Кіріспе

Химиялық қосылыс

|Бөлім6 =
|Бөлім7=
|Бөлім8=

Гидрохинон, сонымен қатар бензол 1,4-диол немесе хинол деп те аталады, – бензол туындысы болып табылатын, фенол түріне жататын ароматты органикалық қосылыс. Оның химиялық формуласы C6H4(OH)2. Онда пара позицияда бензол сақинасына екі гидроксил тобы байланысқан. Бұл ақ түсті ұсақ кристалды қатты зат. Осы негізгі қосылыстың алмастырылған туындылары да гидрохинон деп аталады. "Гидрохинон" атауын 1843 жылы Фридрих Вёлер енгізген. 2021 жылы АҚШ-та 800 000-нан астам рецепт бойынша тағайындалған 282-ші ең көп қолданылатын дәрі болды.

Аминация

Гидрохинонның моно және диамин туындыларына айналуы маңызды реакция болып табылады. Фотографияда қолданылатын метиламинофенол осылай өндіріледі:

Гидрохинон екі гидроксил тобынан сутек катионын жоғалтып, дифенолят ионын түзетуі мүмкін. Гидрохинонның динатрий дифенолат тұзы ПЕЕК полимерін өндіруде кезектесіп отыратын комономерлік бірлік ретінде қолданылады.

Терінің пигментін кетіру

Гидрохинон тері түсін ағарту үшін теріге сырға сыйғызылатын түрде қолданылады, тері түсін азайтуға көмектеседі. Ол метол сияқты дерматит тудыруға бейім емес. Бұл ингредиент кейбір елдерде, соның ішінде Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттерінде 76/768/ЕЭК:1976 директивасына сәйкес рецепт бойынша ғана қолданылады. 2006 жылы АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) гидрохинонға бұрын берген мақұлдауын кері қайтарып, барлық рецептсіз препараттарға тыйым салуды ұсынды. FDA 2020 жылы гидрохинонға ресми түрде тыйым салды, бұл рецептсіз дәрілерді қарау процесін жаңартудың бір бөлігі болды. FDA гидрохинонның потенциалды қатерлі ісік тудырушы зат екенін толығымен жоққа шығара алмайтынын мәлімдеді. Бұл қорытындыға адам ағзасына сіңу деңгейі және бірнеше зерттеулерде тышқандарда неоплазмалардың пайда болу жиілігі негізінде келді, онда ересек тышқандарда ісіктердің көбеюі анықталды, соның ішінде қалқанша безінің фолликулярлық жасушаларының гиперплазиясы, анизокариоз (ядролардың мөлшерінің өзгеруі), мононуклеарлық лейкемия, гепатоцеллюлярлық аденомалар және бүйрек түтікшелерінің аденомалары байқалды. Қауіпсіз косметиканы қолдайтын науқан да алаңдаушылық білдірді. Көптеген зерттеулер гидрохинонның ауызға қабылдағанда экзогенді окронозды тудыруы мүмкін екенін көрсетті, бұл теріге көк-қара пигменттердің жиналуымен сипатталатын және сыртқы келбетіне зиян келтіретін ауру; алайда, гидрохинон бар теріге жағылатын препараттар сыртқы қолдануға арналған. FDA 1982 жылы гидрохинонды жалпы қауіпсіз және тиімді деп танылған қауіпсіз өнім (GRASE) ретінде жіктеді, бірақ гидрохинонның қолдануынан адамдарға қауіп бар-жоғын анықтау үшін Ұлттық токсикологиялық бағдарлама (NTP) аясында қосымша зерттеулер жүргізу ұсынылды. Гидрохинон гиперпигментацияны емдеу үшін кеңінен тағайындалғандықтан, Еуропалық Одақ, Жапония және АҚШ-тағы реттеуші органдардың оның қауіпсіздік профиліне қатысты көтерген сұрақтары, тиімділігімен салыстырылатын басқа да заттарды іздеуге ынталандырады. Мұндай заттардың бірнешеуі қазірдің өзінде қолданыста немесе зерттеулерде, соның ішінде азелаин қышқылы, койе қышқылы, ретиноидтар, цистеамин, жергілікті стероидтар, гликоль қышқылы және басқа да заттар бар. Олардың бірі – 4-бутилрезорцинол – меланинмен байланысты тері ауруларын емдеуде айқын артықшылыққа ие екені дәлелденді, сонымен қатар рецептсіз қолдануға жеткілікті қауіпсіз.

Табиғи құбылыстар

Гидрохинондар - бомбашы қоңыздардың қорғаныс бездеріндегі екі негізгі реагенттің бірі, сутек пероксидімен (және, мүмкін, түрлеріне байланысты басқа да қосылыстармен) бірге, олар резервуарда жиналады. Резервуар бұлшықетпен басқарылатын клапан арқылы қалың қабырғалы реакциялық камераға ашылады. Бұл камера каталазалар мен пероксидазалар бөліп шығаратын жасушалармен қапталған. Резервуардың ішіндегілер реакциялық камераға күшпен соққанда, каталазалар мен пероксидазалар сутек пероксидін жылдам ыдыратып, гидрохинондардың п-хинондарға тотығуын катализдейді. Бұл реакциялар еркін оттегі шығарып, қоспаны қайнау температурасына дейін қыздырып, шамамен бестен бір бөлігін буландырады, нәтижесінде қоңыздан ыстық шашырау шығады. Гидрохинон – Agaricus hondensis саңырауқұлақтарындағы белсенді у. Гидрохинон табиғи өнім – прополистің химиялық құрамының бірі екені дәлелденді. Сондай-ақ, ол касторейде табылған химиялық қосылыстардың бірі. Бұл қосылыс суырдың кастор қапшықтарынан жиналады.