Көліктік жарыққыш құрылғылар

Кіріспе

Жасанды жарылғыш құрылғы

Автомобильге, автобусқа, жүк машинасына, жүк көлігіне немесе тікұшаққа орнатылған бомба, сондай-ақ көліктік жасанды жарылғыш құрылғы (VBIED) деп аталатын, автомобиль немесе басқа да көлік құралында жарылу үшін жасалған жасанды жарылғыш құрылғы болып табылады. Автомобиль бомбаларын екі негізгі санатқа бөлуге болады: көлік құралында отырғандарды өлтіруге бағытталған (көбінесе салдау үшін) және көлік құралының сыртындағы адамдарды өлтіруге, жарақаттауға немесе ғимараттарға зиян келтіруге қолданылатын бомбалар. Соңғы түрі тұраққа қойылуы мүмкін (көлік бомбаны жасырып, бомбалаған адамның қашып кетуіне мүмкіндік береді) немесе бомбаны жеткізу үшін пайдаланылуы мүмкін (көбінесе қанағаттандырылған бомбалаудың бөлігі ретінде). Бұл терроризмнің немесе партизандық соғыстың қаруы ретінде жарылыс ошағына жақын тұрған адамдарды өлтіруге немесе ғимараттар мен мүліктің зиян келтіруге қолданылады. Бомба жасайтындар көбінесе біреуден астам орнатады, себебі оның жасалуына көп уақыт және білік қажет. Автомобиль бомбалары өздері жеткізу құралы болып табылады және күдік тудырмастан салыстырмалы түрде көп мөлшерде жарылғыш заттарды тасымалдай алады. Ірі көліктер мен жүк көліктерінде, мысалы, Оклахома-Ситидегі жарылыста, шамамен немесе одан да көп салмақтағы жарылғыш заттар қолданылған. Автомобиль бомбаларын әртүрлі тәсілдермен іске қосуға болады, мысалы, көлік есіктерін ашу, қозғалтқышты іске қосу, қашықтан жарылу, газ немесе тежегіш педальдарын басу немесе жай ғана қысқаша қосқышты немесе таймерді орнату. Көліктің жанар май багындағы бензин отынды шашыратып, тұтандыру арқылы бомбаның жарылуын күшейтуі мүмкін. Автомобиль бомбалары денеге зиян келтіруден бөлек, адамдарға психикалық зардапты тигізеді, соның салдарынан посттравматикалық стрестік синдром (ПТСР) және аман қалғандардың кінә сезімі пайда болуы мүмкін.

Тарих

1920 жылы Уолл-стритте болған жарылыста Марио Буда қолданған импровизацияланған көлігі автомобиль бомбасының прототипі саналады. "Қалықты соғыс құралы ретінде толыққанды қалыптасқан" алғашқы автомобиль бомбасы 1947 жылдың 12 қаңтарында, сионистік жартылай әскери ұйым Лейхи (сонымен қатар Стерн тобы деп белгілі) Хайфа полиция бөлімін жарған кезде орын алды. Бұл тактиканы Ливан азамат соғысында шииттік "Хезболла" тобы қолданды. 1983 жылы Бейруттегі казармаға жасалған маңызды шабуылда екі бірдей шабуыл нәтижесінде 241 америкалық және 58 француз бейбітшілік сақшысы қаза тапты. Бұл шабуылдың күдіктілері әлі анықталған жоқ. Ливан азамат соғысында шамамен 3641 автомобиль бомбасы жарылған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс "Голиаф" қашықтан басқарылатын минасы, адам тасымалдайтын көлік құралы болмаса да, көлікке негізделген IED-мен көптеген ортақ белгілерге ие. Ол нысанаға (көбінесе танк немесе басқа бронетранспорттық құралға) белгілі бір жылдамдықпен жақындап, содан кейін жарылып, өзін және нысананы жойды. Ол жол жүрісінде зақымданудан қорғау үшін брондалған. Дегенмен, оны адам басқармады, керісінше, қауіпсіз қашықтықтан қашықтан басқару құрылғысы арқылы басқарылды. 20 ғасырға дейін ат арбаларына орнатылған бомбалар қастандықтарда қолданылған, атап айтқанда, 1800 жылдың 24 желтоқсанында Наполеонды өлтіруге жасалған сәтсіз "инферналды машина" әрекеті. 1905 жылы Стамбулда Осман сұлтаны Абдул Хамид II-ге жасалған қастандыққа қолданылған алғашқы автомобиль бомбасы болуы мүмкін. Армян революциялық федерациясының мүшесі Папкен Сиуни басқаруындағы армян сепаратистері оны қолданған. Автомобиль бомбалары Солтүстік Ирландиядағы "Қиындықтар" кезінде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (PIRA) науқанының маңызды бөлігі болды. Дайти О Конайл Солтүстік Ирландияға автомобиль бомбасын әкелген деп саналады. Автомобиль бомбаларын Ольстердің лоялистік топтары да қолданды (мысалы, Дублин мен Монаханды бомбалау кезінде UVF). PIRA штаб бастығы Шон Мак Стиофайн автомобиль бомбасын тактикалық және стратегиялық партизандық соғыс құралы деп анықтады. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, ол жау үкіметінің елді басқару қабілетін бұзады және бір мезгілде оның экономикалық құрылымының негізіне ауқымды қирату арқылы соққы береді. Тактикалық тұрғыдан алғанда, ол аймақтағы негізгі қалалар мен аймақтарда көптеген қауіпсіздік күштері мен әскерлерін байланыстырады.

Mario Buda's improvised wagon used in the 1920 Wall Street bombing is considered a prototype of the car bomb. The first car bombing "fully conceptualized as a weapon of urban warfare" came January 12, 1947 when Lehi (also known as Stern Gang), a Zionist paramilitary organization, bombed the Haifa police station. The tactic was used in the Lebanese Civil War by the Shia militia group Hezbollah. A notable suicide car bombing was the 1983 Beirut barracks bombing, when two simultaneous attacks killed 241 U. S. and 58 French peacekeepers. The perpetrator of these attacks has never been positively confirmed. In the Lebanese Civil War, an estimated 3,641 car bombs were detonated. While not an adaptation of a people carrying vehicle, the WW2 German Goliath remote control mine, shares many parallels with a vehicle based IED. It approached a target (often a tank or another armoured vehicle) at some speed, and then exploded, destroying itself and the target. It was armoured so that it could not be destroyed en route. However, it was not driven by a person, instead operated by remote control from a safe distance. Prior to the 20th century, bombs planted in horse carts had been used in assassination plots, notably in the unsuccessful "machine infernale" attempt to kill Napoleon on 24 December 1800. The first car bomb may have been the one used for the assassination attempt on Ottoman Sultan Abdul Hamid II in 1905 in Istanbul by Armenian separatists in the command of Papken Siuni belonging to the Armenian Revolutionary Federation. Car bombing was a significant part of the Provisional Irish Republican Army (PIRA) campaign during The Troubles in Northern Ireland. Dáithí Ó Conaill is credited with introducing the car bomb to Northern Ireland. Car bombs were also used by Ulster loyalist groups (for example, by the UVF during the Dublin and Monaghan bombings). PIRA Chief of Staff Seán Mac Stíofáin defines the car bomb as both a tactical and a strategic guerrilla warfare weapon. Strategically, it disrupts the ability of the enemy government to administer the country, and hits simultaneously at the core of its economic structure by means of massive destruction. From a tactical point of view, it ties down a large number of security forces and troops around the main urban areas of the region in conflict.

Жеткізу жүйесі ретінде

Автомобиль бомбалары тиімді қару болып табылады, себебі олар үлкен мөлшердегі жарылғыш заттарды жоспарланған нысанаға тасымалдаудың оңай жолы. Автомобиль бомбасы көп мөлшерде сынықтарды немесе ұшатын қиындыларды тудырады, сондай-ақ жанындағы адамдар мен ғимараттарға қосымша зиян келтіреді. Соңғы жылдары автомобиль бомбаларын көбінесе қанаушылар қолданады.

Қарсы шаралар

Автомобильге бомба салудан қорғану үшін көліктерді осал нысаналардан қашықтықта ұстау қажет, бұл жол тосқауылдары мен бақылау-өткізу пункттерін, Jersey тосқауылдарын, бетон блоктарды немесе боллардтарды, металл тосқауылдарды пайдалану арқылы немесе ғимараттарды жарылысқа төтеп беру үшін нығайту арқылы жүзеге асырылады. Лондонның Даунинг-стрит кіреберісі 1991 жылдан бері Же Provisional Ирландия Республикалық Армиясының шабуылына жауап ретінде жабылып, халықтың 10-шы үйге жақындауына бөгет жасайды. Егер маңызды қоғамдық жолдар ғимараттардың жанынан өтетін болса, жолдарды жабу – жалғыз мүмкіндік болуы мүмкін (мысалы, Вашингтонда Пенсильвания авенюінің Ақ үй алдындағы бөлігі көліктер үшін жабық). Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай тактикалар потенциалды бомбалаушыларды базарлар сияқты "әлсіз" немесе қорғалмаған нысаналарды таңдауға итермеледі.

Өзін-өзі өлтіру үшін қолдану

Ирак пен Сирияның азамат соғысында автомобиль бомбасының тұжырымдамасы өзгертілді, соның салдарынан оны жүргізуші айдап, жарылғыза алатын болды, бірақ кіріп келетін оқтан қорғану үшін брондалды. Көлік нысанаға ұқсас әдіспен, екінші дүниежүзілік соғыстағы камикадзе ұшақтары сияқты жеткізілетін. Бұл құрылғылар SVBIED (суицидтік көлік құралында жасалған импровизацияланған жарылғыш құрылғы) немесе VBIED аббревиатурасымен белгілі болды. Әдетте, азаматтық көліктерге қосымша брондалған пластиналар орнатылып, көлікті мүмкіндігінше ұзақ уақыт қорғап, мақсатына жетуіне мүмкіндік берілді. Көліктер кейде жау әскерлері орналасқан жерлерге немесе жау колонналарына айдалып жіберілді. SVBIED көбінесе ИСИЛ үкімет күштеріне қарсы қолданды, сондай-ақ сириялық оппозиция (FSA және одақтас жасақтар, әсіресе Әл-Нусра майданы) үкімет әскерлеріне қарсы қолданды. Көліктердің күрделілігі артты: көлік құралында брондалған қаптама, қорғалған көру тесіктері, дөңгелектерде брондалған қаптама болды, осылайша оқтан сақталады, ал кейбір жағдайларда көліктің алдыңғы жағында пішінді зарядтарды (ракеталық гранаталарда қолданылатындай) ұстап алуға немесе жоюға арналған қосымша металл торлар орнатылды. Көліктермен қатар жүк көліктері де пайдаланылды. Кейде олар шабуылды бастау үшін қолданылды. Көліктерде өте көп мөлшерде жарылғыш заттар сақтауға арналған кең орын болды. Кейбір жағдайларда, жануарлармен жегілетін, импровизацияланған жарылғыш құрылғылары бар арбалар қолданылды, әдетте қашырлар немесе жылқылар. Тактикалық тұрғыдан, бір көлік немесе бастапқы "тесік жасау" көлігі қолданылуы мүмкін, содан кейін екінші көлік келеді. Көптеген автомобиль бомбалары қарапайым көліктер ретінде жасырылған, бірақ әскери күштерге қарсы қолданылатын көліктерде жүргізушіні нығайтылған бекетке шабуыл жасағанда оқтан қорғау үшін импровизацияланған броня орнатылған. Автомобиль бомбалары террористер үшін өте тиімді әдіс болды, себебі олар өте арзан. Бір бомбамен көп адамның өмірін қиюға болады, ал ұрланған көлікпен бірге шығын шамамен 500 долларға жетеді. Соғыста ақша екі тарап үшін де маңызды, сондықтан бұл өте тиімді әдіс болды. Бұл - Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар кезінде бір күнінде ең көп адамның қаза болуына себеп болған оқиға. Палестиналық жазушы Гассан Канафани 1972 жылғы 8 шілдеде Бейруттегі шабуылда, өзінің 17 жасар қызы Ләмис Нажиммен бірге Израильдің Моссад қызметі тарапынан жасалған автомобиль бомбасынан қаза тапты. Чилидің бұрынғы генералы Карлос Пратс 1974 жылғы 30 қыркүйекте әйелімен бірге автомобиль бомбасынан қаза тапты. 1970 жылдары француз газеттеріне қарсы жасалған үш автомобиль бомбасының жауапкершілігін "Шакал" Карлос атты террорист өз мойнына алды. Кливлендтің мафиозиі Дэнни Грин 1968 жылдан бастап қарсыластарына қарсы автомобиль бомбаларын жиі қолданды. Кейін олар Грин мен оның серіктестеріне қарсы қолданыла бастады. Кливлендте автомобиль бомбаларын қолдану 1976 жылы ең жоғары деңгейге жетті, онда 36 бомба жарылды, олардың көпшілігі автомобиль бомбалары болды, сондықтан қала "Бомбалы қала" деп аталды. Бірнеше адам, соның ішінде бейкүнә адамдар қаза тауып, жараланды. Грин өзі 1977 жылғы 6 қазанда автомобиль бомбасынан қаза тапты. Чилидің DINA құпия агенттігінің агенттері 1976 жылы Орландо Летелиерді және 1974 жылы Карлос Пратсты өлтіру үшін автомобиль бомбаларын қолданған деп айыпталды, олар диктатор Аугусто Пиночеттің қарсыластары болды. Летелиер Вашингтонның Амбассадалар қатарының ортасында орналасқан Шеридан Сыркінде қаза тапты. Шри-Ланканың Тамил жолбарыстары елдің азамат соғысы кезінде, 1976 жылдан 2009 жылға дейін созылған науқанында автомобиль бомбаларын жиі қолданды. 1979 жылдан 1983 жылдың басына дейін Ливанды шетелдіктерден азат ету майданының атынан Израиль қорғаныс күштерінің қолбасшылары Рафаэль Эйтан, Авигдор Бен Гал және Мейр Даган бомбалау науқанын бастады, оның ішінде автомобиль, велосипед және тіпті есек бомбалары болды. Бастапқыда Нахарияда Израиль азаматтарының қазасына жауап ретінде жүргізілді. Палестина Азаттық Ұйымымен байланысы барларды оңтүстік Ливандағы ФЛЛФ шабуылдары жүздеген палестиналықтар мен ливандықтарды өлтірді, негізінен Тир, Ливан, Сидон және оны қоршаған ПОҰ босқындар лагерьлерінде. 1981 жылдан кейін, Ариэль Шаронның ПОҚ-ты террорлық әрекеттер жасауға итермелеу саясатының бір бөлігі ретінде, әскери жауап беруді ақтау үшін, FLLF шабуылдары қарқындылығы мен ауқымы бойынша күшейіп, қыркүйекке қарай Бейрут пен Солтүстік Ливанға тарады. FLLF тіпті өзін ливандық ұйым ретінде көрсету үшін Израиль қорғаныс күштеріне қарсы жасалған шабуылдарды мойнына алды. Олардың ең ірі шабуылы 1981 жылғы 1 қазанда Батыс Бейрутте болды, нәтижесінде кем дегенде 50 адам қаза тауып, 250-ден астам адам жараланды. Тағы жеті ұқсас бомба табылған және жарылуына жол берілмеді. Германияның Қызыл Армия Фракциясы кейде автомобиль бомбаларын қолданды, мысалы, 1984 жылы НАТО офицерлерінің мектебіне жасалған сәтсіз шабуылда. Баск сепаратистік тобы Euskadi Ta Askatasuna (ETA) 1985 жылдың қыркүйегінде алғашқы автомобиль бомбасымен қастандық жасауға тырысты және 2011 жылы қызметін тоқтатқанға дейін Испанияда кем дегенде 80 ірі автомобиль бомбалық шабуылдар жасады. 1986 жылғы 27 наурызда Мельбурндағы Рассел Стрит шабуылында тамақтанып келе жатқан констебль Анджела Тейлор қаза тапты, ол шабуылдың жалғыз құрбаны болды. Тағы 22 адам жараланды. 1986 жылғы 23 қарашада Армян революциялық федерациясының екі мүшесі Мельбурндағы түрік консулдығына автомобиль бомбасымен шабуыл жасады, нәтижесінде шабуыл жасаушылардың бірі қаза тапты. 1982 жылғы Ливан соғысында, Израильдің 2000 жылы шығуына дейін, суицидтік автомобиль бомбалары Израильге қарсы жиі қолданылды. Бомбалау науқанын бірнеше топ жүргізді, ең белгілісі - Хезболла. 1980 жылдары Колумбиялық есірткі бароны Пабло Эскобар Колумбия мен Латын Америкасындағы үкімет күштеріне және халық орталықтарына қарсы көлік бомбаларын кеңінен қолданды. Ең танымал автомобиль бомбалық шабуыл 1989 жылғы DAS ғимаратының жарылысы болды, нәтижесінде 63 адам қаза тауып, шамамен 1000 адам жараланды. Сондай-ақ, 1989 жылғы 4 шілдеде Антиокия облысының губернаторы Антонио Рольдан Бетанкур және тағы бес адам автомобиль бомбасынан қаза тапты; Эскобардың Медельин картелінің көрнекті мүшесі кейін қылмысты мойнына алды. 1980 жылдардағы кеңес-ауған соғысы кезінде Пәкістанның тайпалық аймақтарындағы түрлі оқу лагерлерінде Пәкістаннің Әскери барлау қызметі (ISI), АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (CIA) және Ұлыбританияның MI6 көмегімен моджахедтерді автомобиль бомбаларын дайындауға оқытты. Автомобиль бомбалары соғыс кезінде, одан кейін Ауғанстан азаматтық қақтығыстарында және 2001 жылғы АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі мен 2021 жылы аяқталған Ауғанстандағы соғыс кезінде жиі орын алды. 1993 жылғы 26 ақпанда Рамзи Юсеф басқаратын исламист террористер Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының тұрақ қоймасында жарылғыш заттармен толтырылған Ryder фургонын жарылысқа ұшыратты. Юсефтің жоспары екі мұнараның бірін екіншісіне құлатып, екеуін де жойып, мыңдаған адамды өлтіру болған. Бұл орындалмаса да, алты адам қаза тауып, 1402 адам жараланды және көп зиян келтірілді. 1993 жылғы 18 сәуірде Витездегі мешіт маңында 500 килограмм жарылғыш заттармен толтырылған цистерна жарылып, Босния соғысы Президенттігінің кеңсесін қиратты, кем дегенде алты адам қаза тауып, 50-ге жуық адам жараланды. ХТҚО бұл әрекетті Хорват күштерінің құрамындағы элементтер жасаған таза терроризм актісі деп мойындады, бұл Стари Витез қаласының босниялық халқына жасалған шабуыл болды. ХВО мүшелері концентрациялық лагерьден босниялық азаматты ескі қалаға қарай бағытталған жүк көлігінің руліне байлап, оны қозғалысқа келтірді. 1994 жылдан 2002 жылға дейін созылған Квебек мотоклубы соғысында автомобиль бомбалары қолданылды, оның ішінде 1995 жылғы 9 тамызда есірткі сатушысы мен 11 жасар баланың қаза болуына себеп болған шабуыл да болды. 1995 жылғы 19 сәуірде Тимоти МакВей Оклахома-Ситидегі Альфред П. Мурра Федералдық ғимаратының алдында аммонийлік нитрат тыңайтқышы мен отын майының (ANFO) қоспасымен толтырылған Ryder жүк көлігін жарылысқа ұшыратты, нәтижесінде 168 адам қаза тауып, оның ішінде балалар бағындағы 19 бала да болды. 1996 жылғы 25 маусымда жүк көлігінің бомбасы Хубар То...

In the Iraqi and Syrian Civil War, the car bomb concept was modified so that it could be driven and detonated by a driver but armoured to withstand incoming fire. The vehicle would be driven to its target area, in a similar fashion to a kamikaze plane of WW2. These were known by the acronym SVBIED (from Suicide Vehicle Borne Improvised Explosive Device) or VBIEDs. This saw generally civilian cars with armour plating added, that would protect the car for as long as possible, so that it could reach its intended target. Cars were sometimes driven into enemy troop areas, or into incoming enemy columns. Most often, the SVBIEDs were used by ISIL against Government forces, but also used by Syrian rebels (FSA and allied militias, especially the Al Nusra Front) against government troops. The vehicles have become more sophisticated, with armour plating on the vehicle, protected vision slits, armour plating over the wheels so they would withstand being shot at, and also in some cases, additional metal grating over the front of the vehicle designed to crush or destroy shaped charges such as those used on rocket propelled grenades. In some cases, trucks were also used as well as cars. They were sometimes used to start an assault. Generally, the vehicles had a large space that would contain very heavy explosives. In some cases, animal drawn carts with improvised explosive devices have been used, generally either mules or horses. Tactically, a single vehicle may be used, or an initial "breakthrough" vehicle, then followed by another vehicle. While many car bombs are disguised as ordinary vehicles, some that are used against military forces have improvised vehicle armour attached to prevent the driver from being shot when attacking a fortified outpost. Car bombs were also a very effective method for terrorists because car bombs are so cheap. Many deaths could occur with just one bomb, and it would only cost about $500 along with a stolen car. In war, money is an important thing for both sides, so this was a very effective method. caused the most casualties in a single day during the Troubles. Palestinian writer Ghassan Kanafani was assassinated by a car bomb on 8 July 1972 with his 17 year old niece Lamees Najim in Beirut by the Israeli Mossad. Former Chilean General Carlos Prats was killed by a car bomb on September 30, 1974, along with his wife. Freelance terrorist Carlos the Jackal claimed responsibility for three car bomb attacks on French newspapers accused of pro Israeli bias during the 1970s. Cleveland mobster Danny Greene frequently used car bombs against his enemies, beginning in 1968. Afterwards, they also began to be used against Greene and his associates. The use of car bombs in Cleveland peaked in 1976, when 36 bombs exploded in the city, most of them car bombs, causing it to be nicknamed "Bomb City." Several people, including innocent bystanders, were killed or wounded. Greene himself was finally killed in a car bomb explosion himself, on October 6, 1977. Agents of the Chilean intelligence agency DINA were convicted of using car bombs to assassinate Orlando Letelier in 1976 and Carlos Prats in 1974, who were exiled opponents of dictator Augusto Pinochet. Letelier was killed in Sheridan Circle, in the heart of Embassy Row in Washington, D. C.
The Tamil Tigers of Sri Lanka frequently made use of car bombs during that country's civil war in a campaign which lasted from 1976 until the group's defeat in 2009. From 1979 to early 1983, under the guise of the Front for the Liberation of Lebanon from Foreigners, Israel Defense Forces commanders Rafael Eitan, Avigdor Ben Gal and Meir Dagan launched a campaign of bombings, including car, bicycle, and even donkey bombs. Initially conducted as a response to the killing of Israeli civilians at Nahariya. Largely indiscriminate in its targeting of those associated with the Palestine Liberation Organization in south, Lebanon, the FLLF attacks killed hundreds of Palestinians and Lebanese, mainly in Tyre, Lebanon, Sidon and the surrounding PLO run refugee camps. After 1981, as part of Ariel Sharon's policy of goading the PLO into committing more acts of terror, justifying a military response, FLLF attacks escalated in intensity and scope, spreading to Beirut and northern Lebanon by September. The FLLF even took credit for fictional attacks on the IDF to maintain its cover as a Lebanese organisation. Its most prominent attack on October 1, 1981, in West Beirut killed at least 50 and injured over 250 people. Seven other similar bombs were found and defused before they could explode. The German Red Army Faction occasionally used car bombs, such as in an unsuccessful attempt to attack a NATO school for officers in 1984. The Basque separatist group Euskadi Ta Askatasuna (ETA) attempted their first car bomb assassination in September 1985 and carried out at least 80 massive car bomb attacks in Spain during the last decade before putting its activities on hold in 2011. Constable Angela Taylor died on her way to collect lunch, the sole fatality of the Russell Street bombing in Melbourne, Australia on 27 March 1986. 22 others were injured. On 23 November 1986, two members of the Armenian Revolutionary Federation carried out the Melbourne Turkish consulate bombing using a car bomb, which resulted in the death of one of the attackers. Suicide car bombs were a regular feature against Israel in the 1982 Lebanon War which lasted from 1982 until Israel's withdrawal in 2000. The bombing campaign was waged by several groups, most prominently Hezbollah. In the 1980s, the Colombian drug lord Pablo Escobar used vehicle bombs extensively against government forces and population centers in Colombia and Latin America. The most notable car bombing attack was the 1989 DAS Building bombing, which killed 63 and injured about 1,000. Also, on July 4, 1989, a car bomb killed governor of Antioquia Antonio Roldán Betancur and five others; a prominent member of Escobar's Medellin Cartel later confessed to the crime. During the Soviet–Afghan War of the 1980s, at a variety of training camps in the tribal areas of Pakistan, the Pakistani Inter Services Intelligence (ISI), with the aid of the United States' Central Intelligence Agency (CIA) and Britain's MI6, trained mujahideen in the preparation of car bombs. Car bombs became a regular occurrence during the war, the Afghan civil conflicts which followed, and then during the U. S. invasion of Afghanistan from 2001 and the war in Afghanistan ending in 2021. On 26 February 1993, Islamist terrorists led by Ramzi Yousef detonated a Ryder van filled with explosives in the parking garage of the World Trade Center in New York City. Yousef's plan had been to cause one of the towers to collapse into the other, destroying both and killing thousands of people. Although this was not achieved, six people were killed, 1,402 others injured, and extensive damage was caused. On 18 April 1993, a tanker containing 500 kilograms of explosives exploded near the mosque in Vitez, destroying the offices of the Bosnian War Presidency, killing at least six people and injuring 50 others. The ICTY accepted that this action was a piece of pure terrorism committed by elements within the Croat forces, as an attack on the Bosniak population of Stari Vitez Vitez old town. HVO members tied a Bosniak male civilian from a concentration camp to the steering wheel and set the truck in motion towards the old town. The Quebec Biker War that lasted from 1994 to 2002 involved the use of car bombings, including one that killed a drug dealer and an 11 year old boy on 9 August 1995. On 19 April 1995, Timothy McVeigh detonated a Ryder box truck filled with an explosive mixture of ammonium nitrate fertilizer and fuel oil (ANFO) in front of the Alfred P. Murrah Federal Building in Oklahoma City during the Oklahoma City bombing, killing 168 people, including 19 children who were in the daycare. On 25 June 1996, a truck bomb destroyed the Khobar Towers military complex in Saudi Arabia, killing 19 United States Air Force (USAF) personnel and injuring 372 persons of all nationalities. In the late 1990s and early 2000s, vehicular explosives were used by Chechen nationalists against targets in Russia. On 20 April 1999, Eric Harris and Dylan Klebold planned to use two car bombs as the last act of the Columbine High School massacre, apparently to murder first responders. Both failed to explode.

21 ғасыр

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы «Жема Исламия» атты радикалды исламил тобы 2000-жылдардың басында науқандарында автокөлік бомбаларын пайдаланды, оның ең танымал оқиғасы – 2002 жылы Балиде болған, 202 адамның қаза болуына себеп болған жарылыс. Ливанның бұрынғы премьер-министрі Рафик Харири 2005 жылғы 14 ақпанда автокөлік бомбасынан қаза тапты. Тағы 21 адам мерт болды. 2010 жылдың 1 мамырында Нью-Йорк қаласының Таймс-скверінде жарылмаған автокөлік бомбасы табылған. Бомбаны Фейсал Шахзад орнатқан. Әлгі шабуылды Пәкістан Талибаны жоспарлаған деген күдік бар. 2010 жылдың 11 желтоқсанында Швецияның Стокгольм қаласында автокөлік бомбасы жарылып, екі адам жеңіл жарақат алды. Он екі минуттан кейін ирактық тегі бар швед азаматы өзімен бірге алып жүрген алты құбырлы бомбаны қателесіп жарытты, бірақ олардың тек біреуі ғана жарылды. Бомбалаған адам қаза тапты, бірақ басқа ешкім зардап шеккен жоқ. Оқиғаға қатысты күдік Швецияның Ауғанстандағы соғысқа қатысуына және Мұхаммедті бейнелейтін карикатуралардың Швецияда жариялануына наразылық білдірген отандық террористерге байланысты. 2011 жылдың 22 шілдесінде Норвегиядағы жаппай қырғында оңшыл экстремист Андерс Беринг Брейвик Норвегияның Осло қаласындағы үкіметтік ғимараттар ауданында автокөлік бомбасын жарып, 8 адамды өлтірді. 2013 жылы Ауғанстан қауіпсіздік күштері Хаккани тобына тиесілі жүк көлігіндегі бомбаны ұстады. Бұл – ең ірі жүк көлігі бомбасы, салмағы шамамен 61,5 тонна жарылғыш заттан тұрады. Бомбаны залалсыздандыруға қол жеткізілді. Бұл бомба Оклахома-Ситидегі Мурра ғимаратында жарылған бомбадан 10 есе үлкен еді. Бомба жарылмаса да, аймақтағы қауіпсіздік шаралары күшейтіліп, Гардез маңындағы АҚШ армиясының базасы – FOB Goode жабылды. 2015 жылдың маусым айында Ирактың Рамади қаласында Ирак әскері мен ДАИШ арасындағы шайқаста, ІМ-мен жабдықталған көлік құралы 8 қабатты ғимаратты қиратты. ДАИШ-тың жүк көлігіне ракеталық гранатамен оқ жауып, жарылыс оқиғасын жасады. 2017 жылдың 16 қазанында Мальталық журналист және блогер Дафна Каруана Галиция автокөлік бомбасынан қаза тапты. 2020 жылдың 25 желтоқсанында Теннесси штатының Нэшвилл қаласында автокөлік бомбасы жарылып, кем дегенде 8 адам жарақат алды, ал қылмыскер Энтони Куинн Уорнер мерт болды. 2021 жылдың 14 қарашасында Ливерпульдегі әйелдер ауруханасының сыртында автокөлік бомбасы жарылды. Таксидегі жанкешті белдікке жарылғыш заттарды орнатып, өзін-өзі жойды, осы оқиғада ол мерт болды, ал жүргізуші ауыр жарақат алды. Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде украин партизандары оккупацияланған аумақтардағы ресейлік және олармен байланысты лауазымды тұлғаларға қарсы автокөлік бомбаларын жиі пайдаланды. 2022 жылдың 20 тамызында Александр Дугиннің қызы Дарья Дугина Мәскеуде әкесінің көлігіне орнатылған бомбадан қаза тапты. 2023 жылдың ақпан айының соңында Ресей армиясы Украина позицияларына қарсы ОФАБ-100-120 әуе бомбалары мен UR-77 көлігінен миналарды тазартатын зарядтарды тиелген МТ-ЛБ машиналарын пайдалануға тырысқаны хабарланды. 2023 жылдың 18 маусымында Ресей армиясы Донецк облысының Маринка ауданындағы украиндық бекіністеріне қарсы шабуыл үшін 6 тоннаға жуық жарылғыш заттармен толтырылған Т-55 танкін пайдаланғаны анықталды, мақсаты окоптарды тазалау болды. 2023 жылдың 10 қыркүйегінде Украинаның 128-ші таулы шабуыл бригадасы тұтқынға алынған Т-62 танкін 1,5 тонна жарылғыш заттармен толтырылған VBIED-қа айналдырып, оны Запорожье облысындағы ресейлік позицияларға қарсы айдап жіберді. Танк минаға түсіп, жау позицияларына жетпей жарылды.

Southeast Asia based militant Islamist group Jemaah Islamiyah utilized car bombs in their campaigns during the early 2000s, the most prominent being the 2002 Bali bombings, which killed 202 people. Former Lebanese Prime Minister Rafic Hariri was assassinated by a car bomb during Valentine's Day of 2005. 21 others were also killed. A car bomb which had misfired was discovered in Times Square, New York City on May 1, 2010. The bomb had been planted by Faisal Shahzad. Evidence suggests that the bombing was planned by the Pakistani Taliban. On 11 December 2010, (2010 Stockholm bombings) a car bomb exploded in central Stockholm in Sweden, slightly injuring two bystanders. Twelve minutes later, an Iraqi born Swedish citizen accidentally detonated six pipe bombs he was carrying, but only one exploded. The bomber was killed but there were no other casualties. It is believed that the attacks were the work of homegrown terrorists who were protesting Sweden's involvement in the war in Afghanistan and the publication in Sweden of cartoons depicting Muhammad. On 22 July 2011, in the Norway massacre, far right extremist Anders Behring Breivik detonated a car bomb within the executive government quarter of Oslo, Norway, killing 8 people. In 2013, Afghan security forces intercepted a truck bomb deployed by the Haqqanis. It was the largest truck bomb ever built, with some 61,500 lbs of explosives. It was ultimately defused. The bomb was over 10 times the size of the car bomb used on the Murrah Building in Oklahoma City. While the bomb was not detonated, it caused security changes throughout the region and the closure of the US Army base FOB Goode near Gardez. During June 2015, in Ramadi, Iraq, a vehicle borne IED resulted in the collapse of an 8 story tall building during battle between the Iraqi military and Daesh (ISIS). The Daesh truck bomb was fired upon by a rocket propelled grenade to detonate it. On 16 October 2017, Maltese journalist and blogger Daphne Caruana Galizia died in a car bomb attack. On 25 December 2020, a car bomb was detonated in downtown Nashville, Tennessee, injuring at least 8 and killing the perpetrator, Anthony Quinn Warner. On 14 November 2021, a car bomb exploded outside of a women's hospital in Liverpool after a man detonated an IED suicide vest inside a taxi, killing him and severely injuring the driver. During the Russian invasion of Ukraine, Ukrainian partisans have made extensive use of vehicular bomb attacks on Russian and collaborative officials in occupied areas. On 20 August 2022, Aleksandr Dugin's daughter, Darya, was killed in Moscow by a bomb placed on Dugin's car. In late February 2023, it was reported that the Russian Army attempted to use a MT LB filled with OFAB 100 120 aerial bombs and mine clearing charges from the UR 77 vehicle against Ukrainian positions. On 18 June 2023, the Russian Army was documented as using a T 55 tank filled with approximately 6 tons of high explosives against entrenched Ukrainian Forces near Marinka, Donestk Oblast with the intent of clearing the trenches. On 10 September 2023, it was reported that Ukraine's 128th Mountain Assault Brigade converted a captured T 62 tank into a VBIED filled with 1.5 tons of explosives and drove it against Russian positions in the Zaporizhzhia region. The tank hit a mine and exploded before it could reach the enemy positions.

Батыс Азия

2008 жылы Сирияда Хезболла мүшесі Имад Мугния Моссадтың қолынан көлікке орнатылған бомбамен қаза болды деген күдік бар. Әртүрлі палестиналық содырлар тобы Израильдің әскери және бейбіт тұрғындарға қарсы нысаналарын шабуылдады. Аль-Каида 1990 жылдардан бері әлемдегі шабуылдарда, ең әйгілісі 1998 жылғы АҚШ елшілігіне жасалған бомбалау шабуылы. АҚШ-тың Ауғанстандағы соғысы кезінде Талибан қарсыластарына қарсы көліктердегі жарылғыш заттарды жиі қолданды. Бұл көліктер мен жүк көліктері ғана емес, тіпті велосипедтерге орнатылған бомбаларды да қамтыды. Израиль үкіметімен байланысты әртүрлі ұйымдар Израиль мемлекетінің қарсыластарын, оның ішінде IDF және Моссадты өлтіру үшін көлік бомбаларын қолданғандығы белгілі. Ирактағы көтеріліс. 2003 жылдың маусымынан 2006 жылдың маусымына дейін Иракта шамамен 578 автомобиль бомбасы жарылды. Көлік бомбалары әлі де кеңінен қолданылуда. Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті Сирия мен Ирактағы жаудың қорғаныс шебін бұзу үшін қаруланған жарылғыш заттармен жүктелген кроссоверлер, толық көлемді пикаптар, мотоциклдер және жол талғамайтын көліктерді өздігінен өлтіруші тактикалық бөлімдер ретінде қолданды. Соғыс барысында қаруланған тракторлар мен жүк таситын көліктердің де қолданылғаны тіркелді.

Америка

Бұл туралы ресми түрде мәлімдеме жасалмаса да, Американың ЦРУ-сы кейде автокөлік бомбаларының артында тұрғаны үшін айыпталып келеді. Мұндай шабуылдардың бірі – 1985 жылғы 8 наурызда Бейрутте болған автокөлік бомбалап, Ұлы аятолла Мұхаммед Хусейн Фадлалланы өлтіруге жасалған сәтсіз қастандық. ЦРУ-дың бұл оқиғаға қатысы бар деген кең тараған болжамдар болғанымен, бұл ешқашан нақты дәлелденген жоқ. 2010 жылдың 15 шілдесінде Хуарес картелінің қарулы тобы "Ла Линеа" Мексиканың Сиудад-Хуарес қаласындағы полиция қызметкерлеріне шабуыл жасау үшін автокөлік бомбасын пайдаланды. Синалоа және Перс шығанағы картельдері 2011 жылдың 24 сәуірінде Мексиканың Нуэво-Ларедо қаласында "Лос-Зетас" тобының ықпалды аймағын "қыздыру" мақсатымен автокөлік бомбаларын қолданды деген айып тағылды.

Еуропа

Солтүстік Ирландиядағы диссидент республикашылар соңғы екі онжылдықта автокөлік бомбаларын пайдаланды, ең қорқынышты шабуыл 1998 жылғы Омагтағы жарылыс болды. Украинаның қауіпсіздік қызметі 2022 жылы Қырым көпірінің жарылысында автокөлік бомбасын қолданды. Сицилиялық мафия Амелио көшесіндегі жарылыста автокөлік бомбасын пайдаланды.

Оңтүстік Азия

Үндістанда экстремистер мен қылмыскерлер шабуылдарда көлік бомбаларын пайдаланады. Бұл мұсылмандар, сикхтер, кашмирліктер және наксалиттер, сондай-ақ үкімет ішіндегі қарсы саясаткерлер мен ұйымдасқан қылмыс жасаушыларды қамтиды. Ерекше жақыңғы шабуыл – 2003 жылғы 25 тамыздағы Мумбайдағы жарылыс, онда екі көлік бомбасы 54 адамның өмірін қиды. Жауапкершілікті Пәкістанның қолдауындағы кашмирлік сепаратистік ұйым "Лашкар-е Тайба" мойындады. Пәкістан Талибаны Пәкістан үкіметімен үздіксіз қақтығысында көлік бомбаларын кейде қолданады.