Кіріспе

Көпжылдық гүлді өсімдіктер туысы, Begoniaceae тұқымдасына жататын көпжылдық гүлді өсімдіктердің бір тобы. Осы туысқа 2000-нан астам түрлі өсімдік кіреді. Бегониялар ылғалды субтропиктік және тропиктік аймақтарда табиғатта өседі. Кейбір түрлері салқын климаттағы үйлерде әсем гүлді үй өсімдіктері ретінде кеңінен таралған. Ал кейбір түрлері жаз айларында ашық ауада, жарқырап тұратын, түрлі-түсті гүлдері үшін өсіріледі, олардың гүлдерінде тостаған жапырақтары бар, бірақ тілшелері жоқ.

Сипаттама

2,002 түрі бар бегония гүлді өсімдіктердің ең ірі туыздарының бірі болып табылады. Бұл түрлер құрлықта өсетін (кейде эпифиттік) шөптер немесе жартылай бұталар, және Оңтүстік және Орталық Америка, Африка және Оңтүстік Азияның субтропиктік және тропиктік ылғалды климатында таралған. Табиғаттағы құрлықта өсетін түрлердің сабақтары көбінесе тік, тамырсабақты немесе түйірлі болады. Өсімдіктер бір үйлі, яғни бір өсімдікте әр жынысты еркек және әйел гүлдері бөлек орналасқан; еркек гүлде көптеген тоқпандықтар, ал әйел гүлде ірі төмен орналасқан жұмыртқалық және екіден төрт тармақталған немесе қисайған мойыншалары болады. Көптеген түрлерде жемісі қанатты қапшық болып келеді, оның ішінде көптеген ұсақ тұқымдар орналасқан, бірақ жидек тәрізді жемістер де кездеседі. Жапырақтары көбінесе ірі, әртүрлі белгілермен немесе түрлі түсті болып келеді, және әдетте асимметриялық (екі жағы тең емес) болады.

Таксономия

Бегония туысының атауын француз ботаникасын қолдаған Чарльз Плюмиер ойлап тапқан, ал 1753 жылы Линей бұл атауды француз колониясы Сент-Доминг (қазіргі Гаити) бұрынғы губернаторы Мишель Бегонның құрметіне бекіткен.

Филогения

Келесі филогенетикалық ағаш Бегония туысының бөлімдері арасындағы туыстық байланысты көрсетеді.

Өсіру

Бегонияның әртүрлі топтарының әртүрлі өсіру талаптары бар, бірақ көпшілігі тропикалық аймақтардан шыққан, сондықтан олар мен олардың гибридтері жылуды қажет етеді. Көбінесе олар орманның төменгі қабатында өсетін өсімдіктер және жарқын көлеңке жағдайында жақсы өседі; толық күнге тек аз ғана бегониялар төзімді, әсіресе жылы климатта. Жалпы, бегонияларға жақсы дренаждалатын, бірақ үнемі сулы немесе толығымен құрғап кетпейтін топырақ қажет. Көптеген бегониялар жыл бойы өсіп, гүлдейді, тек клубнелі бегониялар ғана ұйықтау кезеңіне түседі. Осы ұйықтау кезеңінде клубнелерді салқын, құрғақ жерде сақтауға болады. Семефлоренс тобының бегониялары (немесе балауыз бегониялары) көбінесе сыртта гүлзарда өсіріледі. Балауыз бегониялары өте әдемі, оларды қыстау үшін үйге әкелгенде жақсы бейімделеді және 4-5 жылға дейін өмір сүре алады. Бұл топтан алынған жаңа гибридтер "Аждаһа қанаты" бегониясы деп сатылады; олар жапырақтары мен гүлдері жағынан әлдеқайда ірі. Клубнелі бегониялар көбінесе тостағанда өсіріледі. Бегонияның көпшілігі тропикалық немесе субтропикалық аймақтарда өседі, бірақ қытайлық B. grandis түрі АҚШ-тың 6 аймағының қырыс суына төзімді және "төзімді бегония" деп белгілі. Көптеген бегонияларды субтропикалық немесе тропикалық климатта жыл бойы сыртта өсіруге болады, бірақ қоңыржай климатта бегониялар бір жылдық өсімдік ретінде немесе үй немесе жылыжайда өсіріледі. Көптеген бегонияларды бөлу арқылы немесе сабақтан кесіп алғанда оңай көбейтуге болады. Сонымен қатар, кейбір түрлерін жапырақтан кесіп алғанда немесе жапырақ бөліктерінен, әсіресе тамырсабақты және рекс топтарынан көбейтуге болады.

Бау-бақша номенклатурасы

Бегонияның номенклатурасы өте күрделі және шатастырушы болуы мүмкін. "Пикоте" термині гүл жапырақтарының шетіндегі, негізгі түсінен өзгеше түсті жиекті білдіреді, егер түстер бірігіп кетсе. Егер бірікпесе, онда "маргината" термині қолданылады, бірақ кейде осы екі термин де бірдей қолданылады. "Non Stop" – белгілі бір жағдайларда жыл бойы үздірілмей гүлдейтін камелия түйінді гибриді.

Мәдениет

"Кимжонгилия" сорты Солтүстік Кореяның гүлдік белгісі болып табылады. Көптеген бегониялар дәмі қышқыл, және кейбір аймақтардағы адамдар оларды жейді. Шамалы мөлшерде бұл қауіпсіз, бірақ тіндердегі оксаль қышқылының көп болуына байланысты, үлкен мөлшерде уытты болуы мүмкін.