Кіріспе

Фильм қақпасы – кинокамераның алдыңғы бөлігіндегі тікбұрышты тесік, онда фильм жарыққа ұшырады (немесе проектормен фильмді көрсетуге арналған тесік). Фильм қақпасын линзаны алып тастап, жалюзиді бұрып қарауға болады. Пленка қақпадағы калибрленген қашықтықта, пленканың артындағы қысым тақтасымен бір тегіс жазықтықта ұсталады. Кейде пленка қақпадан өтетін кезінде, үйкеліс салдарынан целлюлоидтың кішкентай сынықтары жұлып шығып, тесіктің қабырғасына жабысып қалуы мүмкін, немесе онда шаң түйіршігі қалды. Осы қалдықтар «шаш» деп аталады. «Қақпадағы шаш» фильмнің алдында қалып, камера түсірілім жасап тұрғанда пленка жиегіне жабысатын қара сызық қалдырады. Шаш түсірілімді бүлдіретін және қазіргі заманғы цифрлық өңдеу әдістерін қолданбастан, постпродакшнде түзетуі өте қиын мәселе. Осы мәселенің шешілмейтіндігіне байланысты фокус операторы (немесе бірінші көмекші оператор) әрбір түсірілімнен кейін камераны ашып, қақпаны шашқа тексеріп отырады. Әдетте, режиссердің көмекшісі режиссер келесі кадрға көшуге дайын болғанда «қақпаны тексеріңіз» деп дауыстайды. Операторлар тобы фокус операторы «қақпа таза» демейінше күтеді. Егер қақпа таза болмаса, оны апельсин ағашының таяқшаларымен және баллонды ауамен тазалап, түсірілімді қайтадан жасайды. Жақсы операторлар әдетте жабдықты тексеру кезінде барлық камералар мен кассеталарды «сызаттарды тексеру» арқылы, түссіз пленкаларды пайдаланып тексереді. Бұл ақаулы жабдықтан туындаған кез келген сызат немесе шаш проблемасын анықтауға көмектеседі. Дегенмен, қоршаған орта, ылғалдылық, пленканың түрі, камераның орны, пленканың бүктелуі және орауы сияқты әртүрлі факторлар «қақпадағы шашқа» себеп болуы мүмкін. Әдетте, тәжірибелі операторлар тобы және үнемі тексеріліп, сынақтан өткізілетін жабдықтар бұл жағдайды сирек кездестіреді, көмекшілердің тіпті ірі жобаларда да бірнеше ай бойы бірде-бір шаш кездестірмеуі мүмкін. Оператор Оливер Степлтон «Казанова» фильміндегі көмекші командасын бүкіл түсірілім кезеңінде бірде-бір шаш немесе сызат болмағаны үшін мақтады, тіпті көп бөлігі шаңды сыртқы ортада түсірілгеніне қарамастан. Видеокамераларда мұндай проблема жоқ, себебі сенсордың кез келген бұзылуы жүйенің толығымен жұмыссыз болуына әкеледі. Алайда, Arri D 20 және D 21 жүйелерінде алынып орналастырылатын линзалар мен айналатын оптикалық жалюзи бар, яғни CMOS сенсоры фильм қақпасындай жағдайда жарыққа ұшырауы мүмкін, сондықтан оны үнемі таза ұстау қажет.

Қақпаны тексеру әдістері

Фильм қақпасында шаш бар-жоғын тексерудің үш әдеттегі, қабылданған тәсілі бар.

Линзаны тарту

Бұл әдісте линза камерадан алынып, жалюзи автоматты түймемен (әдетте "фаза" немесе "тозаңды тексеру" деп белгіленеді) немесе қолмен ашық күйге жылжытылады. Фокус операторы қақпаны фонарьмен, кейде лупаға бекітілген фонарьмен қарап тексереді.

Линза арқылы

Бұл әдіс ұзын және зум линзаларда, әсіресе үлкен линзаларды жылдам орнату және алып тастау қиын болғанда, ең тиімді болады. Диафрагма толық ашылады, жалюзи ашылады, фокус шексіздікке келтіріледі, ал егер зум болса, максималды түрде жақындатылады. Линзаның өзі фокус операторы үшін үлкен үлкейту әйнегі болып табылады, оған қақпақты қарап шығу үшін фонарьды және көру сызығын дұрыс орналастыру жеткілікті.

Қақпаны тарту

Көптеген камералар, барлығы емес, қақпаның өзін камерадан алып, операторға жарық астында қарап тексеруге мүмкіндік береді.