Кіріспе

Velika Kladuša (,) "Ұлы Клауша") — Босния және Герцеговина Федерациясының Уна-Сана кантонында орналасқан қала және муниципалитет. Босния және Герцеговинаның солтүстік-батыс бөлігінде, Хорватиямен шекараға жақын жерде жатыр. 2013 жылғы мәлімет бойынша, халқы 40 419 адамды құрайды.

Тарих

Велика-Кладуша алғаш рет 1280 жылдың 30 қазанында (қаланың елтаңбасындағы дата) Венгрия королі Ладислав IV билігінде Кладоса деген атпен айтылған. Византия империясы тұсында қала халқының саны бірте-бірте өсе бастады деп есептеледі. 13 ғасырдың соңынан 1464 жылға дейін Велика-Кладушаны хорват ақсүйектері Babonić, Frankopan, Šubić және Tuz de Lak басқарған. 1464 жыл шамасында Осман империясы осы аймаққа қарай кеңейе бастады. 1558 жылы қалаға шабуыл жасалып, 1633 жылы Осман империясының қолға түсті. Османдықтардың басып алуынан кейін, бұрын христиандық болған аймақта исламдану процесі басталды және жергілікті халықтың көп бөлігі ислам дініне көшті. Велика-Кладуша кейіннен көршілес Хорватияға, сондай-ақ Еуропаның басқа да аймақтарына Осман империясының кеңеюіне орталық болды. 1878 жылы Босния мен Герцеговинаны Австро-Венгрия империясы басып алған кезде Велика-Кладуша аймақтағы ең күшті қарсылықты көрсетті. Бірақ, мектептер ашылып, жер тізімдері енгізіліп, мешіт және католик шіркеуі салынды, соның нәтижесінде қала дамыды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Социалистік Югославия

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Велика-Кладуша аймағы Югославия партизандарының жағында күресті. Бір кезде қала жақтастығын өзгертіп, нацистерге қаланы басып алуға рұқсат берді, бірақ бұл партизандармен алдын ала жоспарланған болатын, себебі олар нацистерді ортақ шабуылмен күтпеген жерден ұстап алды. Осы аймақтағы халық Югославия президенті Иосип Броз Тито мен коммунизмді әрдайым жақтап келді. 1950 жылдың мамыр айында Велика-Кладушада ірі шаруалар көтерілісі болды, ол Қазин көтерілісі деп аталды – қарулы түрде мемлекетке қарсы бағынбаушылық. Бұл оқиға көбінесе көршілес Казин қаласына, сондай-ақ сол кездегі коммунистік Югославия құрамына кірген Слюнь қаласына әсер етті. Шаруалар Югославия үкіметінің күштеп коллективтендіру саясатына және колхоздар құруына қарсы шықты. 1949 жылғы құрғақшылықтан кейін Югославия шаруалары үкімет белгілеген орындалмауы тиіс квоталарды орындай алмады және жазаланды. Осы құрғақшылықтан кейінгі көтеріліс көтерілісті ұйымдастырушылардың өлтірілуіне және қуғынға ұшырауына, сондай-ақ көптеген бейкүнә азаматтардың зардап шегуіне әкелді. Бұл – Қышқы соғыс Еуропасы тарихындағы жалғыз шаруалар көтерілісі болды.

Агроөнеркәсіп

Югославия социализмі дәуірінде қала Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының ірі азық-түлік компанияларының бірі – «Агрокоммерция» бас кеңсесіне айналды. Компания бір азық-түлік өндіретін шаруашылықтан басталып, өндіріс шарықтаған кезде шамамен 13 000 қызметкерге дейін өсті. «Агрокоммерция» Великую Кладушаны және оны қоршаған аймақтарды ең гүлденген муниципалитеттердің біріне айналдырды.

Югослав соғыстары және соғыстан кейінгі жылдар

Югославиядағы соғыс кезінде Agrokomerc өз қызметін жалғастырды, өйткені ол Загребке, Белградқа және басқа да қалаларға жіберілетін барлық азық-түлік түрлерін өндірді. Босния соғысы (1992–1995) кезінде қала өзін-өзі жариялаған Батыс Босния автономиялық провинциясының астанасы болды. Үкіметтің кеңсесі Ескі қамал қамалында орналасқан, оны күні-түні күзетшілер қорғады. Қала көп зардап шекпеді, себебі ол ірі шайқастардан көбінесе сақталды. Босния соғысы аяқталғаннан кейін, қала 1995 жылдан 2004 жылға дейін IFOR және SFOR бейбітшілік миссиясын қолдаған чех тікұшақ бөлімшесі мен канадтық әскерлердің НАТО лагеріне ие болды.

Спорт

Жергілікті футбол клубы "Кражишник" Босния және Герцеговина футбол пирамидасының екінші лигасында бірнеше маусым ойнады.