Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2018 жылдан бері Сьерра-Леоне президенті
President of Sierra Leone since 2018
Юлиус Маада Вони Био (12 мамыр 1964 жылы туған) – Сьерра-Леоне саясаткері, 4 сәуір 2018 жылдан бері Сьерра-Леоне президенті қызметін атқарып келеді. Ол Сьерра-Леоне армиясының зейнеткер бригадирі және 16 қаңтар 1996 жылдан 29 наурыз 1996 жылға дейін Сьерра-Леоне мемлекетінің әскери басшысы болды. Әскери басшы ретінде Био Сьерра-Леонеде демократиялық жолмен сайланған үкіметті қайта орнатты, 1996 жылғы Сьерра-Леоне президенттік сайлауындағы Ахмад Тежан Кабаның жеңісінен кейін Сьерра-Леоне халық партиясының (SLPP) өкілі Кабаға билікті тапсырды. 1996 жылы әскери қызметтен шыққаннан кейін Био АҚШ-қа көшті, онда оған саяси баспана берілді және 2005 жылға дейін АҚШ-тан Сьерра-Леонеге бармады. Био 2012 жылғы президенттік сайлауда SLPP-нің президенттік үміткері болды, бірақ 58% дауыс жинаған қазіргі президент Эрнест Бай Коромадан жеңілді, ал ол 37% дауыс алды. Басты оппозициялық Сьерра-Леоне халық партиясының (SLPP) үміткері ретінде Био 2018 жылғы Сьерра-Леоне президенттік сайлауының екінші турында биліктегі Бүкіл халық конгресінің (APC) Самура Камарасын жеңіп, дауыстардың 51,8%-ын алды, ал Камара 48,2% дауыс жинады. Халықаралық және жергілікті бақылаушылар сайлауды еркін және әділ деп жариялады. Ол президенттік лауазымға Эрнест Бай Короманың орнын басты. Басты оппозициялық лидер ретінде Био өзінің алдыңғы президенті Эрнест Бай Корома мен оның әкімшілігін сынады. Президент болғаннан кейін Био Короманың көптеген саясатын кері қайтарды, оны жемқорлық пен елдің қаржысын дұрыс басқармаумен айыптады, және екеуі де бір-бірімен сирек сөйлейді. Бұрынғы президент Короманың басшылығымен бірнеше жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер Сьерра-Леоне полициясы тарапынан тұтқындалды және президент Био басшылығымен Сьерра-Леоне Әділет министрлігі тарапынан жемқорлыққа қатысты айыптаулар бойынша айыпталды, соның ішінде бұрынғы қаржы министрі және 2018 жылғы президенттік сайлауда Биодан жеңілген 2018 жылғы президенттік сайлауға үміткер Самура Камара. Бионың президенттік шараларына гендерлік теңдік және жыныстық зорлық-зомбылыққа қарсы күреске бағытталған заңнама кірді. Оның үкіметінің экономиканы басқаруы 2022 жылдың тамызында наразылық акцияларының нысаны болды. Дегенмен, ол келесі жылы қайта сайланды, бірақ сайлаулар зорлық-зомбылыққа толы болды және дауыс санау процесінің ашықтығына қатысты халықаралық бақылаушылардың алаңдаушылығын тудырды. Био Вашингтондағы Америка университетінен халықаралық қатынастар бойынша магистр дәрежесін алған. Био сондай-ақ Сьерра-Леонедегі Бенгума әскери академиясының түлегі. Био - практикалық католик, бірақ оның әйелі Фатима Био - мұсылман.
Julius Maada Wonie Bio (born 12 May 1964) is a Sierra Leonean politician who has served as president of Sierra Leone since 4 April 2018. He is a retired brigadier in the Sierra Leone Army and was the military head of state of Sierra Leone from 16 January 1996 to 29 March 1996, in a military junta government known as the National Provisional Ruling Council (NPRC). As military head of state, Bio returned Sierra Leone to a democratically elected government, when he handed power to Ahmad Tejan Kabbah of the Sierra Leone People's Party, following Kabbah's victory in the 1996 Sierra Leonean presidential election. Upon retiring from the military in 1996, Bio moved to the United States, where he was granted political asylum, and he did not visit Sierra Leone from the U. S. until 2005. Bio was the SLPP presidential candidate in the 2012 presidential election, but he received 37% of the vote as he was defeated by the incumbent President Ernest Bai Koroma who won 58% of the votes. As the candidate of the main opposition Sierra Leone People's Party (SLPP), Bio defeated Samura Kamara of the ruling All People's Congress (APC) in the runoff vote of the 2018 Sierra Leonean presidential election with 51.8% of the votes to Kamara's 48.2%. International and local observers declared the election free and fair. He succeeded Ernest Bai Koroma as president. As the main opposition leader, Bio was a critic of his predecessor president Ernest Bai Koroma and his administration. As president, Bio has overturned most of the policies of Koroma, whom he accuses of corruption and mismanagement of the country's treasury, and the two men very rarely speak to each other. A couple of senior government officials under former president Koroma have been arrested by the Sierra Leone Police and indicted by the Sierra Leone Ministry of Justice under president Bio on corruption related charges, including former Finance Minister and 2018 APC presidential candidate Samura Kamara, who lost the 2018 presidential election to Bio. Bio's presidential actions included legislation for gender equality and to combat sexual violence. His government's handling of the economy was the target of a violent protest in August 2022. Bio was nevertheless re elected the following year, though the elections were marred by violence and raised concern from international observers due to a lack of transparency in the counting process. Bio has a master's degree in international affairs from American University in Washington, D. C. Bio is also a Cadet graduate from Sierra Leone's Benguema Military Academy. Bio is a practicing Roman Catholic Christian, though his wife, Fatima Bio, is a practicing Muslim.
Ерте өмір
Юлиус Маада Вони Био 1964 жылдың 12 мамырында Сьерра-Леоненің Оңтүстік провинциясындағы Бонте ауданының Согбини басшылығындағы Тихун ауылында дүниеге келген. Био Сьерра-Леоне тәуелсіздік алғаннан кейін үш жыл өткен соң, сол кездегі Сьерра-Леоне премьер-министрі Сэр Альберт Маргай басқаратын SLPP үкіметі кезінде туған. Био – Шербро тайпасының басшысы Чарли Био II-нің 35 баласының 33-і. Бионың әкесі тоғыз әйел алған. Био әкесінің әкесі, Джулиус Маада Вони Бионың құрметіне аталған, ол да Шербро тайпасының Согбини басшылығының басшысы болған. Био – этникалық Шербро және Рим-католик дінін ұстанады. Био бастауыш білімін Бонте ауданының Тихун ауылындағы Рим-католик бастауыш мектебінде алды. Бастауыш мектептің алғашқы жылдарын аяқтағаннан кейін, Био Пуджун қаласына үлкен әпкесі Агнеспен бірге тұруға жіберілді, ол Пуджунда бастауыш сынып мұғалімі болған. Био Пуджундағы Holy Family бастауыш мектебінде бастауыш білімін аяқтады. Бастауыш білімін бітіргеннен кейін, Бионың үлкен әпкесі Агнес оны Бо қаласындағы Бо мемлекеттік орта мектебіне (әдетте Бо мектебі деп аталады) орналастырды, ол жатақ мектебі ретінде танымал. Био Бо мектебінде жеті жыл оқып, мектеп үстемі болды. Био 1984 жылы 20 жасында "A" деңгейімен Бо мектебін бітірді.
Julius Maada Wonie Bio was born on 12 May 1964, in Tihun, a village in the Sogbini Chiefdom, Bonthe District in the Southern Province of Sierra Leone. Bio was born three years after Sierra Leone's Independence during the administration of then Sierra Leone Prime Minister Sir Albert Margai of the SLPP. Bio is the 33 of 35 children born to Sherbro Paramount Chief Charlie Bio II of Sogbini Chiefdom. Bio's father had nine wives. Bio is named after his paternal grandfather Julius Maada Wonie Bio, who was also a Sherbro paramount chief of Sogbini Chiefdom. Bio is an ethnic Sherbro, and a practicing Roman Catholic. Bio began his primary education at the Roman Catholic Primary School in Tihun, Bonthe District. After finishing his early years in primary school, Bio was sent to the town of Pujehun to live with his older sister Agnes, who was a primary school teacher in Pujehun. Bio completed his primary education at the Holy Family Primary School in Pujehun. After his primary education, Bio's older sister, Agnes, enrolled him at the Bo Government Secondary School in Bo (commonly known as Bo School), a prominent boarding school. Bio spent seven years at Bo School, rising to become school prefect. Bio graduated from Bo School in 1984 with A level at age 20.
Әскери қызметтен кейін
1996 жылы әскери қызметтен қайтқаннан кейін Био Америка Құрама Штаттарына көшті, онда ол Вашингтондағы Америка университетінде халықаралық қатынастар саласы бойынша магистр дәрежесін алды. Ол сонымен қатар АҚШ-та тіркелген International Systems Science Corporation консалтингтік және инвестициялық басқару компаниясының президенті болып жұмыс істеді.
After retiring from the military in 1996, Bio moved to the United States, where he earned a master's degree in International Affairs from American University in Washington, DC. He also served as the president of International Systems Science Corporation, a consulting and investment management firm based in the United States.
Саяси қайта оралу және SLPP басшылығы
Био 2005 жылы Сьерра-Леоне халық партиясының (СЛЭПП) мүшесі болды. Сол жылы Био 2005 жылдың 3-4 қыркүйегінде Макеніде өткен ұлттық съезде Сьерра-Леоне халық партиясының (СЛНП) төрағалығына үміткер болды. Ол 291 дауыс алған вице-президент Соломон Беревадан және 34 дауыс алған Чарльз Маргайдан кейін 33 дауыспен үшінші орын алды. Дж. Б. Дауда 28 дауыс жинады. 2011 жылдың 31 шілдесі күні түнде СЛНП-нің фанаттары СЛНП съезіне күшпен кіріп, Бионы 2012 жылғы президенттік сайлауға СЛНП-нің кандидат деп жариялады, бұл шара Фритаун қаласының орталығындағы Youyi ғимаратында өтті. Ұлттық сайлауда ол биліктегі АПК партиясының президенті Эрнест Бай Коромамен бақ сынасып, 37% дауыс жинап жеңіліске ұшырады, бірақ СЛНП-ны Сьерра-Леонедегі жалғыз тиімді оппозициялық партия ретінде бекітті.
Bio officially became a member of the Sierra Leone People's Party (SLPP) in 2005. That same year, Bio sought the leadership of the Sierra Leone People's Party (SLPP) at its national convention in Makeni on 3 to 4 September 2005; he took third place, with 33 votes, behind Vice President Solomon Berewa, who received 291 votes, and Charles Margai, who won 34 votes. J. B. Dauda polled 28 votes. On the night of 31 July 2011, fanatics within the SLPP forced their way during the SLPP convention and declared Bio as the SLPP's 2012 presidential candidate which was held at the Youyi Building in the heart of Freetown. In the national election, he faced off with President Ernest Bai Koroma of the ruling APC and was defeated, winning 37% of the vote, but established the SLPP as the only viable opposition party in Sierra Leone.
2018 жылғы сайлау
2018 жылдың 31 наурызында өткен екінші кезең сайлауда Джулиус Маада Био Сьерра-Леоне президенті болып таңдалды. Сьерра-Леоне Ұлттық сайлау комиссиясының ресми мәліметтеріне сәйкес, ол дауыстардың 51,8 пайызын алды. Ол 2007 жылдан бері президенттік қызмет атқарған және конституциялық мерзімі бітіп, лауазымынан кетуге тиіс болған АПК партиясының Эрнест Бай Коромасын ауыстырды.
Julius Maada Bio was selected as President of Sierra Leone in a run off election held 31 March 2018. He gained 51.8 percent of the votes, according to official results from Sierra Leone's National Elections Commission. He succeeded Ernest Bai Koroma of the APC who had been president since 2007, and who had to step down from his post having reached the constitutional term limit.
Ішкі саясат
Био билікке келген алғашқы айында 2018 жылдың күзінде келесі оқу жылынан бастап Сьерра-Леонедегі мемлекеттік мектептердегі бастауыш және орта білім алушыларға жарлық арқылы тегін білім беруді енгізген Сьерра-Леоненің алғашқы президенті болды. Био сондай-ақ Сьерра-Леонедегі мемлекеттік жоғары оқу орындарына түсу үшін ақы төлеуді жойды. Био Сьерра-Леонеде жаңа халықаралық әуежай салу үшін бұрынғы президент Эрнест Бай Корома келісімшарт жасаған, Қытайдан алынған 400 миллион долларлық қарыз туралы келісімді тоқтатты. Био билікке келген алғашқы екі айында Эрнест Бай Короманың бұрынғы үкіметімен жасалған барлық мемлекеттік кенеттік келісімдерді, министрліктерді және басқа да мемлекеттік органдарды тексеру және аудиттен өткізуді бастады. Био билікке келген алғашқы екі айында Эрнест Бай Короманың үкіметі кезіндегі Сьерра-Леоне елшілері мен шетелдегі тұрақты өкілдерін қызметтен босатылған. Био билікке келген алғашқы екі айында министрлер кабинетін тағайындады, оның ішінде оппозиция жетекшісі Чарльз Маргайды тағайындады, ол қысқа мерзімге елдің Бас прокуроры және Әділет министрі қызметін атқарды. Био әкімшілігі, Бас министр Дэвид Дж. Френсис басшылығымен, бұрынғы президент Эрнест Бай Корома мен оның үкіметінде кең таралған қаржылық жемқорлыққа қатысты тергеу есебін жариялады. Коромаға тағылған айыптар: мемлекеттік қаражаттан миллиондаған доллар ұрлау, мемлекеттік мүлікті сату, мемлекеттік кен компаниясының үлкен үлесін сату, Эбола және таулы жер көшкінінен зардап шеккендерге арналған қаражатты ұрлау; сондай-ақ, кедей Сьерра-Леоне мұсылмандарының қажылыққа баруына көмектесу үшін арналған қаражатты ұрлау. Бионың бұйрығымен Сьерра-Леоне Әділет министрлігі бұрынғы үкіметке қатысты айыптауларды тексеру үшін халықаралық судья басшылығымен судьялар комиссиясын құрды. 2019 жылдың ақпан айында президент Био Сьерра-Леонеде жыныстық зорлық-зомбылықтың кең таралғанына байланысты төтенше жағдай жариялады. Ол зорлау және басқа да жыныстық қылмыстар үшін жазаларды күшейтті. Төтенше жағдай сол жылдың маусым айында күшін жойды. 2022 жылы ол кабинетінің елдегі абортқа қолжетімділікті кеңейту туралы заң жобасын бірауыздан қолдағанын мәлімдеді. 2023 жылдың қаңтарында президент Био Гендерлік теңдік және әйелдерді күштендіру туралы заңға қол қойды, ол парламенттік және жергілікті кеңес сайлауларында кандидаттардың кем дегенде 30% әйелдерден болуын талап етеді. Бионың оппозициясы елдің нашар экономикалық жағдайына байланысты оны сынады. 2022 жылдың тамызында елдегі өмірлік деңгейдің төмендеуіне байланысты үкіметке қарсы наразылықтар өтті, онда Бионың отставкаға кетуі талап етілді және бірнеше адам қаза тапты. Био бұл наразылықтарды үкіметті құлатуға бағытталған бүлік деп санады. 2023 жылдың 21 маусымында, 2023 жылғы Сьерра-Леоне жалпы сайлауына бірнеше күн қалғанда, Бүкіл халық конгресінің штаб-пәтерінің жанында тағы бір зорлық-зомбылық оқиғасы болды, нәтижесінде кем дегенде бір адам қаза тапты.
In his first month in office, Bio became the first Sierra Leonean president to introduce free education through executive order for primary and secondary school students in public schools throughout Sierra Leone, starting the next school year in the fall of 2018. Bio has also eliminated application fees for students in government run public universities across Sierra Leone. Bio cancelled a China funded four hundred million dollar loan agreement with the previous Sierra Leone president Ernest Bai Koroma to build a new international airport in Sierra Leone. In his first two months in office, Bio opened an ongoing review and audit of all government mining contracts, ministry departments, and other government agencies in the immediate past government of Ernest Bai Koroma. In his first two months in office, Bio sacked all of Sierra Leone's ambassadors and permanent representatives abroad in the immediate past government of Ernest Bai Koroma. In his first two months in office, Bio appointed his cabinet ministers, including the appointment of an opposition leader, Charles Margai, who served briefly as the country's Attorney General and Minister of Justice. Bio's administration, led by his Chief Minister David J. Francis, issued an investigative report accusing former president Ernest Bai Koroma and his previous government of widespread financial corruption. The allegations against Koroma include stealing millions of dollars from government revenue, selling of state properties, selling significant amounts of a state mining company, stealing funds meant for the country's victims of Ebola and the mudslide; and stealing funds meant to help some poor Sierra Leonean Muslims to go on Hajj. On Bio's orders, the Sierra Leone Justice Ministry has set up a commission of judges, led by an international judge, to investigate the allegations against the previous government. In February 2019, President Bio declared a state of emergency in Sierra Leone due to endemic sexual violence. He increased penalties for rape and other sexual violations. The state of emergency was rescinded that June. In 2022, he announced that his cabinet unanimously supported a bill to expand access to abortion in the country. In January 2023, President Bio signed into law the Gender Equality and Women's Empowerment Bill, requiring parliamentary and local council elections to include women as at least 30% of candidates. Bio's opponents have criticized him about the country's poor economic conditions. In August 2022, anti government protests, sparked by the country's cost of living crisis, called for Bio's resignation and resulted in several deaths. Bio considered the protests to be an insurrection aiming to overthrow the government. On 21 June 2023, days before the 2023 Sierra Leonean general election, another violent protest occurred outside the All People's Congress headquarters, resulting in at least one death.
Сыртқы саясат
Президент Био 2021 жылдың шілде айында өткен Дүниежүзілік білім беру саммитіне қатысты және Twitter-де "Премьер-министр Борис Джонсонмен құлшыныспен және жемісті кездесу өткізгенін" жазды. Ол сондай-ақ "COVID пандемиясынан кейін қарым-қатынасымызды нығайту және жақсарту туралы алға бағытталған және сенімді әңгіме өрбітті" деді. Био "тегін сапалы білім беру бағдарламасы арқылы білімге қол жеткізуді ұлғайтқандығы және соңғы үш жылда мектептерге қыздардың қабылдануын арттыру үшін гендерлік кедергілерді жолғандығы" үшін шақырылған аз ғана мемлекет басшыларының бірі болды. 2022 жылдың наурыз айында Президент Био Вьетнамға сапар жасады. 2023 жылдың мамырында Био Украинадағы соғысты "адамзат ары үшін" тоқтатуға шақырды, "тіпті Ресейге көңіл білдіретіндер де осы соғысты тоқтатуға ынтақ" деп мәлімдеді. 2023 жылғы қайта сайлауға үміткерлігі барысында Био Африкалық көшбасшылардың дипломатиялық күш-жігері соғысты аяқтауға көмектеседі деп үміттенетінін білдірді.
President Bio attended the Global Education Summit in July 2021, and said on Twitter that he had "a zestful and productive meeting with Prime Minister Boris Johnson." He added that he "had a forward looking and reassuring discussion on strengthening our relationship and building back better after COVID.". Bio was one of few heads of state invited "because of his efforts in increasing access to education through the Free Quality Education Programme and breaking down gender barriers to increase girls' enrolment in schools in the last three years." In March 2022, President Bio visited Vietnam. In May 2023, Bio urged an end to the War in Ukraine "for the sake of humanity", stating that he believes "even those who sympathise with Russia are in favour of stopping this war". Amid his 2023 candidacy for reelection, Bio indicated that he hopes diplomacy led by African leaders can help broker an end to the war.
2023 жылғы сайлау
Био 2023 жылғы Сьерра-Леоне жалпы сайлауындағы он үш кандидаттың бірі болды.
Bio was one of thirteen candidates in the 2023 Sierra Leonean general election.
Жеке өмір
Маада Био - шербро тайпасынан және Рим католик дінін ұстанатын адам. Бионың әйелі Фатима Био - мұсылман және Гамбия-Сиерра-Леоне азаматы, бірақ ол Сиерра-Леонедегі Коно округінде өскен; оның анасы Сиерра-Леонедегі Коно округінде туған, ал әкесі Гамбияда туған. Био мен Фатима 2013 жылы Лондонда түрлі діндерді біріктіретін неке рәсімімен үйленді, ол шіркеуде өтіп, кейін Лондонда мешітте дұға жасалды. Олардың Лондонда туған бір баласы бар. Бионың бұрынғы некеден үш баласы бар, барлығы АҚШ-та туған.
Maada Bio is an ethnic Sherbro and a practicing Roman Catholic Christian. Bio's wife, Fatima Bio, is a practising Muslim and a Gambian Sierra Leonean national, though she grew up in Kono District in Sierra Leone; her mother was born in Kono District, Sierra Leone, and her father is a Gambian native. Bio and Fatima were married in 2013 in London in an interfaith wedding ceremony that was held in a church with later mosque prayer services in London. The couple have one child together that was born in London. Bio has three other children from a previous marriage, all born in the United States.