Кіріспе
Денсаулық сақтау араласулары мен коммуникациялардың үйлестірілген жүйесі
Ауруды басқару – «өзін-өзі күтіп-ұстау қабілеті жоғары пациенттерге ие жағдайдағы халық үшін үйлестірілген денсаулық сақтау араласулары мен коммуникациялардың жүйесі» деп анықталады. Денсаулық сақтау мамандарымен немесе өзара қолдау тобымен байланыс орнату мүмкіндігі бар адамдар үшін, бұл ұзақ мерзімді ауруы бар адамдардың (көбінесе отбасы, достар, күтушілер) денсаулық сақтау мамандарымен және/немесе өзара қолдау тобымен білім, жауапкершілік және күтім жоспарларын бөлісу процесі болып табылады. Тиімді болуы үшін, қоғамдық әлеуметтік қолдау желілерімен, қанағаттандырарлық мамандықтар мен шаралардың кең ауқымымен, серіктес немесе бапкер ретінде әрекет етуге дайын клиникалық мамандармен, сондай-ақ ел мен жағдайға сәйкес, расталған және тиісті онлайн ресурстармен жүйелік іске асыру қажет. Білімді бөлісу, білімді дамыту және оқу қауымдастығы ауруды басқару тұжырымдамасының негізгі бөлігі болып табылады. Бұл халық денсаулығы стратегиясымен қатар, жеке денсаулыққа қатысты тәсіл де болып табылады. Аурудың, әсіресе созылмалы аурудың, әсерін білім, дағдылар, өмірді бақылау сезімі (ауру белгілеріне қарамастан) және интегративтік күтім арқылы болдырмауға немесе азайтуға мүмкіндік бере отырып, денсаулық сақтау шығындарын азайтуға және/немесе жеке тұлғалардың өмір сапасын жақсартуға көмектеседі. Екінші жағынан, жоғары іске асыру құны мен қымбат денсаулық сақтау араласуын қолдануға ынталандыру арқылы денсаулық сақтау шығындарын арттыруы мүмкін.
Disease management is defined as "a system of coordinated healthcare interventions and communications for populations with conditions in which patient self care efforts are significant." For people who can access health care practitioners or peer support it is the process whereby persons with long term conditions (and often family/friend/carer) share knowledge, responsibility and care plans with healthcare practitioners and/or peers. To be effective it requires whole system implementation with community social support networks, a range of satisfying occupations and activities relevant to the context, clinical professionals willing to act as partners or coaches and on line resources which are verified and relevant to the country and context. Knowledge sharing, knowledge building and a learning community are integral to the concept of disease management. It is a population health strategy as well as an approach to personal health. It may reduce healthcare costs and/or improve quality of life for individuals by preventing or minimizing the effects of disease, usually a chronic condition, through knowledge, skills, enabling a sense of control over life (despite symptoms of disease) and integrative care. On the other hand, it may increase health care costs by causing high implementation costs and promoting the use of costly health care interventions.
Тарих
Ауруларды басқару – басқарылатын медициналық көмек, мамандандырылған төлем жүйесі және денсаулық сақтау қызметтеріне деген сұранысты басқарудан пайда болды. Бұл үлкен халық топтарының денсаулығын жақсартуға немесе сақтауға бағытталған процестер мен адамдарды қамтиды. Ол көбінесе кездесетін созылмалы аурулармен және оларға байланысты болашақ асқынуларды азайтумен айналысады. Ауруларды басқаруға қатысты аурулар мыналарды қамтиды: жүрек ишемиялық ауруы, созылмалы обструктивті өкпе ауруы (СОБП), бүйрек жеткіліксіздігі, гипертония, жүрек жеткіліксіздігі, семіздік, қант диабеті, астма, қатерлі ісік, артрит, клиникалық депрессия, ұйқы апноэсі, остеопороз және басқа да жиі кездесетін сырқаттар.
Өнеркәсіп
АҚШ-та ауруларды басқару көптеген қызмет көрсететін компаниялармен бірге ірі сала болып табылады. Кірістері мен басқа да критерийлерге сүйенген ауруларды басқарудың ірі ұйымдарына Accordant (Caremark еншілес компаниясы), Alere (қазір ParadigmHealth және Matria Healthcare кіретін), Caremark (Accordant еншілес компаниясын қоспағанда), Evercare, Health Dialog, Healthways, LifeMasters (қазір StayWell құрамында), LifeSynch (бұрын Corphealth), Magellan, McKesson Health Solutions және MedAssurant жатады. Ауруларды басқару, денсаулық сақтау жоспарлары, агенттіктер, трастар, қауымдастықтар және денсаулық сақтану ұсынатын жұмыс берушілер үшін ерекше маңызды. 2002 жылғы сауалнама көрсеткендей, Денсаулық сақтау ұйымы/Қызмет көрсету нүктесі (HMO/POS) жоспарларының 99,5% тіркелгендері кем дегенде бір ауруды басқару бағдарламасын қамтитын жоспарларда. Mercer Consulting жүргізген зерттеуге сәйкес, 2003 жылы жұмыс берушілер ұйымдастырған денсаулық сақтану жоспарларының 58%-ы ауруларды басқару бағдарламаларын ұсынды, бұл көрсеткіш 2002 жылы 41% болған. 1997 жылы АҚШ-та ауруларды басқаруға 85 миллион доллар, ал 2002 жылы 600 миллион доллар жұмсалды. 2000 мен 2005 жылдар аралығында ауруларды басқару ұйымдарының кірістерінің орташа жылдық өсім деңгейі 28% құрады. Дегенмен, созылмалы ауруларды басқару барлық денсаулық сақтау шығындарының 75%-дан астамын құрайды. 2000-жылдары төлемшілер әлемнің көптеген аймақтарында ауруларды басқаруды қабылдады.
Процесс
Ауруды басқарудың негізгі қағидасы – халыққа тиісті құралдар, сарапшылар және жабдықтар қолданылған кезде еңбек құны (нақтырақ айтқанда: жұмыстан қалу, жұмыста болу және тікелей сақтандыру шығындары) жақын уақытта төмендетілуі немесе ресурстар тиімдірек пайдаланылуы мүмкін. Басты идея – ауруды емдеудің орнына, аурудың барысын жеңілдету. Күнделікті өмірдегі сапаны жақсарту және іс-әрекеттерді арттыру бірінші кезекте тұрады. Кейбір бағдарламаларда шығындарды төмендету де қажетті компонент болып табылады. Дегенмен, кейбір ауруды басқару жүйелері ұзақ мерзімді проблемаларды азайтудың нәтижесін бүгін өлшеу мүмкін емес деп санайды, бірақ 10–20 жыл ішінде толыққанды мәліметтер қолжеткізілгенге дейін ауруды басқару бағдарламаларын жалғастыруға болады. Көптеген ауруды басқару қызметтері өз бағдарламалары үшін инвестицияның қайтарымын (ROI) ұсынады, бірақ жылдар бойы ROI-ды өлшеудің ондаған әдістері пайда болды. Осы сәйкессіздікке жауап ретінде, салалық сауда қауымдастығы – «Күтімділік үзділігі одағы» ауруды басқару, денсаулық сақтау және басқа да халыққа бағытталған бағдарламаларда клиникалық және қаржылық нәтижелерді өлшеу үшін консенсус ережелерін әзірлеу мақсатында сала жетекшілерін жинады. Бұл жұмыстарға мемлекеттік және жеке денсаулық сақтау және сапа ұйымдары, соның ішінде Денсаулық сақтау зерттеулері және сапа жөніндегі федералдық агенттік, Сапаны қамтамасыз ету жөніндегі ұлттық комитет, URAC және Біріккен комиссия қатысты. Жоба нәтижесінде нәтижелерді өлшеуге қатысты салалық консенсус тәсілдерін егжей-тегжейлі сипаттайтын төрт томдық «Нәтижелер бойынша нұсқаулық есеп» томының біріншісі жарық көрді. Құралдарға веб-базалық бағалау құралдары, клиникалық нұсқаулар, денсаулық тәуекелдерін бағалау, кіріс және шығыс колл-орталықтарындағы сұрыптау, ең жақсы тәжірибелер, препарат тізімдері және көптеген басқа құрылғылар, жүйелер мен хаттамалар кіреді. Сарапшылар құрамына актуарийлер, дәрігерлер, фармацевттер, медицина экономистері, медбикелер, диетологтар, физиотерапевтер, статистиктер, эпидемиологтар және кадрлық қызметкерлер жатады. Жабдықтарға пошта жүйелері, веб-базалық қосымшалар (интерактивті режимдермен немесе оларсыз), мониторинг құрылғылары немесе телефондық жүйелер кіруі мүмкін.
Мүмкін болатын бейімділіктер
Ауруларды басқару бағдарламалары ерікті болғанда, олардың тиімділігін зерттеу нәтижелері өздігінен іріктелуге байланысты бұрмалануға ұшырауы мүмкін; яғни, бағдарлама "қажетті нәтижеге жетуге жоғары мотивацияланған" қатысушыларды тарта алады. Кем дегенде екі зерттеуде ауруды басқару бағдарламаларына қатысқан адамдар бастапқы клиникалық, демографиялық, шығындар, қолданылу және сапа көрсеткіштері бойынша қатыспағандардан айқын түрде ерекшеленеді. Ауруды басқарудың тиімділігін бағалауда бастапқы ерекшеліктерге байланысты болатын кез келген бұрмалануды азайту үшін рандомизацияланған бақыланатын сынақтар, бақылау зерттеулерінен артық. Белгілі бір зерттеу рандомизацияланған сынақ болса да, ол ауруды басқарудың тиімділігін нақты дәлелдей бермейді. 2009 жылғы шолу мақаласы жүрек жеткіліксіздігіне арналған ауруды басқару бағдарламаларының рандомизацияланған сынақтары мен мета-талдамаларын қарастырды және көптеген сынақтар PICO процесі мен сынақтарды есеп берудің біріктірілген стандарттарын орындамағанын көрсетті: "араласулар мен салыстырулар жеткілікті деңгейде сипатталмаған; күрделі бағдарламалар тым әрі қарай жеңілдетілген; және бағдарламалар, популяциялар мен жағдайлар арасындағы маңызды айырмашылықтар талдауға енгізілмеген".
Медициналық сақтандыру
2003 жылғы «Медикаре рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді жақсарту және жаңарту туралы» заңның 721-тарауы Медикаре және Медикейд қызметтері орталығына (CMS) ауруларды басқаруды зерттеу мақсатында «Медикаре денсаулық сақтау қолдауы» жобасын жүргізуге рұқсат берді. Жобаның I кезеңі сегіз штат және Колумбия округінде бәсекелі процедура арқылы таңдалған ауруларды басқару компанияларын (мысалы, Aetna Health Management, CIGNA Health Support, Health Dialog Services Corp., Healthways және McKesson Health Solutions) қамтыды. CMS клиникалық сапа және пациенттердің қанағаттануы салаларында мақсаттар қойды және Медикаре шығындарында 5% үнемдеу үшін ауруларды басқару бағдарламаларымен келісімге келді. Бағдарламалар 2005 жылдың тамызы мен 2006 жылдың қаңтары аралығында басталды. RTI International компаниясы жасаған жобаның I кезеңіне жасалған алғашқы бағалау 2007 жылдың маусымында жарияланды, онда «үш маңызды қатысу және қаржылық нәтижелер» болды: Бір түсініктемеде жобаның «тек бақылау сипатында болуы мүмкін» екені айтылды, себебі «бастапқы деңгейде теңдікке қол жеткізілмеді». Тағы бір түсініктеме жобаның «үлкен қиындыққа тап болғанын» мәлімдеді. 2008 жылдың күзінде жарияланған алты айлық бағалау туралы мақалада «Ағымдағы нәтижелер Медикаре шығындарын үнемдеуге немесе жедел жәрдемді пайдалануды азайтуда шектеулі сәттілік көрсетеді» деген қорытынды жасалды. 2007 жылдың желтоқсанында CMS қаржылық шекті 5% үнемдеуден бюджеттік бейтараптыққа өзгертті, бұл өзгерісті DMAA «құттықтады». Алайда, 2008 жылдың қаңтарында CMS I кезеңді тоқтату туралы шешім қабылдады, себебі заңдық өкілеттік мерзімі аяқталғанын мәлімдеді. АҚШ Сенатының төрт сенаторы CMS-ке өз шешімін қайта қарау туралы хат жолдады. DMAA I кезеңнің тоқтатылуын айыптап, CMS-ті екінші кезеңді мүмкіндігінше ертерек бастауға шақырды. Жобаға қатысты басқа да сын-пікірлердің арасында ауруларды басқару компаниялары Медикаре-дің «күткеннен әлдеқайда ауыр науқастарды тіркегенін» мәлімдеді, науқастардың рецепттері мен зертханалық нәтижелері туралы ақпаратты уақтылы түрде жеткізе алмады және компанияларға ауруларды басқарудан ең көп пайда көретін науқастарды іріктеуге тыйым салды. 2008 жылдың сәуіріне қарай CMS жобаға 360 миллион доллар жұмсады. Зерттеушілер 163 107 науқасты араласу тобына, ал 79 310 науқасты бақылау тобына бөлген кезде, «ауруларды басқару бағдарламалары ауруханаға жатқызуды немесе жедел жәрдемге жүгінуді әдеттегі күтіммен салыстырғанда азайта алмағанын» анықтады.