Кіріспе
1996 жылы Сауд Арабиясының Хобар қаласындағы террористик шабуыл 1996 жылғы 25 маусымда Сауд Арабиясының Хобар қаласында, ұлттық мұнай компаниясы (Сауд Арамако) Дахрандағы штаб-пәтерінің және жақын орналасқан Король Абдулазиз әуе базасының жанындағы тұрғын үй кешенінің бір бөлігіне жасалған террористик шабуыл болды. Сол кезде Хобар мұнаралары Ирактың оңтүстігіндегі ұшуға тыйым салынған аймақтағы «Оңтүстік күзет» операциясына (Operation Southern Watch) қатысқан коалициялық күштердің тұрғын үйі ретінде пайдаланылды. No131 ғимараттың жанында, сегіз қабатты құрылымда АҚШ Әуе күштерінің 4404-ші қанатының (Уақытша) мүшелері, негізінен, құтқару және ұрыс эскадрильяларының жеке құрамы орналасқан жерге көлік құралындағы бомба жарылды. Нәтижесінде 19 АҚШ Әуе күштерінің қызметкері қаза тауып, әртүрлі ұлттан 498 адам жарақат алды. АҚШ-тың 1996 жылғы 25 маусымдағы ресми мәлімдемесінде Хезболла әл-Хиджаз ұйымының мүшелері жауапты деп көрсетілді. 2006 жылы АҚШ соты Иранды және Хезболла ұйымын шабуылды ұйымдастырды деген айыппен кінәлі деп тапты.
The Khobar Towers bombing was a terrorist attack on part of a housing complex in the city of Khobar, Saudi Arabia, near the national oil company (Saudi Aramco) headquarters of Dhahran and nearby King Abdulaziz Air Base on 25 June 1996. At that time, Khobar Towers was being used as living quarters for coalition forces who were assigned to Operation Southern Watch, a no fly zone operation in southern Iraq, as part of the Iraqi no fly zones. A truck bomb was detonated adjacent to Building #131, an eight story structure housing members of the United States Air Force's 4404th Wing (Provisional), primarily from a deployed rescue squadron and deployed fighter squadron. In all, 19 U. S. Air Force personnel were killed and 498 of many nationalities were wounded. The official 25 June 1996, statement by the United States named members of Hezbollah Al Hejaz as responsible. In 2006, a U. S. court found Iran and Hezbollah guilty of orchestrating the attack.
Шабуыл
1995 жылғы 13 қарашада Эр-Риядтағы ОПМ САНГ штаб-пәтерінің жанындағы автокөлік бомбасы салдарынан алты америкалық және екі үндістан азаматы қаза тауып, шамамен 70 адам жарақат алды. Бұл шабуыл Хобар мұнарасындағы АҚШ күштерін THREATCON DELTA деңгейіндегі қауіп-қатерге көтеруге мәжбүр етті. Осы автокөлік бомбалағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, әскери қолбасшылар Хобардағы сарбаздар мен әуешілерге АҚШ-тың Эр-Риядтағы шабуылды өздеріне жатқызған ұйымнан анонимді хабарлама алғандарын мәлімдеді. Шабуылшылардың мақсаты – АҚШ қарулы күштерін елден шығару екенін, әскерлерді дереу шығармаса, Хобар мұнарасына шабуыл жасалатынын айтты. Осы кезде АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері Хобар мұнарасының периметрі маңында бақылау және күдікті қызметтерді байқады. Алайда, Сауд Арабиясы үкіметі күштерге кешен шегінен тыс әрекет етуге тыйым салды, ал бақылау тоқтатылмай жалғасты. Шабуылшылар Ливандан Сауд Арабиясына жарылғыш заттарды контрабандалық жолмен әкелген. Аль-Мугассил, Аль-Хури, Аль-Саиг, Аль-Кассаб және белгісіз ливандық азамат 1996 жылдың маусым айының басында Сауд Арабиясында үлкен кәріз тазалау машинасы сатып алды. Олар екі апта ішінде оны автокөлік бомбасына айналдырды. Топтың қазіргі таңда шамамен пластикалық жарылғыш заттары бар, бұл Қорғаныс арнайы қару-жарақ агенттігінің кейінгі бағалауынша, кем дегенде ТНТ күшімен жарылатын пішінді заряд жасауға жеткілікті. Жарылыс күші бірнеше фактормен күшейтілді. Көлік жарылысты ғимаратқа қарай бағыттап, зарядтың пішінін қалыптастырды. Сонымен қатар, көлік пен жер арасындағы салыстырмалы түрде жоғары арақашықтық оған ауадағы жарылыстың қауіпті сипаттамаларын берді. АҚШ билігі бастапқыда оның ішінде жарылғыш заттар бар деп есептеген. Кейін генерал Даунингтің оқиға туралы баяндамасында жарылыста ТНТ-ға тең келетін заттар болғаны айтылды. Шабуылшылар шабуылға дайындық барысында Хобар қаласына жақын Қатиф қаласында жарылғыш заттар мен таймерлерді бояу банкалары мен қаптарға жасырып қойды. Бұл бомба бензин мен жарылғыш ұнтақтың қоспасынан тұрды және кәріздік су тасымалдайтын көліктің резервуарына құйылды. Бастапқыда шабуылшылар басты бақылау бекетінен кешенге кіруге тырысты. АҚШ әскери қызметкерлері кіруге рұқсат бермеген соң, жергілікті уақыт бойынша сағат 21:43 шамасында олар Datsun скаут машинасы, тағы бір көлік және бомба салынған көлікті №131 ғимаратқа жақын орналасқан тұраққа кіргізді. Жергілікті мешіт пен саябаққа арналған тұрақ тұрғын үй кешенінен тізбекті қоршау және кішкентай ағаштардың қатарымен бөлінген. №131 ғимараттың периметрі қоршау сызығынан шамамен 72 фут (22 м) қашықтықта орналасқан, ал қоршау мен ғимараттың арасында әскери қызметкерлер жүгіруге жиі пайдаланатын периметрлік жол болды. Бірінші көлік тұраққа кірді және фараларын жыпылықтатқаннан кейін басқаларына сигнал берді. Көп ұзамай бомба салынған көлік және қашқан көлік соңынан ерді. Олар көлікті қоршаудың жанына қойып, үшінші көлікпен кетіп қалды. Бомба жергілікті уақыт бойынша шамамен сағат 22:20-да 3-4 минуттан кейін жарылды. Жарылыс соншалықты күшті болды, оны 32 шақырым қашықтықтағы Бахрейнде сезінді. АҚШ Әуе күштерінің қауіпсіздік полициясының қызметкері, штаб-сержант Альфредо Р. Герреро, №131 ғимараттың үстінде тұрғанда, олардың көліктерді қауіпті деп танып, қауіпсіздікке хабарлап, ғимаратты қабаттар бойынша эвакуациялауды бастады. Оның әрекеттері ондаған адамның өмірін сақтап қалды. Көптеген эвакуацияланған адамдар бомба жарылған кезде баспалдақта болды. Баспалдақ ауыр мәрмәрден жасалған және ғимараттың ең қауіпсіз жері, мүмкін, жүк көлігі бомбасынан алыс орналасқан. Осы әрекеті үшін Герреро "Әуеші медалін" алды. Қауіпсіздік шараларының тағы бірі – қауіпсіздік қоршауының бойымен орналасқан Джерси тосқауылдары, жолдарда жиі қолданылатын бетон тосқауылдар. Бұл жарылыс энергиясын жоғары қарай бұрып, ғимараттың төменгі қабаттарынан алыстатып, тіпті құрылыстың толық құлауын болдырмаған болуы мүмкін. Жарылыс күші өте зор болды. Жарылыс көлемі қатты шаң-тозаң тудырды, өйткені жоғары қысымды жарылыс толқынының күші мен содан кейінгі вакуумдық күштер өздері айтарлықтай залал келтірді. №131 ғимараттың сол жағында тұрған бірнеше әскери көліктер қираған қалдықтардан тікелей зақымдалған жоқ, бірақ соққы толқынының күшті әсерінен қатты зақымдалды. Жарылыс кешендегі алты көпқабатты тұрғын үйді қатты зақымдады немесе жойды. Тұрғын үй кешеніндегі және айналасындағы ғимараттардың терезелері 1.6 шақырымға дейін сынып қалды. Көлік тұрған жерде 85 фут (26 м) ені және 35 фут (11 м) тереңдігі бар үлкен кратер пайда болды. Жарылыстан бірнеше сағат өткен соң, кратерге Парсы шығанағының тұзды суы толды. Жарылыстан кейін бірнеше минут өткен соң, кешен тұрғындары ауыр жарақат алған АҚШ әскери қызметкерлерін эвакуациялады. №131 ғимаратқа жақын ғимараттардың көп бөлігінде жарық өшіп, ауданның қауіпсіздігі туралы көп мәлімдеме болмағандықтан, жағдай хаостық және шиеленісті болды. Көптеген тұрғындар кейін жергілікті асханада жиналды, ол триаж орталығы ретінде құрылған, және әскерге жаңалықтар жеткізуге арналған үлкен проекциялық теледидарларда оқиға туралы соңғы жаңалықтарды көрді.
Тергеу
Жарылыстан кейін Орталық барлау агенттігі (ЦРУ), Федералдық тергеу бюросы (ФБР), Дипломатиялық қауіпсіздік қызметі (ДСБ) және АҚШ Әуе күштерінің арнайы тергеулер кеңсесі (AFOSI) Сауд Арабиясындағы басқа қауіпсіздік нысандарына төнген қауіпті бағалау және Хобар мұнаралары кешеніне ұсыныстар беру үшін жіберілді. Терезелерді Mylar лентасымен қаптау арқылы қорғау ұсынылды, бірақ құны шамамен 4,5 миллион АҚШ долларына бағаланып, тым жоғары деп есептелді. 1996 жылдың сәуір-маусым аралығында "Хобар мұнараларына бақылау жасалып жатыр деген күдік тудырған ондай оқиға" тіркелді. Бұл ескертулер 1995 жылғы қарашада Эр-Риядтағы шабуылға қатысқандығын мойындаған төрт саудиялық азаматтың басы кесілгенге дейін де, кейін де берілді. Клинтон әкімшілігінің өкілдері шабуылға дейін бірнеше апта бойы "Сауд Арабиясындағы американдықтар мен американдық нысандарға қарсы қауіп-қатерлердің күшеюін" мойындады, бірақ "19 американдық әскери қызметкерді өлтірген бомбаның күшіне лайықты дайындық жасамады". Сауд Арабиясының қорғаныс министрі, принц Сұлтан бин Абд әл-Азиз әл-Сауд 1995 жылы саудиялық ислами джихадистер жасаған әрекеттерді "жас адамдардың ойыншықтары" деп сипаттап, Сауд Арабиясының "Корольдігі қауіп-қатерлерге ықпалдана қоймайды" деді, соның салдарынан қауіп-қатерлер азайтылып көрсетілді. ЦРУ саудиялық жауынгерлердің бомба жасау қабілетін дұрыс бағаламағаны үшін кінәланды, олар 1995 жылғы қарашада Эр-Риядтағы шабуылда қолданылған бомбадан (200 фунт) артық қуатты бомба жасала алмайды деп шешті. АҚШ үкіметінің ресми бағалауынша, Хобардағы бомбаның салмағы шамамен 5000 фунт болды.
АҚШ-Иран қарым-қатынасына әсері
Жарылыстан кейін бірнеше күн ішінде президент Клинтонның Ұлттық қауіпсіздік кеңесіндегі терроризмге қарсы күрес қызметкерлері Иранның ішіндегі күштер, атап айтқанда Ислам революциялық сақшы корпусы (ИРКК) кінәлі деп қорытындылады. Олар президентке және оның ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Сэнди Бергерге шаралар қабылдау үшін қысым жасады. Оларға әкімшілік ішінде де, сыртында да басқалар қосылды, оның ішінде ФБР директоры Луис Фри және «Нью-Йорк Таймс» газетінің жазушысы Томас Фридман. Президент Клинтон шаралар қолданар алдында, сотта да, қоғамдық пікірде де тұра алатын нақты дәлелдерді талап етті. Осы уақытта ол Иранды жазалау туралы шешім қабылданған жағдайда әскери мүмкіндіктерді қарауды тапсырды. Сауд Арабиясы мен ФБР тергеуді аяқтаған кезде, 1997 жылдың мамыр айында ирандықтар Мохаммад Хатамиді жаңа президент етіп сайлады. Хатами халықаралық қауымдастықты таң қалдырды, ол Батыспен «мәдениеттер арасындағы диалогты» орнатуға шақырды, бұл Иранның шамамен екі онжылдыққа созылған антагонизмі мен оқшаулануын жеңуге көмектесер еді. Бастапқыда Ислам Республикасына қарсы тұрып, елге ауыр экономикалық санкциялар салған Клинтон, Хатами Иранның жағдайды өзгерте алатынына үміттеніп, өз ойын өзгертті. Тегеранмен қарым-қатынасты жақсарту мүмкіндігі, АҚШ-тың көптеген одақтастарын және тіпті әкімшілік саясатын сынағандарды қызықтырып, Клинтонның Хобарға жасалған шабуылға жауабын анықтады. Ақ үй мен Мемлекеттік департамент ирандықтарға түрлі сигналдар жіберді, олардың кейбіреулеріне ирандықтар да жауап берді, бірақ қарым-қатынастың маңызды жақсаруына үміт орындалмады. 1999 жылдың маусым айында Клинтон кейін «соңғы мүмкіндік» деп атаған Хатамиге тікелей хабарлама жіберуге рұқсат берді. Оманның сыртқы істер министрі Юсеф бин Алави шілде айында жеткізген хатта бірнеше мақсат көзделді: Вашингтонның келісімге дайын екенін Тегеранға көрсету, сонымен қатар АҚШ ИРКК-ны бомбалауға жауапты деп санайтынын айту. Клинтонға ФБР директоры Фри және басқа да отандық тұлғалар шабуыл үшін жауапкершілікке тартуға қысым жасады. Бұл әрекет күтпеген салдарға әкелді. Хатами американдық бастамаға қуанғанмен, оған Оман елшісі арқылы Клинтонның жеке қолдауы туралы ауызша хабарлама қоса келгендіктен, Иран президентінің басшылығындағы әріптестері, соның ішінде Жоғарғы көшбасшы Әли Хаменеи, хаттың мәтініне наразылық білдірді. Екі айдан кейін ирандықтар кінәлілік туралы айыптауды жазбаша түрде жоққа шығарды және осындай жағдайда екіжақты қарым-қатынасты жақсартуды қарастырудан бас тартты. Клинтон әкімшілігінің иран саясатын дұрыс бағаламауынан бөлек, бұл оқиға бомбалаудың АҚШ пен Иран арасындағы қарым-қатынасқа ұзақ жылдар бойы көлеңке түсіретінін көрсетті.