Кіріспе

Бактерия түрі

Chlamydia pneumoniae – Chlamydia тұқыласының бір түрі, адамдарды жұқтыратын және пневмонияның маңызды себебі болып табылатын міндетті ішкі жасушалық бактерия. Бұл бактерия екі бастапқы оқшауланған штаммның атауынан – Тайвань (TW 183) және жедел тыныс алу оқшауы AR 39 – Тайвань жедел тыныс алу эгенті (TWAR) деп белгілі болды. Алғашқыда Chlamydophila pneumoniae деп аталды, және кейбір дереккөздерде осы атау балама ретінде қолданылады. Шатасуды болдырмау үшін кейде екі атау да беріледі. Chlamydia pneumoniae күрделі өмірлік циклға ие және көбею үшін басқа жасушаға жұғу керек; осылайша, ол міндетті ішкі жасушалық патоген ретінде жіктеледі. C. pneumoniae геномының толық тізбегі 1999 жылы жарияланды. Бұл бактерия коалалар, зәйтүн ағашының боалары (Corallus caninus), игуаналар, хамелеондар, бақалар және тасбақаларды да жұқтырып, ауру тудырады. C. pneumoniae жұқтырудың алғашқы белгілі жағдайы 1950 жылы Тайваньда конъюнктивит ретінде тіркелді. 1950 жылға дейін адам тарихында C. pneumoniae жұқтырудың ешқандай жағдайы белгілі емес. Бұл атипикалық бактерия көбінесе фарингит, бронхит, коронарлық артерия аурулары және атипикалық пневмонияны, сондай-ақ басқа да бірнеше ауруларды тудырады.

Өмір циклы және инфекция тәсілі

Хламидия пневмониясы – өмірлік циклы барысында бірнеше өзгерістерге ұшырайтын кішкентай грам-теріс бактерия (0,2-ден 1 мкм-ға дейін). Ол иелер арасында элементар дене (ЭД) күйінде өмір сүреді. ЭД биологиялық белсенді емес, бірақ сыртқы ортаның әсеріне төзімді және иесінен тыс қысқа мерзімге сақталуы мүмкін. ЭД жұқтырған адамнан жұқпаған адамның өкпесіне ұсақ тамшылар арқылы таралады және жұқпаның пайда болуына себепкер болады. Өкпеге жеткен соң, ЭД эндосома деп аталатын қуыстағы жасушалармен фагоцитоз процесі арқылы сіңіріледі. Дегенмен, фагоцитозға түскен материалға тәндей, лизосомалармен бірігіп ЭД жойылмайды. Оның орнына ол желілі денеге (ЖД) айналып, эндосома ішінде көбейе бастайды. Желілі денелер көбейісін аяқтау үшін ие жасушаның метаболизмін пайдалануы қажет. Содан кейін желілі денелер қайтадан элементар денеге айналып, көбінесе ие жасушаның өліміне себеп болғаннан кейін өкпеге қайта шығарылады. Осыдан кейін ЭД жаңа жасушаларды жұқтыра алады, бұл бір организмде немесе жаңа иеде болуы мүмкін. Осылайша, C. pneumoniae-нің өмірлік циклы жаңа иелерді жұқтыра білетін, бірақ көбейе алмайтын элементар дене және көбейе алатын, бірақ жаңа жұқпа тудыра алмайтын желілі денеге бөлінеді.

Аурулар

Хламидия пневмониясы – бүкіл әлемде пневмонияның жиі кездесетін себебі; көбінесе дені сау адамдарға жұғады және қауымда жұққан пневмонияның бір түрі болып табылады. Оның емделуі мен диагностикасы тарихи тұрғыдан белгілі себептерден, мысалы, Streptococcus pneumoniae-ден өзгеше. Бактерия жақсы боялмағандықтан және C. pneumoniae бактериясы пневмонияны тудыратын көптеген басқа бактериялардан (кейбір кезде тіпті вирустың өзі деп есептелген) өте ерекше болғандықтан, C. pneumoniae тудырған пневмония "әдеттен тыс пневмония" деп жіктеледі. Өкпе қатерлі ісігі бар және жоқ пациенттердегі бұрынғы C. pneumoniae инфекциясын салыстырған мета-талдау, бұрынғы инфекцияның өкпе қатерлі ісігінің даму қаупін арттыратынын көрсетті. C. pneumoniae инфекциясы мен атеросклероз және коронарлық артерия ауруы арасындағы байланысты зерттеуде серологиялық тестілеу, бляшкалардың тікелей патологиялық талдауы және in vitro тестілеу C. pneumoniae инфекциясының атеросклероздық бляшкалар мен атеросклероздың дамуы үшін маңызды тәуекел факторы екенін көрсетті. C. pneumoniae инфекциясы in vitro және ex vivo аортада макрофагтардың эндотелиялық жасушаларға жабысуын күшейтеді. Дегенмен, қазіргі зерттеулер мен деректер жеткіліксіз және атеросклерозды немесе қалыпты тамыр тіндерінде C. pneumoniae қаншалықты жиі кездесетінін анықтауға мүмкіндік бермейді. Хламидия пневмониясы көп склероз диагнозы қойылған науқастардың ми-жұлын сұйығында да табылды. Хламидия пневмониясы инфекциясы алғаш рет 1991 жылы ыңғайсыз тыныс алу, астмалық бронхит және ересектердегі астмамен байланыстырылды. Астмамен және басқа да ауыр созылмалы тыныс алу жолдары ауруларымен ауыратын балалардың бронхоальвеолярлық лаваж сұйықтығын зерттеулер нәтижесінде 50 пайыздан астам жағдайда C. pneumoniae тікелей анықталды. C. pneumoniae инфекциясы жедел ыңғайсыз тыныс алуды тудырады, ал ол созылмалы түске енсе, астма деп диагностикаланады. Бұл байқаулар C. pneumoniae инфекциясының жедел түрі созылмалы тыныс алу ауруларының әртүрлі көріністерін тудыруға қабілетті екенін көрсетеді, бұл астмаға алып келеді. Макролидті антибиотиктермен емдеу әлі нақты анықталмаған пациенттердің тобында астманы жақсартуға көмектеседі. Макролидтердің пайдасы алғаш рет екі бақылау зерттеуінде және астма үшін азитромицинмен емдеудің екі рандомизацияланған бақыланатын зерттеуінде көрсетілді. Осы RCT-лердің бірі емдеу әсерінің ауыр, емге жақынбас астмасы бар науқастарда жоғары болуы мүмкін екенін ұсынады. Бұл клиникалық нәтижелер C. pneumoniae-нің астма ауырлығымен оң байланысты екенін көрсететін эпидемиологиялық деректермен және C. pneumoniae инфекциясы стероидке төзімділікті тудыратынын көрсететін зертханалық деректермен сәйкес келеді. Астманы ұзақ мерзімді емдеу үшін макролидтерді қолдану бойынша 12 рандомизацияланған бақыланатын зерттеудің мета-талдауы астма симптомдарына, өмір сүру сапасына, бронхтардың гиперреактивтілігіне және ең жоғары демікпеге, бірақ FEV1-ге елеулі әсер ететінін көрсетті. Ауыр, емге жақынбас астмасы бар науқастарда азитромицинмен ұзақ мерзімді емдеудің астма асқынулары мен өмір сүру сапасына оң әсері халықаралық нұсқаулықтарда осы пациенттер үшін емдеу опциясы ретінде азитромициннің ұсынылуына әкелді. 101 ересек адамды қамтитын соңғы зерттеуде макролидтер (көбінесе азитромицин) және тетрациклин, жеке немесе бірге қолданылғанда, "емдеуге қиын" (яғни, жоғары дозалы ингаляциялық кортикостероидтерге міндетті түрде төзімді емес, бірақ оларды қабылдамайтын) ауыр астмасы бар, сонымен қатар "бірнеше синдромы" (астма және ЖОБТ) бар пациенттердің кіші тобында айтарлықтай тиімді болып көрінді. Астманың осы түрлерін қамтитын рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер қажет. Хламидия пневмониясы инфекциясы шизофрениямен де байланысты. Шизофрениямен көптеген басқа патогендердің де байланысы бар.

Вакциналарды зерттеу

Қазіргі уақытта Хламидия пневмониясына қарсы вакцина жоқ. Тиімді суббұрыш вакцинасын жасау үшін иммуногендік антигендерді анықтау маңызды. Сонымен қатар, дүние жүзінде Хламидия пневмониясын анықтап, диагностикалай алатын мекемелердің тапшылығы бар.