінген топ екенін көрсетеді. 2009 жылғы APG III жүйесі бұрын Лемнацея тұқымдасына жатқызылған түрлерді қоса алғанда, осы тұқымды мойындайды. Лемнацеяның арасеяларға қосылуы бірден барлық тараптан қабылданбады. Мысалы, 2010 жылғы Британ аралдарының жаңа флорасында парафилетикалық арасеялар және жеке Лемнацея қолданылды. Дегенмен, Лемна және оның туысқан түрлері 2019 жылғы басылымда арасеяларға қосылды. Spirodela polyrhiza геномына қатысты толық зерттеу 2014 жылдың ақпан айында жарияланды.
One of the earliest observations of species in the Araceae was conducted by Theophrastus in his work Enquiry into Plants. The Araceae were not recognized as a distinct group of plants until the 16th century. In 1789, Antoine Laurent de Jussieu classified all climbing aroids as Pothos and all terrestrial aroids as either Arum or Dracontium in his book Familles des Plantes. The first major system of classification for the family was produced by Heinrich Wilhelm Schott, who published Genera Aroidearum in 1858 and Prodromus Systematis Aroidearum in 1860. Schott's system was based on floral characteristics, and used a narrow conception of a genus. Adolf Engler produced a classification in 1876, which was steadily refined up to 1920. His system is significantly different from Schott's, being based more on vegetative characters and anatomy. The two systems were to some extent rivals, with Engler's having more adherents before the advent of molecular phylogenetics brought new approaches. A comprehensive taxonomy of Araceae was published by Mayo et al. in 1997. Modern studies based on gene sequences show the Araceae (including the Lemnoideae, duckweeds) to be monophyletic, and the first diverging group within the Alismatales. The APG III system of 2009 recognizes the family, including the genera formerly segregated in the Lemnaceae. The sinking of the Lemnaceae into the Araceae was not immediately universally accepted. For example, the 2010 New Flora of the British Isles used a paraphyletic Araceae and a separate Lemnaceae. However Lemna and its allies were incorporated in Araceae in the 2019 edition. A comprehensive genomic study of Spirodela polyrhiza was published in February 2014.
Жалпы
143 туыс қабылданды. Антуриум және Зантедешия – бұл отбасының екі жақсы танымал өкілі, сондай-ақ Колоказия эскулента (таро) және Ксантосома розеум (слон құлағы немесе ‘маймыл’) де осы отбасыға жатады. Әлемдегі ең ірі бұтақсыз гүлшоғыры – арум Аморфофаллус титан (титан арумы) гүлшоғыры. Бұл отбасыға көптеген декоративтік өсімдіктер кіреді: Диффенбахия, Аглаонема, Каладиум, Нефтидис және Эпипремнум, олардың тек бірнешеуін ғана атап айтуға болады. Криптокорин, Анубиас және Буцефаландра туыстары көптеген танымал аквариумдық өсімдіктер болып табылады. Филодендрон ылғалды ормандардың экожүйелерінде маңызды рөл атқарады және көбінесе үйлерді және интерьерді безендіруге қолданылады. Симплокарпус фоетидус (скунк капустасы) – Солтүстік Американың шығысында кең таралған түр. Қызықтысы, бұл отбасыда әлемдегі ең ірі бұтақсыз гүлшоғыры – титан арумының гүлшоғыры бар.
143 genera are accepted. Anthurium and Zantedeschia are two well known members of this family, as are Colocasia esculenta (taro) and Xanthosoma roseum (elephant ear or ‘ape). The largest unbranched inflorescence in the world is that of the arum Amorphophallus titanum (titan arum). The family includes many ornamental plants: Dieffenbachia, Aglaonema, Caladium, Nephthytis, and Epipremnum, to name but a few. The genera Cryptocoryne, Anubias and Bucephalandra are many popular aquarium plants. Philodendron is an important plant in the ecosystems of the rainforests and is often used in home and interior decorating. Symplocarpus foetidus (skunk cabbage) is a common eastern North American species. An interesting peculiarity is that this family includes the largest unbranched inflorescence, that of the titan arum,
Қалдық деректері
Арасеялар тұқымдасы гүлді өсімдіктердің арасындағы ең көне қазба жазбаларының біріне ие, оның қазба түрлері алғаш рет ерте бор дәуірінде пайда болған. Ерте бор дәуіріндегі маңызды қазбалар: Spixiarum kipea, Бразилияның соңғы аптиан кезеңінен табылған ароид.
The family Araceae has one of the oldest fossil record among angiosperms, with fossil forms first appearing during the Early Cretaceous epoch. Notable fossils from the Early Cretaceous include: Spixiarum kipea, an aroid from the late Aptian of Brazil;