Кіріспе

Американдық геодезист, әскери шенеунік және саясаткер (1720–1781)

Эндрю Льюис (9 қазан 1720 – 26 қыркүйек 1781) – Ирландияда туған американдық геодезист, әскери шенеунік және саясаткер. Донегал графтығында туған ол отбасымен бірге жас кезінде Вирджиния британдық колониясына көшіп келді. Француз және үндістер соғысында Вирджиния жасағының полковнигі, ал Америка Тәуелсіздік соғысындағы бригадир-генерал болды. Оның ең танымал жеңісі – 1774 жылы Данмор соғысындағы Пойнт Плезант шайқасы, сонымен қатар 1776 жылы Лорд Данмордың әскерін Норфолк және Гвинн аралынан ығыстырып шығарды. Ол 1776 жылы Либерти-холлдың (кейін Вашингтон және Ли университеті) құрылуына да көмектесті.

Ерте өмір

Эндрю Льюис 1720 жылдың 9 қазанында Ирландияның Донегал графтығында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джон Льюис пен Маргарет Линн болды. 1720 жылы Джон екі ұлымен бірге отбасының жер иесі, сэр Мунго Кэмпбеллді жанжал кезінде өлтіргеннен кейін Ұлыбританияның Виргиния колониясына қашып кетті. Льюистер 1732 жылы Джонға колониялық билік тарапынан округте үлкен жер учаскесі берілгеннен кейін Вирджиния штатының Аугуста округіне алғашқы ақ қоныс тебушілердің бірі болды. Льюис негізгі білім алып, геодезист мамандығын меңгерді. Ол кем дегенде он бес жыл фермада жұмыс істеп, сондай-ақ Вирджинияның оңтүстік-батысында геодезист болып қызмет етті. 1751 жылы ол әкесімен бірге Аугуста округінің Гринбриер аймағының көп бөлігін (кейіннен Батыс Вирджиния штатының Гринбриер округіне айналған) зерттеді. Джон Льюис тікенді бұталарға ілігіп қалғаннан кейін Гринбриер өзеніне осылай ат қойды. Эндрю Льюис округтік лейтенант қызметін атқарды, кейін Аугуста округі милициясында капитан болды. 1740 жылдардың басында Эндрю Льюис Самуил мен Сара (Кэти) Гивенстің қызы Элизабет Гивенске үйленді. Олар Салем қаласына жақын Роанок округінде Richfield деп аталатын үйлерін салды. Олардың балалары: Самуил (шамамен 1748-1763), Джон (1750-1788), Томас (1752-1800), кіші Эндрю (1759-1844), Анна (Андрю Ламбертке үйленген (1768-1845)), Уильям (1764-1812) және Чарльз (шамамен 1768-1781). Олардың немересі Агата Стротер (1779-1852) Элайджа Маккланаханға үйленді.

Француздар мен үндістер соғысы

Вирджиния шекарасы француз және үнді соғысының майданына айналды, сондай-ақ Пенсильвания (Вирджиния сияқты Аппалачи тауларынан батысқа жерді талап еткен) және Мэриленд (оның шекарасы Аппалачи тауларында аяқталған) сияқты солтүстік колонияларының шекаралары да соғыс алаңы болды. Вирджиния өз аумақтарына енуге ашуланған үндістердің шабуылдарына ұшыраған қоныс аударушыларды қорғау үшін провинциялық әскерлерді ұйымдастырды; Льюис Джордж Вашингтонның Вирджиния полкінде капитан болды. 1754 жылы Ұлы Дала шайқасында жеңілгеннен кейін Вашингтон француздарға берілуге мәжбүр болды. Льюис сол кезде Форт Нецесситиде (қазіргі Пенсильвания) болды және Аппалачи таулары арқылы шығысқа қарай шегінді. Вашингтон Аппалачи тауларының шығысындағы қоныс аударушыларды қорғау үшін бірқатар шекаралық бекіністерді салуды ұсынды. Льюис бастапқыда қазіргі Бэт округындағы Джексон өзені бойында Динуиди фортын салған, бірақ 1755 жылдың 21 қыркүйегінде оның қызметінен босатылды. Вирджиния ассамблеясы Льюисті майор шеніне көтерді және оны Гринбрир өзені бойындағы аймақты бақылауға тағайындады. 1756 жылдың 18 ақпанында Льюис Санди-Крик экспедициясын жетекшілік етті, әскерилер мен черокилердің аралас күштерімен Биг-Сэнди және Огайо өзендері бойындағы шауни қалаларына шабуыл жасап, шауни шабуылдарына жауап қайырды. Льюис үнді қоныстанушыларына да, француз бекіністеріне де қарсы бірнеше экспедицияларға жетекшілік етті. Форбс экспедициясы кезінде Льюис 1758 жылдың қыркүйегінде майор Джеймс Гранттың Форт-Дюкеснеге шабуыл жасауы кезінде тұтқындалды. Квебекке әкетілген Льюис 1759 жылдың соңына дейін тұтқын болып қалды.

Соғыс аралығында

1763 жылғы Жарлық Вирджинияның Аппалач таулары арқылы батысқа қарай кеңеюін ресми түрде шектеді, бірақ Льюис кейіннен Батыс Вирджиния болған аймандарға аң аулау және зерттеу сапарларын жалғастырды. Бейбітшілік орнағаннан кейін Льюис саясатқа қатысты. 1769 жылы Аугуста округінен Ботетурт округі құрылғаннан кейін үш жыл өткен соң, Ботетурт округінің сайлаушылары Льюис пен Джон Бойерді Бурджестер палатасына жартылай штаттан өкілдер ретінде сайлады және 1780 жылға дейін оларды бірнеше рет қайта сайлады. Алайда, Уильямсбургке немесе кейін Ричмондқа қатысты қиын сапарлар, сондай-ақ Америка революциясы кейінгі жылдары жиі қатысуға кедергі келтірді. 1774 жылы Вирджинияның губернаторы Данмор күшін Форт Питтке және Огайо аймағына басты, бұл оқиға Данмор соғысы деп танылды. Льюис, енді полковник атағын алған, екінші күшті оңтүстік бағытпен жетектеді. Шоуни тайпасының басшысы Корнсталк Льюис күштеріне Point Pleasant-те Огайо өзенінің жанында орналасқанда шабуыл жасады. Льюис 1774 жылдың 10 қазанында Пойнт-Плезант шайқасында жеңіске жетіп, әскери беделін нығайтты. Льюис өзінің інісі Томас Льюис, Сэмюэл Макдауэлл, Сэмпсон Мэтьюс, Джордж Моффетт, Уильям Престон және Джеймс Уэдделмен бірге Либерти-Холлдың, бұрынғы Аугуста академиясының негізін қалаушылардың бірі болды. 1776 жылы академия революциялық құлшыныстың әсерімен қайта аталды және Лексингтон қаласына (Вирджиния штаты) көшірілді. 1782 жылы Вирджинияның жаңа Комонвелтімен келісім шарт жасалып, Либерти-Холл тағы да Вашингтон колледжі деп аталды. Америка Азамат соғысынан кейін ол Вашингтон және Ли университеті болып өзгерді, қазіргі таңда еліміздегі жоғары білім берудің тоғызыншы ең көне оқу орны болып саналады.

Америка революциясы

Америка революциясы басталғанда, губернатор Данмор Вирджиния штатының заң шығару органының жұмысын тоқтатты. Уигтер (кейін американдық көтерісшілерге айналған) Вирджиния штатының уақытша заң шығару органы құрды, оған Ботетурт округынан Эндрю Льюис және оның інісі Аугуста округынан Томас делегат ретінде кірді. 1775 жылы Континенттік конгресс Континенттік армияны құрып, Джордж Вашингтонды оның бас қолбасшысы етіп тағайындағанда, ол Льюисті бригадир-генерал етіп тағайындауды сұрады. Бастапқыда Континенттік конгресс әр штаттан бір генерал болуы керек деп шешті, ал тәжірибелі Чарльз Ли Вирджиния штатының жалғыз тағайындалған бригадир-генералы болды. 1776 жылдың наурыз айында Льюис Вирджиния штатының қорғанысын басқарып, Континенттік армия үшін жаңа сарбаздар жинады. Вирджиния штатының қауіпсіздік комитеті Льюисті губернатор Данмордың Чесапик шығанағындағы Гвинн аралындағы бекінісінен жағалауға жасаған шабуылдарын тоқтатуға шақырды. 1776 жылдың 9 шілдесінде Льюис Вирджиния штатының әскерлерін бастап, аралды басып алды, ал Лорд Данмор теңіз арқылы Кариб теңізіне қашып кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Осылайша Льюис Норфолк және Хэмптон Роудс аймағын қорғады. 1777 жылдың 15 сәуірінде Льюис денсаулығының нашарлауын себеп етіп, лауазымынан кетті. Ол әскерде де, өзінің жасағында да наразылыққа тап болды. Гвинн аралында болған лейтенант Томас Таунс: «Дұшпан (Лорд Данмор) жеңілгеннен кейін Льюис сатқын болып шықты және олардың қашуына мүмкіндік берді» деп жазды. Сонымен қатар, 1777 жылдың басында генерал-майор шеніне көтермелеу жарияланғанда, Льюис ескерілмеді. Әрбір қабілетті офицерге мұқтаж болған Джордж Вашингтон Льюіске көңілінің қалғанын білдірді, ол былай деп жауап берді: «Мен сіздің Ардақтылығыңызға әскердегі жағымсыз жағдайдан шығуымның мүмкін еместігін бұрын хабарлағанмын. Менің орнымды баска біреумен алмастыруым менің мінезімді сынаумен тең. Сондықтан мен өз ісімді зерттеу үшін комиссия құруды сұрадым. Менің ойымша, бұл бөлімнен мемлекеттік мүддеге зиян келтірмей кетуге болатын уақыт жақын. Егер солай болса, сіздің өтінішіңізге жауап күтемін, менің өтінішім қабылданды деп сенемін және менің қарсыларымның барлық айыптауларынан өзімді ақтай аламын». 1777 жылдың 17 наурызы.

Кейінгі жылдар және өлім

Ботетурт округінің сайлаушылары Льюисті қолдауын жалғастырды және 1780 жылы Вирджиния штаттық делегаттар палатасына сайлады, бірақ оның қызметі қысқа болды, себебі сол жылдың өзінде губернатор Томас Джефферсон оны Атқарушы кеңес құрамына тағайындады. Келесі жылы Льюис кеңес отырысынан үйіне қайтып келе жолда ауырып қалды; ол 26 қыркүйекте Линчбург қаласына жақын Бедфорд округінде қызбадан көз жұмды. Оның денесі отбасылық жерлеу орнына қайтарылды, онда оның қабірі белгіленбеген қалды. Льюистің немересі Агата Льюис Маккланаханға үйленген полковник Илайджа Маккланахан, оның жас кезінде жерлеу рәсіміне қатысып, кейіннен Роанок округінің сот хатшысына оның қабірінің орнын көрсетті. 1887 жылы генерал Льюистің денесі Вирджиния штатының Салем қаласындағы Ист-Хилл зиратына қайта жерленді.

Мұра

Льюисбург, Батыс Вирджиния, Эндрю Льюис атымен аталады. Льюис мүсіні Вирджинияның патриоттарын (Томас Джефферсон, Патрик Генри, Джордж Мейсон, Томас Нельсон және Джон Маршалл) құрметтейтін Ричмондтағы Вашингтон монументінің Капитолий алаңындағы мүсіндердің арасында бар. Вирджиния штатының Салем қаласындағы Салем азаматтық орталығында Льюис мүсіні мен зеңбірек орналасқан. Эндрю Льюис орта мектебі, қазір Эндрю Льюис орта мектебі, 1931 жылы Салемде ашылды. Кейбір тұрғындар Салемдегі жаңа орта мектепке Эндрю Льюис атын беру үшін сұраныс жасады, бірақ ол 1977 жылы Салем орта мектебі ретінде ашылды. 2001 жылдың 13 наурызында Вирджиния Бас Ассамблеясы Рокбридж, Ботетурт және Роанок округтері мен Салем қаласынан өтетін 81-ші тас жолдың бөлігін "Эндрю Льюис еске алу тас жолы" деп атады. Американың скауттар ұйымының үш штаттық кеңесі Батыс Вирджиниядағы Онадағы (Хантингтон қаласының жанында) резервациясына генералдың есімін берді.