Кіріспе
Террористік оқиғалар Сауд Арабиясында
Жыл Оқиғалар Қайтыс болғандар Жарақат алғандар
2019 10 3 20
2016 12 4 16
2015 10 3 21 3 2812
2014 14 20 23
2013 6 12 20
2012 6 4 10
2011 2 3 15
2010 0 0 0
2009 3 5 13
2008 0 0 0
2007 2 3 12
2006 3 4 8
2005 1 1 0 20
2004 17 6 4 293
2003 8 5 5 128
2002 2 1 0
2001 3 2 7
2000 5 1 5
1999 0 0 0
1998 0 0 0
1997 0 0 0
1996 1 1 9 3 86
1995 3 1 4 16
1994 2 0 0
1993 0 0 0
1992 0 0 0
1991 2 0 6
1990 0 0 0
1989 3 1 16
1988 1 0 0
1987 0 0 0
1986 1 6 2 3 21
1985 2 1 3
1984 2 0 1
1983 0 0 0
1982 0 0 0
1981 0 0 0
1980 0 0 0
1979 1 5 10
1978 0 0 0
1977 1 0 0
1976 0 0 0
1975 0 0 0
1974 0 0 0
1973 0 0 0
1972 0 0 0
1971 0 0 0
1970 0 0 0
Сауд Арабиясындағы терроризм негізінен ислам экстремистеріне байланысты. Олардың нысаналарында шетелдік азаматтар – мұнай экономикасына байланысты батыстықтар, сондай-ақ Сауд Арабиясының азаматтары мен қауіпсіздік күштері болды. Батысқа қарсы шабуылдар Сауд Арабиясында 1995 жылдан бері жүзеге асып келеді. Сауд Арабиясы Сирияны қоса алғанда, басқа елдердегі терроризмді қаржыландырды деген айыптарға да ұшырады.
Terrorism in Saudi Arabia has mainly been attributed to Islamic extremists. Their targets included foreign civilians—Westerners affiliated with its oil based economy—as well as Saudi Arabian civilians and security forces. Anti Western attacks have occurred in Saudi Arabia dating back to 1995. Saudi Arabia itself has been accused of funding terrorism in other countries, including Syria.
Өмірбаян
АҚШ әскері Саддам Хусейн Кувейтке шабуыл жасағаннан кейін 1990 жылы Сауд Арабиясына күш жіберді. АҚШ бастаған коалиция 1991 жылғы Перс шығанағы соғысында жеңіске жеткен соң, басқа жерлерде базалар құрды, бірақ бірнеше мың әскери қызметкер, көбінесе «Operation Southern Watch» операциясымен байланысты, елде қалды. Көптеген мұсылмандар АҚШ-тың қатысуына наразылық білдірді, себебі бұл Арабия түбегінде мұсылмандар емес адамдардың тұрақты өмір сүруіне тыйым салатын ислами дәстүрді бұзу болды. Осы себептің бірі, мүмкін, тіпті басты себебі – Осама бен Ладеннің АҚШ-қа қарсы жиһадқа шақыруы. 1995 жылға дейін елде американдық күштерге және батыстықтарға қарсы ешқандай шабуыл болған жоқ. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін Сауд Арабиясы үкіметіне Сауд Арабиясы мешіттерінде антиамерикандық риториканы уағыздаған имамдарға қарсы күш қолдану үшін халықаралық қысым күшті болды. Бұл шақырулар 19 қашқынның 15-і Сауд Арабиясынан шыққандығы белгілі болғанда күшейді. Сауд Арабиясының шенеуніктері осы имамдарға қарсы шаралар қабылдауға уәде берді. Шамамен 4000 сауд азаматы елдің түрмелерінде «қауіпсіздік тұтқындары» ретінде ұсталып отыр, олар «Аль-Каида» немесе «Ислам мемлекетіне» қолдау көрсеткен, соның ішінде Насир әл-Фахд және Әли әл-Худаир сияқты ғалымдар бар. Ал терроризм айыптары бойынша ұсталған шетелдік азаматтардың саны 1000-нан асып, олардың көпшілігі Йеменнен, жалпы саны 358 адамды құрайды. Ішкі істер министрлігі үкіметтің террористік ұйымдар деп санайтын топтардың бастапқы тізімін жариялаған қосымша ережелерді шығарды, олардың ішінде «Мұсылман бауырластығы», Йемендегі «Хуси» тобы, сондай-ақ «Аль-Каида», «Араб түбегіндегі Аль-Каида», «Йемендегі Аль-Каида», «Ирактағы Аль-Каида», «Даиш» [Ирак және Шамның Ислам мемлекеті, немесе ИГИЛ], «Жабхат әл-Нусра» және корольдіктегі «Хезболла» кіреді.
2000 жыл
17 қарашада Эр-Риядтың орталық бөлігінде Оруба/Олая жолының қиылысында британдық азамат Кристофер Родвей көлігіне орнатылған бомба салдарынан қаза тапты, ал оның әйелі Джейн жарақат алды. Бомба көлігі жол белгісіне жақындағанда жарылды. Келесі аптада, 22 қарашада Эр-Риядта, RSAF штаб-пәтеріне жақын жерде, британдық азамат Стив Кофлан басқаратын көлікке бомба жарылды. Жүргізуші мен оның үш жолаушысы жарақат алғанмен, барлығы тірі қалды. Бір айдан кейін, 15 желтоқсанда Аль-Хабарда британдық азамат Дэвид Браунның көлігіне (қазіргі Панда супермаркетінің паркингінде) қалдырылған шырын қорабындағы импровизацияланған жарғыш құрылғыны алып тастауға тырысқанда жарылды. Браун тірі қалды, бірақ көзінен айырылды және оң қолының бір бөлігін жоғалтты.
Батыстың қатысы бар деген жалған пікір
Сауд Арабиясында 2000 жылдың қарашасы мен 2003 жылдың мамыр айы аралығында батыс елдерінен келген адамдарға жасалған шабуылдар бойынша ешқандай ресми тергеп-тексеру немесе қудалау туралы ашық мәлімдеме жасалмады, тек Сауд Арабиясы "алкоголь саудагерлеріне" айып тақты. Бұл, негізінен британдықтардан құралған, батыстан келген адамдардың шағын тобы еді, Сауд Арабиясы билігі олардың алкогольді заңсыз тарату үшін күресіп, автокөліктерге бомба орнатуға қатысқандарын мәлімдеді. "Алкоголь саудасымен" айналысқан барлық адамдар тұтқындалып, қамауға алынды. Күдіктілер бұрын зорлық қылмыстарына қатыспаған, жақсы жалақы алатын маман болған. Сауд Арабиясының Mabahith тергеушілері оларға қарсы сот-медициналық дәлелдер ұсынбады, күдіктілерді сұраққа тартып, тұтқындарға айып тағу кезінде алкоголь саудасына қызығушылық танытпады. Ал, тұтқындалған күдіктілерге қарамастан, батыс елдерінен келген азаматтарға қатысты ұқсас шабуылдар жалғасты. 5 маусымда Табук қаласында австралиялық азамат снайперден атылып жараланды. 29 маусымда Эр-Риядта америкалық жұбайдың көлігіне қойылған бомба Сауд Арабиясы билігі тарапынан залалсыздандырылды. 29 қыркүйекте Эр-Риядтың орталық бөлігінде бомба салынған көлікте неміс азаматы Макс Граф қаза тапты.
2003 жыл
Ақпан айының басында Хамис Мушайтта қарулы адам австралиялық экспатқа оқ атты. 18 наурызда Эр-Риядтың Әл-Жазира ауданындағы виллада болған жарылыста саудиялық азамат қаза тапты. Полиция қару-жарақ пен жарылғыш заттарды тапты. Ол бомба жасап жатқан деген болжам бар. 1 мамырда саудиялық, саудиялық теңіз күштерінің формасын киіп, американдық базаға кіріп, америкалықты өлтіріп, жарақатсыз қашып кетті. 2003 жылғы екі жарылыста да бомбалағандар қауіпсіздік күштерінің формасын киген.
2004 жыл
Мұхаядағы жарылыстан кейін, жауынгерлер шабуылдарын тоқтатты немесе олардың алдын алды. Қауіпсіздік күштері ұстау және қамау операцияларын жалғастырды. 21 сәуірде Сауд Арабиясы полициясы бұрын қолданылған ғимаратқа орнатылған бомба салынған көлік жарылып, 5 адам қаза тауып, 148 адам жарақат алды. Бұл жауынгерлердің жаңа науқанының бастауы болды. 2004 жылғы 1 мамырда Янбу шабуылында алты батыстық және бір саудиялық азамат қаза тапты. Бір құрбанды көлікке байлап, көшеде сүйреп әкетті. 22 мамырда Риядтағы Панданың 10-шы шығуы маңында неміс аспазы Герман Денгль автоматтарынан атып өлтірілді. 29-30 мамырда жауынгерлер ең қанды шабуылдарын жасап, 22 адамды өлтіріп, 25 адамды жарақаттады. Олар 25 сағат ішінде үш ғимаратқа шабуыл жасап, ондаған адамды кепілге алды, соның ішінде шетелдік мұнай компанияларының қызметкерлері тұратын Oasis кешеніне де шабуыл жасады. Куәгерлердің сөзінше, олар таба алған христиан және мұсылман жұмысшыларын бөліп, христиандарды атып өлтірді. Қаза тапқандардың 19-ы шетелдік азаматтар, ал 3-і саудиялықтар болды. Янбу шабуылындағыдай, бір (шетелдік) құрбанды көлікке байлап, көшеде сүйреп өлтірді. Төрт шабуылшының үшеуі қашып кетті. 6 маусымда қарулы адамдар BBC-дің ирландтық операторы Саймон Камберсті атып өлтіріп, тілші Фрэнк Гарднерді жаралады. 8 маусымда Vinnell Corp. компаниясының американдық қызметкері Роберт Джейкобс Риядтағы вилласында атылып өлтірілді. 13 маусымда тағы бір американдық, Кеннет Скроггс, Риядтағы үйінің жанында екі адамның қолынан қаза тапты. Ал Lockheed Martin компаниясында жұмыс істейтін америкалық Пол Маршалл Джонсон Риядтағы жалған полиция бекетінде ұрланды. 18 маусымда Джонсонның бас кесілгені туралы видео жарияланды. Сол күні Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері сол кездегі ең ізделіміндегі адам Абдель Азиз әл Мукринді өлтірді. 3 тамызда ирландиялық экспат Энтони Хиггинс Риядтағы Әл-Рауда ауданындағы Saudi owned Rocky for Trade and Construction компаниясының кеңсесінде атып өлтірілді. Шабуылшылардың тапаншаларына орнатылған дыбыс басу құрылғылары тергеушілерді бұл әрекеттің әдейі жасалған өлтіру екеніне, жай ғана экспаттарға бағытталған террористік шабуыл емес екеніне сендірді. Корольдікте 25 жылға жуық жұмыс істеген Тони Сауд Арабиясының жер асты шіркеуінің белсенді мүшесі болған және оны білетіндердің көпшілігі оның Сауд Арабиясында христиан дінін таратуға тырысқандықтан атып өлтірілгеніне сенеді. 26 қыркүйекте француз Лоран Барбо, қорғаныс электроникасы фирмасының қызметкері, Джиддада көлігінде атып өлтірілді. 6 желтоқсанда жауынгерлер ең батыл шабуылдарын жасады – Джиддадағы американдық консулдығына жарылғыш заттар мен автоматтарымен шабуыл жасады. Олар консулдықтың сыртқы қабырғасын бұзып, ішке кіріп, төрт күзетшіні және бес қызметкерді өлтіріп, 18 қызметкерді және виза алушыларды кепілге алды. Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері ғимаратқа шабуыл жасап, үш шабуылшыны өлтіріп, тағы екеуін жаралады және ұстады. Қаза тапқандардың арасында йемендік, судандық, филиппиндық, пәкістандық және шри-ланкалық азаматтар бар – барлығы консулдықтың қызметкерлері. Тағы онға жуық адам жарақат алды. 29 желтоқсанда Сауд Арабиясы Ішкі істер министрлігі мен Арнайы ТЖҚ оқу орталығының алдында жанкешті бомбалар жарылып, бір жолаушы қаза тауып, бірнеше адам жарақат алды. Шабуылдар екі ғимаратқа да зиян келтіргенімен, көптеген құрбандар болған жоқ және бұл бүліктердің соңғы маңызды шабуылы болды. Екі жанкешті өлтірілді.
2005 жыл
Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері көтерілісшілерге қарсы үлкен жетістіктерге жетті. Көптеген жауынгерлер тұтқындалды, ал бірнешеуі қаза тапты, олардың көпшілігі Ирактағы американдық әскерлермен жойылды. Олардың бірі – Салех әл-Уфи, ол 18 тамызда қаза тапты. Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері мен «Әл-Қаида» ұясының мүшелері 3 сәуірден бастап Кассим аймағындағы Әл-Рас қаласында үш күндік қақтығыс жүргізді. Қауіпсіздік қызметкерлері 14 жауынгерді өлтіріп, алты адамды жарақаттады және үшеуін тұтқынға алды. Қаза тапқандардың арасында қару-жарақ контрабандашысы, жарылғыш заттар сарапшысы және Ауғанстан ардагері Сауд бин Хоммуд Аль Куати, сондай-ақ Касабланкадағы жарылыстарға күдікті марокколық экстремист Карим Аль Тихами Идрисс Аль Меджати болды. Басқа қаза тапқан жауынгерлердің қатарында 2003 жылғы қарашада Эр-Риядтағы Әл-Муайя тұрғын үй кешеніндегі жарылысқа күдікті Әни бин Абдулла Аль Джоайтен; 2004 жылғы желтоқсанда Ішкі істер министрлігінің ғимараты мен төтенше жағдайлар қызметінің бас штабына жасалған жарылысқа жауапты жарылғыш заттар сарапшысы Фейсал бин Мұхаммед Аль Байдани; Маджед бин Мұхаммед Аль Масуд, Фуаз Муфди Аль Анази, Абдул Рахман бин Абдулла Аль Джарбуэ, Наваф бин Найф Аль Хафи және Абдуссалам бин Сулейман Аль Худайри болды. 28 желтоқсанда Сауд Арабиясының қауіпсіздік қызметі Абдул Рахман Әл Сувайлеми мен Абдул Рахман ибн Сален Әл Митебті жеке-жеке оқиғаларда өлтірді. Таңертең Әл-Митебті екі полицей тоқтатып, ол оларға оқ атып, екеуін де өлтірді. Бұдан кейін атыс-шайқас басталды, оның барысында тағы үш полицей қаза тапты. Сонымен қатар автоматты қару, гранаталар, жалған құжаттар және шамамен жарты миллион риал ақша тәркіленді. Осы жетістіктерге қарамастан, шетелдік үкіметтер Сауд Арабиясына саяхаттау туралы ескертулерін күшінде қалдырды.
2006 жыл
2004 жылдың соңынан бері жауынгерлердің шабуылдары күрт азайса да, зорлық оқиғалары әлі де кездейсоқ болып тұрады. 24 ақпанда жарылғыш заттармен толтырылған екі көлік әлемдегі ең ірі Абқайқ мұнай зауытына кіруге тырысты, бұл зауыт Сауд Арабиясының мұнайының 60%-ын өндіреді. Күзетшілер атыс салғаннан кейін екі көлік те жарылып, екі бомбалаған адам мен екі күзетші қаза тапты. Шабуыл сәтті болған жағдайда, мұнай өндірісіне ауыр нұқсан келтірілуі мүмкін еді. Маусым айында Эр-Риядта болған қарулы қақтығыста алты жауынгер мен бір полицей қаза тапты.
2007 жыл
4 ақпанда Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Сауд Арабиясының шегінен тыс, терроризммен айналысатын "күмәнді топтарға" қаржы жинаған деген күдікпен он адамды қамауға алды. Ішкі істер министрлігінің өкілі, генерал-майор Мансур Әл-Түркінің мәлімдемесіне сәйкес, Жеддада жеті саудиялық және бір шетелдік азамат ұсталса, Мединада екі саудиялық азамат қамауға алынды. Әл-Түркі: "Біз топтың жалпы қызметін білеміз, бірақ ұсталған әрбір мүшенің рөлін анықтауымыз қажет" деді. Ішкі істер министрлігі жасаған мәлімдемеде: "Қауіпсіздік күштері терроризмге қарсы күрес және оны қаржыландыру аясында заңсыз жолмен ақша жинап, осы елдің азаматтарын адастырып, оларды даулы аймақтарға жетелеуге байланысты күдікпен қаралатын топтарға ақшаны контрабандалық жолмен жеткізген күдіктілерді ұстады" делінген. Наурыз айында айыпталушылардың адвокаттары клиенттерін бейбіт реформаторлар деп қорғады. Патша Абдуллаға конституциялық монархияны қарастыру туралы петиция табыс етілді, оған 100-ден астам белгілі бизнесмендер мен ғалымдар қол қойды. 26 ақпанда күдікті экстремистер Сауд Арабиясының солтүстік-батысындағы Мадаин Салех тарихи орнынан қайтып келе жатқан тоғыз француз азаматына шабуыл жасады. Үш көлікпен саяхаттап келе жатқан топ Хиджаз теміржолының қалдықтарын іздеп, Мәдинадан шамамен 10 шақырым солтүстікке қарай демалу үшін тоқтаған. Сол кезде 4x4 көлігімен келген үш шабуылшы оларды тоқтатып, топтағы барлық төрт ер адамды атып тастады. Екеуі оқиға орнында, үшіншісі ауруханаға жеткен жолда, ал төртіншісі, 17 жастағы ұл, өкпесінен оқ алып тастау операциясынан кейін келесі күні қайтыс болды. Шабуылға жауапкершілікті ешбір ұйым өз мойнына алмады. 7 наурызда билік бірнеше күдіктілерді ұстағанын және шабуылмен байланысты екі адамды іздестіріп жатқанын хабарлады. 6 сәуірде қауіпсіздік күштері Мединадан 20 шақырым қашықтықтағы үйдің маңында экстремистермен атысқа түсті. Атыс кезінде Сауд Арабиясының азаматы Валид Ибн Мутлақ Әл-Радади қаза тапты. Бір полицей қаза тауып, бірнеше адам жарақат алды. Әл-Радади 2005 жылы іздеп отырған 36 террористтің тізіміне енген. Ішкі істер министрлігінің өкілі атысқан оқиға ақпан айында француз азаматтарының өлтірілуіне қатысты тергеумен байланысты екенін мәлімдеді. 19 сәуірде Сауд Арабиясы билігі ақпан айында француз азаматтарын өлтіруге көмектескен деген айыппен сегіз адамды ұстағанын хабарлады. Сондай-ақ, Әл-Радади осы кісі өлтірулердің артында тұрған бас ұйымдастырушы екенін мәлімдеді. 27 сәуірде Сауд Арабиясының Ішкі істер министрлігі бірнеше айға созылған операция барысында елдің ішіндегі жеті ұяшыққа рейд жүргізіп, 172 террористік күдікпен ұстағанын хабарлады. Ұяшықтардың ең ірісі 61 мүшеден тұрды. Шөл даласына көмілген, түрлі-түрлі қару-жарақтар мен жарылғыш заттардың бұрын-соңды көрілмеген мөлшері табылды. Сонымен қатар, 5 миллион доллардан астам ақша да табылды. Кейбір ұяшықтардағы адамдар ұшқыш ретінде оқып, әскери және мұнай нысандарына шабуыл жасауды, сондай-ақ жоғары лауазымды тұлғаларды өлтіруді жоспарлаған. Күдіктілердің көпшілігі Сауд Арабиясының азаматтары екені хабарланды. 28 қарашада қауіпсіздік күштері ел бойынша 208 террористік әрекеттерге күдікпен қаралатын адамдарды ұстады.
2009 жыл
28 тамызда Жеддада Рамазан айындағы жиын кезінде, қауіпсіздік қызметтерінің басшысы, принц Мохаммед бин Наиф қатысқанда, жансақ бомбалап өзін-өзі жарды. Бұл 1975 жылы Фейсал патша қанымен құтылғаннан бергі патшалық отбасының мүшесіне жасалған алғашқы қастандық болды. Принц ауруханада емделді де, жазылып шықты.
2015 жыл
2015 жылдың 22 мамырында Қатиф провинциясындағы әл-Кадие ауылында жұма намазы кезінде Имам Әли мешітіне қанатындағы шабуыл жасалды. Сауд Арабиясының денсаулық сақтау министрі мемлекеттік телеарнаға жарылыстан кем дегенде 21 адам қаза тауып, 80-нен астам адам жарақат алғанын хабарлады. Кейіннен ИСИЛ бұл шабуылдың жауапкершілігін өз мойнына алды. 2015 жылдың 29 мамырында Даммамдағы шиит мешітінің жанында жанкешті өзін-өзі жардырып, төрт адамды өлтірді. Шабуылшы жұма намазы кезінде мешітке кіруге тырысып, күзетшілер тоқтатып қалғаннан кейін тұрақта бомбасын жарытты. 6 тамызда 2015 жылы Абхадағы мешітке жасалған қанатындағы шабуыл салдарынан 17 адам қаза тапты. 2015 жылдың 26 қазанында жанкешті бомбалаушы Оңтүстік қаласы Найрандағы шиит исмаили мешітінде 2 адамды өлтіріп, 26 адамды жаралады. Шабуылшы, жақында Сирияда ИСИЛ үшін соғысып келген Сауд Арабиясының азаматы, 95 жастағы қарт адамның мешіттің ішкі бөлігіне кіруіне кедергі келтіргені террористтің құрбандарын азайтты.
2016 жыл
2016 жылдың 8 ақпанында Эр-Риядта автокөлікке орнатылған бомба жарылып, ешкім зардап шеккен жоқ. Жауапкершілікті Ислам мемлекеті (ИДІШ) қабылдады. 2016 жылы Сауд Арабиясында болған жарылыстарда Мәдинадағы Пайғамбар мешітінің сыртында кеш намазына дайындалып тұрған төрт полицей қызметкері қаза тапты. Сонымен қатар, Жеддадағы АҚШ елшілігіне және Катифтегі нысандарға да үйлесімді бомбалық шабуылдар жасалды. Бұл екі шабуыл да адам шығынына әкеп соқпады.
2017 жыл
2017 жылдың 7 қаңтарында Риядтың Аль-Ясмин елді мекенінде полиция екі ИСИЛ террорисін өлтірді. Екі күдікті – бұрынғы террористік әрекеттері үшін іздеуде болған Таия Салем бин Яслам Аль-Саяри және Сауд Арабиясының террористерді қайта оңалту бағдарламасынан босатылған Талал бин Самран Аль-Саиди есімдерімен танылды. Террористерді өлтірген полиция қызметкері, сержант Жибран Жабер Аваги (немесе Жабран Аваджи) атыс кезінде жарақат алды. 2017 жылдың 9 наурызында ИСИЛ мүшесі полиция қызметкерін өлтірді. Кейін қылмыскер полициямен өлтірілді.
2018 жыл
2018 жылдың 8 шілдесінде Сауд Арабиясының әл-Қасим аймағындағы Бураидадағы бақылау бекетінде үш қарулы адам көліктен атып, Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштерінің бір өкілі мен шетел азаматын қаза қылды. Соңынан болған атыс кезінде шабуылдаушылардың екеуі де қаза тауып, тағы біреуі жараланды. "Ислам мемлекеті" ұйымы осы шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.
2019 жыл
2019 жылы Сауд Арабиясы Осама бен Ладеннің ұлы, «Әл-Қаида» жетекшісі Хамза бен Ладеннің азаматтығын жоққа шығарды. Хамза терроризм саласындағы маңызды тұлғаға айналған еді. 2019 жылы Сауд Арабиясы Қаржылық іс-қимылдар жөніндегі жұмыс тобының (FATF) толық құқықты мүшесі атанды, бұл құқыққа ие болған алғашқы Араб мемлекеті болды. Бұл шешім Орландода өткен ұйымның жылдық бас мәжілісінен кейін қабылданды. Аталған ұйым ақша жылыстыру және терроризмді қаржыландыруға қарсы стандарттар мен саясатты әзірлеумен және қабылдаумен айналысады.