Кіріспе
Мимоза – жаңғақ тұқымдасының мимозоид кладындағы 600-ге жуық шөп және бұталар туысы. Оның түрлері Америкада, Солтүстік Дакотадан солтүстік Аргентинаға дейін, сондай-ақ Шығыс Африкада (Танзания, Мозамбик және Мадагаскар), Үнді субконтинентінде және Индокитайда таралған. Бұл туыстың екі түрі ерекше атақты. Бірі – Мимоза пудика, көбінесе «Маған тиме» деп аталады, ол жапырақтарын ұстағанда немесе жылуға ұшырағанда бүктеп алады. Бұл өсімдік Орталық және Оңтүстік Американың оңтүстігінде өседі, бірақ оның ерекшелігі үшін әлемнің басқа да аймақтарында кеңінен өсіріледі, қоңыржай аймақтарда үй өсімдігі ретінде, ал тропиктерде ашық ауада өсіріледі. Ашық ауада өсірудің салдарынан кейбір аймақтарда, әсіресе Гавайиде, арамшөптердің таралуына себеп болды. Екіншісі – Мимоза тенуифлора, оның тамыр қабығында табиғи түрде кездесетін диметилтриптамин психоделикалық затының болуына байланысты шамандық аяуаска сусындарында қолданылуымен белгілі.
Mimosa is a genus of about 600 species of herbs and shrubs, in the mimosoid clade of the legume family Fabaceae. Species are native to the Americas, from North Dakota to northern Argentina, and to eastern Africa (Tanzania, Mozambique, and Madagascar) as well as the Indian subcontinent and Indochina. Two species in the genus are especially notable. One is Mimosa pudica, commonly known as touch me not, which folds its leaves when touched or exposed to heat. It is native to southern Central and South America but is widely cultivated elsewhere for its curiosity value, both as a houseplant in temperate areas, and outdoors in the tropics. Outdoor cultivation has led to weedy invasion in some areas, notably Hawaii. The other is Mimosa tenuiflora, which is best known for its use in shamanic ayahuasca brews due to the psychedelic drug dimethyltryptamine found in its root bark.
Таксономия
Мимоза туысының таксономиясы бірнеше рет бөліну мен біріктіру кезеңдерінен өтті, нәтижесінде 3000-нан астам атау жиналды, олардың көпшілігі басқа түрлермен синонимдестірілді немесе басқа туыстарға көшірілді. Осы өзгеріп отыратын шектеулердің салдарынан, "Мимоза" атауы ұқсас қауырсынды немесе екі қауырсынды жапырақтары бар бірнеше басқа туыс түрлерге де қолданылды, бірақ қазір олар басқа туыстарға жатқызылады. Бұған ең көп таралған мысалдар – Albizia julibrissin (парсы жібек ағашы) және Acacia dealbata (уатт).
Сипаттама
Бұл туыстың өкілдері жылдам қозғалуға қабілетті өсімдіктердің саналы түрлерінің ішінде; Мимозадан басқа мысалдарға телеграф өсімдігі, Альдрованда, Дрозераның кейбір түрлері және Венера шыбырлауы жатады. Mimosa pudica-ның жапырақтары қол тигізілгенде жылдам жабылады. Кейбір мимозалар күндіз жапырақтарын көтереді, ал түнде түсіреді, ал Жан Жак д'Ортус де Майранның 1729 жылы мимозалармен жасаған тәжірибелері биологиялық сағаттардың алғашқы дәлелдерін көрсетті. Мимозаны ірі, туысқан Акация және Альбизия туыстарынан гүлдерінде он немесе одан аз аталық тозаң қыбыры болғандықтан ажыратуға болады. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, бір шар тәрізді гүлдей көрінетін нәрсе, іс жүзінде көптеген жеке гүлдердің шоғыры болып табылады. Мимозалар гептано қышқылының белгілі бір мөлшерін қамтиды.