Кіріспе

Қоршаған ортадан энергияны сіңіретін термодинамикалық процесс – физикалық құбылыс. Эндотермиялық процесс – қоршаған ортадан жылуды сіңіретін химиялық немесе физикалық процесс. Термодинамика және термохимия тұрғысынан алғанда, бұл жүйенің энтальпиясының H (немесе ішкі энергиясының U) артуымен жүзеге асыратын термодинамикалық процесс. Эндотермиялық процесте жүйе сіңіретін жылу – жүйеге жылу энергиясының берілуі. Осылайша, эндотермиялық реакция жүйенің температурасын көтеріп, қоршаған ортаның температурасын төмендетуі мүмкін. Бұл терминді 19 ғасырдағы француз химигі Марселин Бертело енгізген. Эндотермия термині грек тіліндегі "ішінде" мағынасын беретін ἔνδον (endon) және "жылу" немесе "қызу" мағынасын беретін θερμ (therm) сөздерінен шыққан. Эндотермиялық процесс химиялық процесс болуы мүмкін, мысалы, аммоний нитратын (NH4NO3) суда (H2O) еріту, немесе физикалық процесс, мысалы, мұздың еруі. Эндотермиялық процеске қарама-қарсы экзотермиялық процесс – энергияны, әдетте жылу түрінде, кейде электр энергиясы түрінде шығаратын немесе "беретін" процесс. Осылайша, эндотермиялық сөзіндегі "эндо" энергияның немесе жылудың жүйеге кіретінін, ал экзотермиялық сөзіндегі "экзо" энергияның немесе жылудың жүйеден шығатынын білдіреді. Екі терминнің (эндотермиялық және экзотермиялық) әрқайсысындағы префикс процесс жүзеге асырылғанда жылудың (немесе электр энергиясының) қайда бағытталатынын көрсетеді.

Химия саласында

Байланыстардың үзілуі мен жаңа байланыстардың пайда болуы әртүрлі процестерде (күй өзгерісі, химиялық реакциялар) жүз беретін кезде энергия өзгерісі болады. Егер пайда болатын байланыстардың энергиясы үзілетін байланыстардың энергиясынан артық болса, энергия бөлінеді. Бұл экзотермиялық реакция деп аталады. Дегенмен, егер байланыстарды үзу үшін жұмсалатын энергия бөлінетін энергиядан көп болса, энергия жұтылады. Сондықтан, бұл эндотермиялық реакция болып табылады.

Эндотермиялық және эндотермиялық аралық айырмашылық

"Эндотермия" және "эндотерм" терминдері грек тіліндегі ἔνδον (endon) – "ішінде" және θέρμη (thermē) – "жылу" сөздерінен туындаған, бірақ контекстке байланысты олардың мағынасы мүлдем басқаша болуы мүмкін. Физикада термодинамика жүйе және оның қоршаған ортасы арасындағы процестерге қолданылады, ал "эндотермиялық" термині жүйеге энергия "ішке" қабылданатын реакцияны сипаттау үшін қолданылады (қарсы – "экзотермиялық" реакция, ол энергияны "сыртқа" бөліп шығарады). Биологияда терморегуляция – организмнің дене температурасын сақтау қабілеті, ал "эндотерм" термині – ішкі дене функциялары арқылы бөлінетін жылуды пайдаланып, дене температурасын "іштен" сақтай алатын организмді білдіреді (қарсы – "эктотерм", ол сыртқы, қоршаған ортаның жылу көздеріне сүйенеді) және қажетті температураны ұстап тұрады.