Кіріспе
Ашытқыдан басқа заттармен ашытылған нан. Жедел нан – ашытқы немесе қымыз сияқты биологиялық емес, химиялық көтерілгіштермен ашытылған нан. Жедел нанның артықшылығы – оны жылдам және сенімді дайындауға болады, бұл үшін көп уақытты қажет ететін шеберлік пен дәстүрлі ашытқы нанға қажетті климатты бақылаудың қажеті жоқ. Жедел нанға көптеген торттар, браунилер мен печеньелер, сондай-ақ бананды нан, тықылма нан, сыралы нан, кекс, жүгері наны, маффиндер, құймақ, скондар және содалы нан жатады.
Quick bread is any bread leavened with a chemical leavening agent rather than a biological one like yeast or sourdough starter. An advantage of quick breads is their ability to be prepared quickly and reliably, without requiring the time consuming skilled labor and the climate control needed for traditional yeast breads. Quick breads include many cakes, brownies and cookies—as well as banana bread, pumpkin bread, beer bread, biscuits, cornbread, muffins, pancakes, scones, and soda bread.
Тарих
"Қысқа нан" термині Америка Құрама Штаттарында XVIII ғасырдың соңында пайда болған болуы мүмкін. Дегенмен, осыған ұқсас баннок Ирландияда, Шотландияда және Англияның солтүстігінде ғасырлар бұрын жақсы белгілі болған. "Қысқа нан" пайда болғанға дейін, пісірілген тағамдар ашытқымен немесе қамырды жұмыртқамен араластырып ашыту арқылы дайындалатын. "Жылдам нан" – оның тағы бір атауы. Химиялық ашытқыларды табу немесе қайта табу және олардың кең таралған әскери, коммерциялық және үй шаруасында қолданылуы 1846 жылы Америка Құрама Штаттарында Нью-Йоркте "Arm & Hammer" атқа ие Чирч пен Дуайттың коммерциялық нан пісіру содасын енгізуімен байланысты. Бұл даму 1856 жылы Массачусетс штатында коммерциялық нан пісіру ұнтағын енгізу арқылы жалғасты, бірақ нан пісіру ұнтағының ең танымал түрі – "Calumet", ол алғаш рет 1889 жылы Индиана штатының Хэммонд және Иллинойс штатының Вест-Хэммонд қалаларында (кейін Калумет-Сити, Иллинойс штаты) пайда болды. Азық-түлік сапасындағы химиялық ашытқылардың екі түрі де бастапқы атауларымен әлі де өндірілуде, бірақ бұл өндіріс бұрынғы корпоративтік құрылымда жүргізілмейді. Американдық Азамат соғысы кезінде (1861–1865) тасымалдауға ыңғайлы және тез дайындалатын тағамға сұраныс жоғары болды, ал дәстүрлі нан жасауға білікті жұмысшылар жетіспеді. Бұл ашытқының орнына пісіру содасымен ашытылатын және тез дайындалатын нанды қабылдауға түрткіс берді. Азамат соғысы кезінде Американың оңтүстігінде химиялық ашытқылардың жетіспеушілігі азық-түлік дағдарысына әкелді. Өнеркәсіптік революция қарқыны артқан сайын, химиялық ашытқыларды қолдану арқасында жаппай өндірілген, алдын ала қапталған тағамдарды сату жеңілдеді, себебі олар бастапқы ингредиенттердің, жыл мезгілінің, географиялық орналасуының, ауа райының және қоршаған ортаға сезімтал ашытқы құрамында проблема тудыруы мүмкін болған көптеген басқа да факторларға қарамастан, тұрақты өнімдерді қамтамасыз ете алды. Бұл факторлар дәстүрлі ашытқының дәмін, қоректік құндылығы мен текстурасын жоғалтумен саудаластырылды.
Ашыту процесі
Жедел нан дайындау әдетте екі араластыру ыдысын қажет етеді. Біреуіне барлық құрғақ ингредиенттер (химиялық көтергіштер немесе агенттер), екіншісіне барлық ылғал ингредиенттер (көтерілу процесін бастау үшін сәл қышқыл сұйықтар) салынады. Кейбір нұсқаларында құрғақ ингредиенттер ыдыста, ал ылғал ингредиенттер оттан алынған, суытылған соустарда болады. Химиялық көтерілу процесінде, қамырды арастыру кезінде агенттер (бір немесе бірнеше тағамдық химиялық заттар – әдетте әлсіз қышқыл және әлсіз негіз) қосылады. Бұл агенттер химиялық реакцияға түсіп, көмірқышқыл газын бөліп шығарады, ол пісірілген өнімнің көлемін арттырып, кеуекті құрылым мен жеңіл текстураны қамтамасыз етеді. Ашытқылы нанның көтерілуіне көбінесе бірнеше сағат уақыт керек, ал пісірілген өнімнің текстурасы температура мен ылғал сияқты сыртқы факторларға байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Керісінше, химиялық көтергіштермен жасалған нан салыстырмалы түрде біркелкі, сенімді және жылдам дайындалады. Әдетте, мұндай нан дәстүрлі ашытқылы наннан жұмсақ және жеңіл болады. Химиялық көтергіштерге әлсіз негіз, мысалы, сода (натрий бикарбонаты) және әлсіз қышқыл, мысалы, крем-тартар, лимон шырыны немесе айран қосылып, көмірқышқыл газын бөліп шығаратын қышқыл-негіздік реакция тудырады. (Содамен ғана ашытылған жедел нан көбінесе «содалы нан» деп аталады.) Разрыхлитель (бүйіргі ұн) құрғақ ұнтақ түрінде қышқыл мен негіздің екеуін де қамтиды және реакция жасау үшін тек сұйық орта ғана қажет. Дайындалған нанның түрі негізінен араластыру әдісіне, басты дәмдеуішке және қамырдағы сұйықтық мөлшеріне байланысты өзгереді. Кейбір қамырлар құюға жеткілікті жұқа, ал басқалары кесекке айналуға жеткілікті қою болады.
Қамырдың консистенциясы
Тез пісірілетін нанның қамырының немесе қоспасының консистенциясы да әртүрлі болады. Жедел нан қоспасының төрт негізгі түрі бар:
Құю қоспасы, мысалы, панкейк қоспасы, сұйық пен құрғақ ингредиенттердің арақатынасы шамамен 1:1 және тұрақты ағыспен құйылады. Бұл "төмен арақатынасты" дайындама деп те аталады. Ұсату қоспасы, мысалы, жүгері наны мен маффин қоспасы, сұйық пен құрғақ ингредиенттердің арақатынасы шамамен 1:2 болады. Көптеген шоколадты печеньелердегідей жұмсақ қамырлардың сұйық пен құрғақ ингредиенттердің арақатынасы шамамен 1:3 құрайды. Жұмсақ қамыр жұмыс бетіне айтарлықтай жабысады. Пісіру қабығы мен қантты печенье қамыры сияқты қатты қамырлардың сұйық пен құрғақ ингредиенттердің арақатынасы шамамен 1:8 болады. Қатты қамырлармен жұмыс істеу оңай, себебі олар жұмыс беттеріне, соның ішінде құралдар мен қолдарға минималды жабысады. Бұл "жоғары арақатынасты" дайындама деп те аталады. Жоғарыда көрсетілгендер көлемдік арақатынастар болып табылады және нан пісірушілердің пайыздық көрсеткіштеріне немесе салмағына негізделмейді.
Pour batters, such as pancake batter, have a liquid to dry ratio of about 1:1 and so pours in a steady stream. Also called a "low ratio" baked good. Drop batters, such as cornbread and muffin batters, have a liquid to dry ratio of about 1:2. Soft doughs, such as many chocolate chip cookie doughs, have a liquid to dry ratio of about 1:3. Soft doughs stick significantly to work surfaces. Stiff doughs, such as pie crust and sugar cookie doughs, have a liquid to dry ratio of about 1:8. Stiff doughs are easy to work in that they only minimally stick to work surfaces, including tools and hands. Also called "high ratio" baked good. The above are volumetric ratios and are not based on baker's percentages or weights.