Сириялық Әфрем: Құрметті теолог және жазушы

Кіріспе

Сириялық қасиетті, теолог және жазушы (шамамен 306 – 373 жж.)

Ефрем Сириялық (шамамен 306 – 373 жж.), сондай-ақ Әйет Ефрем, Ефрем Эдессалық немесе Апрем Нисибистік деп те белгілі, Шығыс христиандығының ең көрнекті ән жазушыларының бірі ретінде құрметтелген көрнекті христиан теологы және жазушысы. Ол Нисибисте дүниеге келіп, диакон болып қызмет етіп, кейін Эдессада өмір сүрді. Ефрем барлық дәстүрлі шіркеулерде қасиетті тұлға ретінде қастерленеді. Ол әсіресе Сирия христиандығында, Шығыс Сирия дәстүрінде де, Батыс Сирия дәстүрінде де құрметтеледі, сондай-ақ Шығыс Православ шіркеуінде, әсіресе Словакия дәстүрінде Киелі және Құрметті Әке (яғни, қасиетті монах) ретінде саналады. 1920 жылы Рим-католик шіркеуінде шіркеу докторы деп жарияланды. Ефрем сонымен қатар Нисибис мектебінің негізін қалаушы ретінде танымал, ол кейінгі ғасырларда Шығыс шіркеуінің білім орталығы болды. Ефрем көптеген ән-күйлер, өлеңдер, уағыздар мен прозалық түсіндірмелер жазды. Бұл - қиын-қыстау замандағы шіркеудің нығаюы үшін жасалған теологияның практикалық еңбектері. Оның шығармаларының кейбіреулерін феминист ғалымдар зерттеді, олар оның мәтіндеріндегі әйелдік бейнелердің енгізілуін талдады. Сонымен қатар, олар оның мадрашелерін немесе оның тәлім беру әндерін орындайтын әйелдер хорларының орындау тәжірибесін қарастырды. Ефремнің еңбектері соншалықты танымал болғандықтан, ол қайтыс болғаннан кейін ғасырлар бойы христиан авторлары оның атынан жүздеген псевдоэпиграфикалық еңбектер жазды. Ол Сирия тілінде сөйлейтін шіркеудің аталарының ішіндегі ең маңыздысы деп есептеледі. Сирия христиандық дәстүрінде ол Сирия арамей халқының қамқоршысы болып саналады.

Өмір

Ефрем 306 жылы Нисибис қаласында (қазіргі Нусайбин, Түркия) дүниеге келді. Ефремнің ән-жырларындағы ішкі деректер оның ата-анасы да қаладағы өсіп келе жатқан христиан қауымының бір бөлігі болғанын көрсетеді, алайда кейінірек жазылған деректерде оның әкесі – мұсылман дінінің рухани қызметкері болғандығы айтылады. Сол кезде Нисибис айманындағы діни мәдениетке жергілікті көпқұдайлық, иудаизм және ерте христиан дінінің түрлі бағыттары кірген. Көпшілік халық арамей тілінде сөйлеген, ал грек және латын тілдері – әкімшілік тілдер болып саналған. Қаланың этникалық құрамында «ассириялықтар, арабтар, гректер, яһудилер, парфтар, римдіктер және ирандықтар» болған. 308 жылы Нисибистің екінші епископы Яков тағайындалды, және Ефрем оның басшылығымен қауымда өсті. Нисибис епископы Яков 325 жылы Никея соборына қатысып, шешімдерге қол қойған. Ефрем жас кезінде крещениеден өтіп, сыйлы келісімнің ұлы болды, бұл – сириялық протомонахтардың ерекше түрі. Яков Ефремді ұстаз етіп тағайындады (сириялық malp̄ānâ, бұл атаққа сириялық христиандар әлі де зор құрметпен қарады). Ол діни қызметкер ретінде крещениеден өткен кезде немесе кейін тағайындалды. Білім беру қызметінің аясында ол ән-жырлар жазып, Киелі кітаптарға түсіндірмелер берді. Ән-жырларында ол кейде өзін «көткіш» (ܥܠܢܐ, ‘allānâ) деп, епископын – «көткіш» (ܪܥܝܐ, rā‘yâ) деп, ал қауымын – «қора» (ܕܝܪܐ, dayrâ) деп атады. Ефрем Нисибис мектебінің негізін қалаушы ретінде танымал, ол кейінгі ғасырларда Шығыс шіркеуінің білім орталығына айналды. 337 жылы Рим империясында христиан дінін заңдастырып, оны қолдаған император Константин I қайтыс болды. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Парсы патшасы Шапур II Солтүстік Месопотамияға шабуыл жасады. Нисибис 338, 346 және 350 жылдары қоршауға алынды. Бірінші қоршау кезінде Ефрем епископ Яковтың қаланы дұғаларымен қорғағанын айтады. 350 жылы үшінші қоршауда Шапур Нисибис қабырғаларын бұзу үшін Мигдоний өзенінің арнасын өзгертті. Нисибис тұрғындары қабырғаларды тез жөндеп алды, ал парсы фил әскері ылғалды жерге батып қалды. Ефрем қаланың керемет құтқарылуын Нұхтың кемесі сияқты су тасқынынан аман қалғандай етіп суреттеп, ән-жырмен тойлады. Ефремнің өмір сүрген кезеңімен байланысты маңызды нысан – Нисибис баптистериясы. Жазуда ол 359 жылы епископ Вологезис кезінде салынғандығы көрсетілген. Сол жылы Шапур тағы да шабуыл жасады. Нисибистің төңірегіндегі қалалар бірінен соң бірі қиратылып, тұрғындары өлтірілді немесе жер аударылды. Констанций II жауап бере алмады, ал 363 жылы Юлианның жорығы оның шайқаста қаза табуымен аяқталды. Оның әскері Жовианды жаңа император етіп сайлады, және әскерін құтқару үшін ол Нисибисті Парсыға (363 жылы) беруге және христиан халқының барлығын қууға мәжбүр болды. Ефрем епископ болуға тағайындалудан бас тартты, өйткені өзін лайықсыз санады. Ефрем басқалармен бірге алдымен Амидаға (Диярбакыр) барып, содан кейін 363 жылы Эдессаға (арамейше Урай) қоныстанды. Ефрем елуден асқан шағында жаңа шіркеуінде қызмет етуге бел буды, сонымен қатар Эдесса мектебінде де ұстаздық қызметін жалғастырды. Эдесса арамей тілінде сөйлейтін халықтың маңызды орталығы болды, және осы жерде арамей тілінің орта диалектісі – сириялық тіл пайда болды. Қалада түрлі философиялық бағыттар мен діндер кеңінен таралған. Ефрем Эдессадағы Никеялық христиандарды бұрынғы епископтың есімімен «палутиандар» деп атағандарын айтады. Ариандар, Маркионшылар, Манихейшілер, Бардаисаншылар және түрлі гностикалық секталар өздерін нағыз шіркеу деп жариялады. Осы шатасудың арасында Ефрем Никеялық православиені қорғап, көптеген ән-жырлар жазды. Кейінірек сириялық жазушы Яков Серуг Ефремнің сириялық халық әндерін әнге айналдырып, Эдесса форумында әйелдер хорын дайындағанын жазды. 370 жылы ол Кесарияда Ұлы Василийге барып, содан кейін Мысыр монахтарына сапар шекті. 379 жылы қайтыс болған Василийге мақтау айтқан сөз сөйлегендіктен, оның өлімі одан кейін болған болуы керек. Ефрем Эдессада он жыл тұрғаннан кейін, алпысынан асқан шағында, оба ауруына шалдығып, науқастарға көмек көрсету кезінде қайтыс болды. Оның өлімі 379 жылдан кейін болғандығы анықталды.

Ephrem was born around the year 306 in the city of Nisibis (modern Nusaybin, Turkey), in the Roman province of Mesopotamia, that was recently acquired by the Roman Empire. Internal evidence from Ephrem's hymnody suggests that both his parents were part of the growing Christian community in the city, although later hagiographers wrote that his father was a pagan priest. In those days, religious culture in the region of Nisibis included local polytheism, Judaism and several varieties of the Early Christianity. Most of the population spoke the Aramaic language, while Greek and Latin were languages of administration. The city had a complex ethnic composition, consisting of "Assyrians, Arabs, Greeks, Jews, Parthians, Romans, and Iranians". Jacob, the second bishop of Nisibis, was appointed in 308, and Ephrem grew up under his leadership of the community. Jacob of Nisibis is recorded as a signatory at the First Council of Nicea in 325. Ephrem was baptized as a youth and almost certainly became a son of the covenant, an unusual form of Syriac proto monasticism. Jacob appointed Ephrem as a teacher (Syriac malp̄ānâ, a title that still carries great respect for Syriac Christians). He was ordained as a deacon either at his baptism or later. He began to compose hymns and write biblical commentaries as part of his educational office. In his hymns, he sometimes refers to himself as a "herdsman" (ܥܠܢܐ, ‘allānâ), to his bishop as the "shepherd" (ܪܥܝܐ, rā‘yâ), and to his community as a 'fold' (ܕܝܪܐ, dayrâ). Ephrem is popularly credited as the founder of the School of Nisibis, which, in later centuries, was the centre of learning of the Church of the East. In 337, Emperor Constantine I, who had legalised and promoted the practice of Christianity in the Roman Empire, died. Seizing on this opportunity, Shapur II of Persia began a series of attacks into Roman North Mesopotamia. Nisibis was besieged in 338, 346 and 350. During the first siege, Ephrem credits Bishop Jacob as defending the city with his prayers. In the third siege, of 350, Shapur rerouted the River Mygdonius to undermine the walls of Nisibis. The Nisibenes quickly repaired the walls while the Persian elephant cavalry became bogged down in the wet ground. Ephrem celebrated what he saw as the miraculous salvation of the city in a hymn that portrayed Nisibis as being like Noah's Ark, floating to safety on the flood. One important physical link to Ephrem's lifetime is the baptistery of Nisibis. The inscription tells that it was constructed under Bishop Vologeses in 359. In that year, Shapur attacked again. The cities around Nisibis were destroyed one by one, and their citizens killed or deported. Constantius II was unable to respond; the campaign of Julian in 363 ended with his death in battle. His army elected Jovian as the new emperor, and to rescue his army, he was forced to surrender Nisibis to Persia (also in 363) and to permit the expulsion of the entire Christian population. Ephrem declined being ordinated a bishop by feigning madness, because he regarded himself unworthy for it. Ephrem, with the others, went first to Amida (Diyarbakır), eventually settling in Edessa (Urhay, in Aramaic) in 363. Ephrem, in his late fifties, applied himself to ministry in his new church and seems to have continued his work as a teacher, perhaps in the School of Edessa. Edessa had been an important center of the Aramaic speaking world, and the birthplace of a specific Middle Aramaic dialect that came to be known as the Syriac language. The city was rich with rivaling philosophies and religions. Ephrem comments that orthodox Nicene Christians were simply called "Palutians" in Edessa, after a former bishop. Arians, Marcionites, Manichees, Bardaisanites and various gnostic sects proclaimed themselves as the true church. In this confusion, Ephrem wrote a great number of hymns defending Nicene orthodoxy. A later Syriac writer, Jacob of Serugh, wrote that Ephrem rehearsed all female choirs to sing his hymns set to Syriac folk tunes in the forum of Edessa. In 370 he visited Basil the Great at Caesarea, and then journeyed to the monks of Egypt. As he preached a panegyrie on St. Basil, who died in 379, his own death must be placed at a later date. After a ten year residency in Edessa, in his sixties, Ephrem succumbed to the plague as he ministered to its victims. The most reliable date for his death is after 379.

Тіл

Ефрем тек туған арамей тілінде жазған. Ол жергілікті едессалық (урхая) диалектісін қолданған, кейіннен бұл диалект классикалық сирия тілі деп аталды. Ефремнің еңбектерінде оның тіліне (арамей тілі), туған жеріне (Арам) және халқына (арамейлерге) қатысты бірнеше эндонимдік (туған) сілтемелер бар. Сондықтан ол «арамей христиандығының шынайы дауысы» деп танылады. Қазіргі заманғы ғылыми зерттеулердің алғашқы кезеңдерінде Қазыналар үңгірінен табылған арамей тілін «сириялық» деп атаудың гректердің ұзақ уақыт бойы қолданылып келген кейбір үлгілерін Ефремге жатқызуға болады деп саналды, бірақ кейіннен ғылыми талдаулар бұл еңбекті әлдеқайда кейін (600 ж.) белгісіз автор жазғанын көрсетті, осылайша Ефремнің түпнұсқалық еңбектері әлі де экзонимдік (шетелдік) таңбалаудан зардап шекпеген дәстүрге жататындығын көрсетті. Ефремнің еңбектерін ертедегі құрметтеушілердің бірі, теолог Яков Серугский (521 ж.т.), өз тілінің арамей (Ārāmāyā) ғана емес, сонымен қатар «сириялық» (Suryāyā) деп екі рет аталу әдетін қабылдаған ұрпаққа тиесілі, Ефремге арналған уағыз (memrā) жазды, оны арамейлердің тәжі немесе гүлдестесі деп мадақтады. Тек кейінірек, V ғасырдың ортасында Кирдің Теодореті еңбектерінде грек ықпалы болған кезде ғана Ефремді сириялық тұлғамен байланыстырып, оны тек «сириялық» деп атау әдетке айналды, осылайша оның арамей тіліндегі өзін-өзі тануын бұзады, бұл оның өз жазбалары мен басқа арамей тілінде сөйлейтін жазушылардың еңбектерімен, сондай-ақ ертедегі литургиялық дәстүрдің мысалдарымен расталған. Бұл проблемалардың кейбіреулері соңғы кезге дейін, тіпті ғылыми әдебиетте де, дереккөздерді редакциялау саласындағы бірнеше әдістемелік проблемалардың салдарынан сақталып келді. Сирия зерттеулері ішіндегі дереккөздерді сын тұрғысынан редакциялау және аудару процесінде кейбір ғалымдар кездейсоқ (әдетте түсіндірілмейтін) араласудың әр түрлі түрлерін қолданды, соның ішінде арамейлер мен олардың тілі (ārāmāyā) үшін эндонимдік (туған) атаулар ретінде қолданылатын түпнұсқа терминдердің маңыздылығын кездейсоқ елемеу. Мұндай ескермеу негізінен аудармалар мен түсініктемелерде көрініс тапты, аутентикалық терминдерді полисемиялық сириялық/сириялық белгілермен алмастырды. Ефремге арналған бұрын аталған уағызда арамей халқының (/ Arameandom) терминдерінің бірі түпнұсқа мәтінінде дұрыс жарияланды, бірақ сонымен бірге ол ағылшын тіліне «сириялық ұлт» деп аударылды, содан кейін «сириялық/сириялық» сәйкестігіне қатысты цитаталар арасында, арамей тіліндегі терминдер туралы сөз болмай қалды. Кейбір ғалымдар бұған назар аударып, түзетулер енгізгенмен, мұндай алмастырулар басқаларға қиындық туғызады. Оның жазбаларының бірнеше аудармасы классикалық армян, копт, көне грузин, койне грек және басқа тілдерде бар. Оның кейбір еңбектері тек аударма түрінде (әсіресе армян тілінде) сақталған.

Ephrem wrote exclusively in his native Aramaic language, using the local Edessan (Urhaya) dialect, that later came to be known as the Classical Syriac. Ephrem's works contain several endonymic (native) references to his language (Aramaic), homeland (Aram) and people (Arameans). He is therefore known as "the authentic voice of Aramaic Christianity". In the early stages of modern scholarly studies, it was believed that some examples of the long standing Greek practice of labeling Aramaic as "Syriac", that are found in the Cave of Treasures, can be attributed to Ephrem, but later scholarly analyses have shown that the work in question was written much later ( 600) by an unknown author, thus also showing that Ephrem's original works still belonged to the tradition unaffected by exonymic (foreign) labeling. One of the early admirers of Ephrem's works, theologian Jacob of Serugh (d. 521), who already belonged to the generation that accepted the custom of a double naming of their language not only as Aramaic (Ārāmāyā) but also as "Syriac" (Suryāyā), wrote a homily (memrā) dedicated to Ephrem, praising him as the crown or wreath of the Arameans , and the same praise was repeated in early liturgical texts. Only later, under the Greek influence already prevalent in the works of the middle fifth century author Theodoret of Cyrus, did it became customary to associate Ephrem with Syriac identity, and label him only as "the Syrian" , thus blurring his Aramaic self identification, attested by his own writings and works of other Aramaic speaking writers, and also by examples from the earliest liturgical tradition. Some of those problems persisted up to the recent times, even in scholarly literature, as a consequence of several methodological problems within the field of source editing. During the process of critical editing and translation of sources within Syriac studies, some scholars have practiced various forms of arbitrary (and often unexplained) interventions, including the occasional disregard for the importance of original terms, used as endonymic (native) designations for Arameans and their language (ārāmāyā). Such disregard was manifested primarily in translations and commentaries, by replacement of authentic terms with polysemic Syrian/Syriac labels. In previously mentioned memrā, dedicated to Ephrem, one of the terms for Aramean people ( / Arameandom) was published correctly in original script of the source, but in the same time it was translated in English as "Syriac nation", and then enlisted among quotations related to "Syrian/Syriac" identity, without any mention of Aramean related terms in the source. Even when noticed and corrected by some scholars, such replacements of terms continue to create problems for others. Several translations of his writings exist in Classical Armenian, Coptic, Old Georgian, Koine Greek and other languages. Some of his works are extant only in translation (particularly in Armenian).

Жазбалар

Ефремнің төрт жүзден астам әнұраны бүгінге дейін сақталған. Кейбіреулері жоғалғаны рас, бірақ Ефремнің өнімділігі күмәнсіз. Шіркеу тарихшысы Созомен Ефремнің үш миллионнан астам жол жазғанын мәлімдейді. Ефрем өзінің шығармаларында үш түрлі мұраны үйлестіреді: ол ерте раввиндік иудаизмнің үлгілері мен әдістерін пайдаланады, грек ғылымы мен философиясымен шеберлікпен жұмыс істейді және Месопотамия/Парсы дәстүрінің құпия символикасымен қуанады. Оның ең маңызды еңбектері – лирикалық, нұсқаулық әнұрандар (ܡܕܖ̈ܫܐ, madrāšê). Бұл әнұрандар Киелі кітаптардан, халықтық дәстүрлерден, басқа діндер мен философиялардан алынған бай, поэзиялық бейнелерге толы. Мадрашелер буындық өлеңдердегі строфалар түрінде жазылған және елуден астам түрлі метрикалық схемаларды қолданады. Формасы әрбір тәуелсіз строфаның (немесе өлеңнің) арасындағы антифон немесе қауымдық қайырма (ܥܘܢܝܬܐ, ‘ûnîṯâ) арқылы анықталады, ал қайырманың мелодиясы строфаның алғашқы жартысын қайталайды. Әр мадрашеде өзінің қалысы (ܩܠܐ) болады, ол бастапқы жолымен анықталатын дәстүрлі әуен. Бүгінгі күні бұл қалыстардың барлығы жоғалып кеткен. Бардасан мен Мани мадрашелер жазған болса керек, ал Ефрем осы құралды олардың талаптарына қарсы пайдалануға лайық деп санады. Мадрашелер әртүрлі әнұрандар циклдарына жиналған. Әрбір топтың атауы бар – «Кармина Нисибена», «Иман туралы», «Жұмақ туралы», «Құдайылық туралы», «Ереске қарсы», бірақ осы атаулардың кейбіреулері жинақтың толық мазмұнына сай келмейді (мысалы, «Кармина Нисибенаның» тек бірінші жартысы Нисибис туралы). Осы әнұрандар циклдарының кейбіреулері Ефремнің өзінің жазбаларына әйелдік бейнелерді енгізуге дайындығы туралы түсінік береді. Мұндай циклдің бірі – Марияға арналған «Туған күн туралы әнұрандар», ол 28 әнұраннан тұрады және Ефремнің әнұрандар циклдарының ең айқын тақырыбын ұсынады. Ефрем, көптеген сириялық литургиялық ақындар сияқты, әйелдердің дауысы шіркеуде естілуі керек деп сенді, өйткені олар Исаның анасы Марияның үлгісін көрсетеді, оның Құдайдың шақыруын қабылдауы Исаның дүниеге келуі арқылы барлық адамдардың құтқарылуына әкелді. Мадрашенің бір түрі – согхиата – әйелдер мен ерлер хорлары арасында сұхбаттасу стилінде орындалды.

Over four hundred hymns composed by Ephrem still exist. Granted that some have been lost, Ephrem's productivity is not in doubt. The church historian Sozomen credits Ephrem with having written over three million lines. Ephrem combines in his writing a threefold heritage: he draws on the models and methods of early Rabbinic Judaism, he engages skillfully with Greek science and philosophy, and he delights in the Mesopotamian/Persian tradition of mystery symbolism. The most important of his works are his lyric, teaching hymns (ܡܕܖ̈ܫܐ, madrāšê). These hymns are full of rich, poetic imagery drawn from biblical sources, folk tradition, and other religions and philosophies. The madrāšê are written in stanzas of syllabic verse and employ over fifty different metrical schemes. The form is defined by an antiphon, or congregational refrain (ܥܘܢܝܬܐ, ‘ûnîṯâ), between each independent strophe (or verse), and the refrain's melody mimics that of the opening half of the strophe. Each madrāšâ had its qālâ (ܩܠܐ), a traditional tune identified by its opening line. All of these qālê are now lost. It seems that Bardaisan and Mani composed madrāšê, and Ephrem felt that the medium was a suitable tool to use against their claims. The madrāšê are gathered into various hymn cycles. Each group has a title — Carmina Nisibena, On Faith, On Paradise, On Virginity, Against Heresies — but some of these titles do not do justice to the entirety of the collection (for instance, only the first half of the Carmina Nisibena is about Nisibis). Some of these hymn cycles provide implicit insight into Ephrem's perceived level of comfort with incorporating feminine imagery into his writings. One such hymn cycle was Hymns on the Nativity, centered around Mary, which contained 28 hymns and had the clearest pervasive theme of Ephrem's hymn cycles. Ephrem, like many Syriac liturgical poets, believed that women's voices were important to hear in the church as they were modeled after Mary, mother of Jesus, whose acceptance of God's call led to salvation for all through the birth of Jesus. One variety of the madrāšê, the soghyatha, was sung in a conversational style between male and female choirs.

Қасиетті ретінде құрметтеу

Ефремнің қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның өмірі туралы аңыздар тарала бастады. Ең ертегі "өзгертулердің" бірі – Ефремнің әкесі Абнил немесе Абизалдың язычник дін қызметкері болған деген мәлімдеме. Дегенмен, оның нағыз жазбаларының ішкі дәлелдері оның христиан ата-анасымен тәрбиеленгенін көрсетеді. Ефрем Шығыс христиандығында монастырлық тәртіптің үлгісі ретінде құрметтеледі. Шығыс православиесіндегі агиографиялық жүйеде Ефрем ғибратты әке (яғни, қасиетті монах) ретінде есептеледі. Оның мерекесі 28 қаңтарда және Ұлы ораза басталар алдындағы сенбі күні (Ит құйрығы сенбісі) аталады. 1920 жылдың 5 қазанында Рим папасы Бенедикт XV Ефремді Шіркеу докторы ("Сириялықтардың докторы") деп жариялады. Ефремнің ең танымал атағы – Рухтың арфасы (сирия тілінде: ܟܢܪܐ ܕܪܘܚܐ, Kenārâ d Rûḥâ). Ол сондай-ақ Эдессаның диаконы, Сириялықтардың Күні және Шіркеудің тірегі деп те аталады. Оның 9 маусымдағы Рим-католик мерекесі оның қайтыс болған күнімен сәйкес келеді. 48 жыл бойы (1920–1969) ол 18 маусымда болды, және бұл күн әлі де ерекше формада сақталады. Ефрем 10 маусымда Епископалдық шіркеудің (АҚШ) литургиялық күнтізбесінде мереке күнімен құрметтеледі. Ефрем Англия шіркеуінде 9 маусымда еске алынады.

Аудармалар

Санкти Патрис Ностри Ефрем Сири операсы omnia quae exstant (3 том), Питер Амбарах, Рим, 1737–1743 ж. Ефрем сириялық әнұрандар, Джон Мейендорфтың кіріспесі, Кэтлин Э. Маквейдің аудармасы. (Нью-Йорк: Паулист Пресс, 1989) Себастьян Брок аударған «Жәннат туралы Ефремнің әндері» (Крествуд, Нью-Йорк: Сент-Владимир семинариясы баспасы, 1990). Сент-Ефремнің Татианның Диатессароны туралы түсініктемесі: Кармель Маккарти аударған Честер Битти Сирия МС 709 ағылшын тіліндегі аудармасы, кіріспе және жазбалармен (Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1993). Ефрем сириялықтың «Текжазбалар бойынша түсіндірмелер», «Шығу туралы түсіндірме», «Иеміз туралы уағыз», «Публийге хат», Эдвард Г. Мэтьюс кіші және Джозеф П. Амара аударған. Ред. Кэтлин МакВей. (Вашингтон, округ Колумбия: Американың Католик университеті баспасы, 1994). Ефрем сириялықтың «Иман туралы әндері», Джеффри Уикс аударған. (Вашингтон, округ Колумбия: Американың Католик университеті баспасы, 2015). Сан-Ефрен де Нисибис «Рождество және Эпифания әндері», Ефрем Йылдыз Садак, Мадрид, 2016 (испан тілінде). Сент-Ефрем сириялықтың эсхатологиялық әндері мен уағыздары, М. Ф. Тоал мен Генри Берджесс аударған, түзетілген. (Флоренция, Аризона: SAGOM Press, 2019).