Кіріспе

1835 жылы Иоганн Петер Мюллер ұсынған ерекше жүйке энергиясы заңына сәйкес, қабылдаудың мәні сезімдік ақпараттың қозғалған жолымен анықталады. Осылайша, сезімнің бастауы маңызды емес. Көру, есту және ұстау сезімдерінің өзгешелігі стимулдардың өзіндегі айырмашылықтан емес, оларды қоздыратын әртүрлі жүйке құрылымдарынан туындайды. Мысалы, көзге қысым жасағанда, жарық шағылысқандай сезім пайда болады, себебі көздің торынан нейрондар бас миының арқалық бөлігіне сигнал жібереді. Бұл сезімдік сигнал механикалық болғанымен, түйсік көру арқылы қабылданады.

Санаты

Мюллер заңын былай түсіндіреді: Электр сияқты бір себеп барлық сезім мүшелеріне бірден әсер етеді, себебі олардың барлығы оған сезімтал; дегенмен, әрбір сезім жүйкесі оған өзгеше реакция жасайды; бір жүйке оны жарық ретінде қабылдаса, екіншісі оның дыбысын естиді, үшіншісі оның иісін сезеді; тағы біреуі электрдің дәмін табады, ал келесісі оны ауырсыну мен соққы ретінде сезінеді. Бір жүйке механикалық тітіркендіру арқылы жарық суретті қабылдайды, екіншісі оны гуілдеу ретінде естиді, үшіншісі оны ауырсыну ретінде сезінеді. Осы фактілердің салдары туралы ойланатын адам, жүйкелердің белгілі бір әсерлерге арналған ерекше сезімталдығының жеткіліксіз екенін түсінбеуі мүмкін, өйткені барлық жүйкелер бір себепке сезімтал, бірақ оған әртүрлі жауап береді. Сезім – бұл сыртқы денелердің сапасы немесе жағдайының санаға жеткізілуі емес, сыртқы себеппен қоздырылған жүйкелеріміздің сапасы немесе жағдайының санаға жеткізілуі.

Түсіндірме

Жоғарыда келтірілгендей, Мюллер заңы заманауи заңнан бір маңызды жағынан өзгешеленеді. Мюллер тәжірибе сапасын жүйкедегі энергияның нақты бір ерекшелігімен байланыстырды. Мысалы, көзге түсетін жарықтан немесе көзге тигізуден туындайтын көру сезімі, көру жүйкесімен тасымалданатын энергияның ерекше сапасынан пайда болады, ал құлаққа келетін дыбыс немесе кохлеяның электрлік стимуляциясынан туындайтын есту сезімі, есту жүйкесімен тасымалданатын энергияның басқаша, ерекше сапасынан пайда болады. 1912 жылы Лорд Эдгар Дуглас Адриан барлық нейрондардың бірдей энергияны, электр энергиясын, әрекет потенциалы түрінде тасымалдайтынын көрсетті. Бұл, тәжірибе сапасы жүйкелердің әрекет потенциалдарын жеткізетін ми бөлігіне байланысты дегенді білдіреді (мысалы, көру қабығына жететін жүйкелерден келетін жарық және есту қабығына жететін жүйкелерден келетін дыбыс). 1945 жылы Роджер Сперри мидағы жүйкелердің бекітілетін орны тәжірибеге әсер ететінін көрсетті. Ол амфибияларды зерттеді, олардың көру жүйкелері толыққандай қиылысқан, сол көздері мидың оң жағымен, ал оң көздері мидың сол жағымен байланысқан. Ол көру жүйкелерін кесіп, мидың қарама-қарсы жағында қайтадан өсіре алды, сол көз мидың сол жағымен, ал оң көз мидың оң жағымен байланысты. Содан кейін ол бұл жануарлардың операциядан бұрын жасаған қозғалыстарынан кері қозғалыстар жасағанын көрсетті. Мысалы, операциядан бұрын жануар оң жақтан жақындап келе жатқан үлкен заттан қашу үшін сол жаққа жылжыған. Операциядан кейін жануар оң жақтан жақындап келе жатқан сол үлкен затқа жауап ретінде оң жаққа жылжыды. Сперри сүтқоректілер (тышқандар) сияқты басқа жануарларда да ұқсас нәтижелер көрсетті, бұл жұмысы 1981 жылы Нобель сыйлығына ие болуына себеп болды.