Кіріспе

Жыл сайынғы пікірталас және публицистика турнирі

Дүниежүзілік жеке пікірталас және публицистика чемпионаты (WIDPSC) – әртүрлі елдерді ұсынып жүрген жекелеген жоғары мектеп оқушылары үшін ағылшын тілінде өткізілетін пікірталас және публицистика турнирі. Бұл – мектептер арасындағы Әлемдік пікірталас чемпионатының публицистикамен байланысты баламасы. Соңғы шара 2024 жылдың сәуір айында Австралияның Канберра қаласындағы Канберра қыздар гимназиясында өтті, онда Канаданың Анна Гейдж жалпы әлем чемпионы атанды. 2025 жылғы турнир Малайзияның Куала-Лумпур қаласында өтеді, бұл елдің жарысқа алғашқы рет төңкерілгені және 2015 жылы Гонконгтен бері WIDPSC-нің Азиядағы алғашқы ұйымдастырушысы болады.

Тарих

Турнир 1988 жылы Reading Blue Coat School, St. John's Ravenscourt School, New England Independent Schools Debating Association, Taunton School, Queen Anne's School және The English School, Nicosia мектептері құрған. Бұл дебат және публикалық сөйлеу бойынша жоғары сынып оқушыларын жеке бағалаған алғашқы халықаралық жарыстардың бірі болды. Турнир Дүниежүзілік мектептер дебат чемпионатымен бір жылда құрылды, халықаралық деңгейде публикалық сөйлеу үшін де сондай жарысқа деген қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында. Бірінші чемпионат Англияның Рединг қаласындағы Reading Blue Coat School мектебінде өткізілді және 1995 жылға дейін Англияда жалғасты. 1990 жылдардың соңында турнирдің ұйымдастырушы елдері ауыса бастады, 1998 жылы Аргентина, 1999 жылы Ботсвана, 2000 жылы Кипр қабылдады.

Ұйым

Турнир әдетте бес-алты күнге созылады, күніне екі-үш раунд өтеді. Турнирдің ашылу күні салтанатты рәсімдермен және қонақ спикердің сөзімен басталады. Соңғы екі күнде тек финалдық раундқа өткендер ғана жарысады. Бұл күндер толық күндік экскурсия немесе іс-шаралармен, сондай-ақ салтанатты жабылу банкетімен толтырылады, онда турнирдің ірі финалы мен марапаттау рәсімі өтеді. Турнирдің ірі финалы – турнирдің ең үздік қатысушыларының өнерін көрсету саналады. Ірі финалдар өткен атақты орындардың қатарында Юта штатының Капитолийі, Литва Сеймі және Кирстенбош ұлттық ботаникалық бағы кіреді. Жарысқа қатысушылар апта бойында ұйымдастырушы мектеп ұйымдастырған басқа да іс-шаралар мен саяхаттарға қатысады. Бұлар көбінесе турнир өтетін қаланы зерттеуді қамтиды. Жарысқа қатысушылар бес түрдің төртеуі бойынша жарысуға міндетті: парламенттік дебат, импровизациялық сөйлеу, көркем оқу, сондай-ақ сендіруші сөйлеу немесе кешкі астан кейін сөйлеу. Студенттер әр түр бойынша екі іріктеу раундына қатысады. Одан кейін жарысқа қатысушылардың шамамен ең үздік 10% қатысатын финал раунды өтеді. Содан кейін әр рольдегі ең үздік екі немесе үш спикер (дебатта – ең үздік 4 спикер) қатысатын Grand Final шоу-раунды өтеді.

Таңдау және рейтинг

Турнирді сот етуге жалпы жұртшылықтан шақырылған судьялар, сондай-ақ әр зал үшін бір тренер-судья қатысады. Турнир басталар алдында, ұйымдастырушы мектеп турнирді және жергілікті қоғамдық сөйлеу және дебатпен айналысатын адамдарды жариялайды, ал ұйымдастырушы мектеп өз еркімен судьялыққа кетеді. Бұл адамдар бір немесе бірнеше оқу-жаттығу семинарына қатысады. Нәтижелерді бағалау үшін тренерлер мен тәжірибелі шенеуніктерден құралған комиссия оларды әділдікке тексеріп қарастырады. Мұндай іріктеу әдісінің себебі – турнирді ұйымдастырушылардың қабілеттілікті мамандар емес, «қарапайым адамдарға» сөйлеу арқылы бағалау ниетінен туындайды. Байқау соңына қарай әр қатысушыны 40-50 судья бағалайды. Әр түрдегі жарыстың үздік жеті-он екі қатысушысы финалдық кезеңге, ал финалдағы үздік екі (немесе дебат бойынша төрт) қатысушы – ірі финалға өтеді. Санаттық рейтингтер ірі финал мен финалдағы көрсеткіштерге сүйене отырып анықталады. Финалдық кезеңдерді өз шәкірттері бұл санатта қатыспайтын тренерлер бағалайды. Жалпы рейтинг тек іріктеу кезеңдерінің қорытынды нәтижелеріне негізделген. 2023 жылы жеке дебаттар мен қоғамдық сөйлеу чемпионаттарының жалпы жеңімпазы Джон Робинсон атындағы сыйлықты алатыны шешілді – бұл сыйлық осы халықаралық жарыстың негізін қалаушы Джон Робинсонды еске алады. WIDPSC мен Дүниежүзілік мектептер дебатының чемпионаты арасындағы ерекшелік – WSDC басты назарын әр елдің командасының рейтингісіне, ал емес әр қатысушының жеке рейтингісіне қояды. Сондықтан WIDPSC-де студенттер көбінесе өз елдерінің команда мүшелерімен жарысады.

Қатысушылар

Турнирге көптеген елдердің студенттері қатысты, соның ішінде: Австралия, Гонконг, Канада, АҚШ, Англия, Оңтүстік Африка, Литва, Пәкістан, Кипр, Аргентина, Эсватини, Ботсвана, Израиль, Үндістан, Оңтүстік Корея, Зимбабве және Германия. Сонымен қатар, шетелдегі мектептерде оқитын шетелдік азаматтар да жиі қатысады, бірақ олар ресми түрде қосымша елдің өкілі деп танылмайды. Әдетте, қатысушылар жоғары сыныптың соңғы екі жылында оқиды. Жарысқа қатысушылар бірнеше тәсілмен ілікпе алады: ұлттық пікірталас және/немесе публикалық сөйлеу ұйымына тікелей өтініш беру арқылы, ұлттық турнир жеңімпазы ретінде немесе егер олар құрылтайшы мектептердің біріне жатса, мектеп шешімі бойынша. Дебат және публикалық сөйлеу бағдарламасы жақсы дамыған елдер көбінесе іріктеу жарыстарын өткізеді, олар өте бәсекелі болады. Оңтүстік Корея, Канада, АҚШ, Австралия, Гонконг және Оңтүстік Африка қазіргі уақытта осы әдісті қолданады. Ал, жаңа ғана құрылған немесе кішкентай бағдарламалары бар елдер мүшелерін іріктеу және жіберу үшін бірнеше мектепке сенеді; мұндай елдердің қатарында Кипр, Германия және Пәкістан бар. Сонымен қатар, АҚШ және Канада командаларының жартысы Халықаралық тәуелсіз мектептердің публикалық сөйлеу чемпионаты арқылы ілікпе алады. Бұл жарысқа тек тәуелсіз мектептер қатыса алады, форматы ұқсас, бірақ маңызы төмен және қатысушыларға талаптар қойылмайды.

Басқару

Чемпионатты Тәуелсіз Жұрт Алдында Сөйлеу Ассоциациясы (IPSA) басқарады. IPSA турнирге үнемі қатысатын мектептер мен лигалардан құралған. Ассоциацияның басты міндеті – турнирді бақылау, ал Әлем чемпионаттары туралы шешімдер жылдық жалпы жиналыста барлық қатысушылардың келісімімен қабылданады. IPSA әрбір турнирдің ерекшеліктеріне араласпайды, және негізгі критерийден басқа, турнирді ұйымдастырушы мектептер оны өткізуде кең ауқымда еркіндікке ие. IPSA құрамында негіздейтін мектептер мен бес жылдың ішінде үш рет қатысып, жарысты өткізген мектептерден тұратын Атқару кеңесі де бар. Атқару кеңесі турнирді қабылдаушы мектептерге кеңес береді және IPSA жиналмаған жағдайда өкілдік етеді. Ол турнирдің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге жауапты.