Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық отарлық әкімшісі (1790–1847) Сэр Джордж Гипс (23 желтоқсан 1790 ж.)
British colonial administrator (1790–1847)
Sir George Gipps (23 December 1790
Жарым арал соғысы
1809 жылы ол Корольдік инженерлерге қосылды және бастапқыда Ирландияға жіберілді, бірақ 1811 жылы Пиреней соғысында қызмет ету үшін ауыстырылды. Гипс 1812 жылы Бадахоз қоршауына қатысты, онда Ла Пикурина бекінісіне шабуыл жасағанда қолынан жараланды. Ол Испанияның басқа қалаларына, сондай-ақ Еуропаның басқа жерлеріне де жіберілді (дегенмен, Бельгияның Остенде қаласында бекіністер дайындап жатқандықтан Ватерлоо шайқасын өткізіп алды).
In 1809 he joined the Royal Engineers and was initially posted to Ireland before being transferred in 1811 to serve in the Peninsular War. Gipps took part in the Siege of Badajoz in 1812 where he was wounded in the arm leading an assault on the fort of La Picurina. He was deployed to other cities in Spain as well as elsewhere in Europe (although he missed the Battle of Waterloo due to his posting in Ostend, Belgium where he was preparing fortifications).
Төменгі Канада
Бірнеше жыл бойы Ширнесс қаласындағы үкіметте бас инженер болып қызмет еткеннен кейін, Гипс 1834 жылы Адмиралтействоның бірінші лорды лорд Оклендтің жеке хатшысы болды. Бір жыл өткен соң, Оклендтің ұсынысымен Гипс рыцарьдық атаққа ие болды және граф Госфорд пен сэр Чарльз Эдвард Греймен бірге, ондағы отарлық үкіметке қарсы наразылықтарды тексеру үшін Төменгі Канадаға комиссар ретінде жіберілді. Комиссия толық сәтсіздікке ұшырады, тіпті 1837 жылғы Төменгі Канада көтерілісіне ықпал етті, бірақ Гипс саяси келіссөздер мен отарлық басқаруда беделді болды. 1837 жылдың сәуір айында Англияға оралғанда, ол майор шеніне көтерілгенін және Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы лауазымына үміткер болып қарастырылып жатқанын білді. Ол ұсынысты қабылдады және 1837 жылдың 5 қазанында ресми түрде тағайындалды. Гипс екі рет сотта аборигендердің куәлік беруіне рұқсат беретін заң жобасын енгізуге тырысты. 1839 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы органында заң қабылданды, бірақ кейін британ үкіметі оған вето қойды. 1844 жылы Гипс тағы да тырысты, бірақ ұсынылған Аборигендердің куәлігі туралы заң жобасын NSW Заңнамалық кеңесіндегі жер иеленушілер жеңіп шықты. Бұдан бөлек, британ үкіметі Гипстен колонияның Порт-Филлип аймағында Аборигендерді қорғау мекемесін құруды бақылауды сұрады. Бұл мекеме аборигендерге қатысты кең таралған зұлымдықтарды көрсететін маңызды құжаттарды ұсынды, бірақ жеткіліксіз қаржыландыру мен қаржылық басқарудың нашарлығынан зардап шекті. Аймақтағы жер иеленушілер схеманы таратуға қысым көрсеткеніне қарамастан, Гипс губернатор болып тұрған кезінде оны сақтап қалды. Дегенмен, ол аборигендерді тиісінше қорғауға қол жеткізбеді.
After a few years serving as a commanding engineer for the government in the town of Sheerness, Gipps became Private Secretary to the First Lord of the Admiralty, Lord Auckland in 1834. A year later, on Auckland's recommendation, Gipps was knighted and sent to Lower Canada as a Commissioner, together with the Earl of Gosford and Sir Charles Edward Grey, to examine grievances against colonial rule there. Although the commission was a complete failure which helped to ignite the 1837 Lower Canada Rebellion, Gipps gained a reputation for political negotiation and colonial administration. On returning to England in April 1837, he found that he was promoted to the rank of major and was being considered for the role of Governor of New South Wales. He accepted and was officially appointed to the position on 5 October 1837. Gipps attempted twice to introduce legislation that allowed for Aboriginal evidence to be given in the courts. In 1839, an Act was passed in the NSW legislature but was later vetoed by the British government. In 1844, Gipps tried again but the proposed Aboriginal Evidence Bill was defeated by the squatters in the NSW Legislative Council. Additionally, the British government requested Gipps to oversee the introduction of an Aboriginal Protectorate in the Port Phillip District of the colony. Although it provided important documentary evidence of widespread abuses toward Aboriginal people, the Protectorate suffered from under funding and financial mismanagement. Despite strong pressure from the squatters in the region to disband the scheme, Gipps kept it going during his time as governor. It failed, however, in providing protection to the Aboriginal people.
Жерді басқару
Гипстердің басты міндеттерінің бірі – «орналасу шекарасынан» тысқары тараған «скватократияны» бақылауға алуға тырысу және осы жерлерде тұратын аборигендермен арадағы қақтығысты азайту болды. 1839 жылы Гипстер үш жыл бұрын губернатор Ричард Бурк енгізген, Корольдік жерлерді рұқсатсыз иеленуді шектеуге бағытталған Заңға өзгерістер енгізді. Гипстің түзетуі Жаңа Оңтүстік Уэльс Шекара полициясының құрылуына жағдай жасады. Бұл полиция шекаралық аймақтарда жер заңдарын орындауға уәкілеттік алған, әртүрлі Корольдік жерлер комиссарлары бақылаған жартылай әскери бөлімшелер еді. Шекара полициясы жерді иеленушілер мен аборигендер арасындағы зорлық-зомбылықты бақылауға тиіс болған, бірақ шындығында бұл күш көбінесе аборигендерді көптеп өлтіру үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, 1844 жылдың сәуір айында Гиппс жерді иеленушілерге арналған жылдық лицензиялық төлемді ұлғайтатын заң енгізді, олар алған әр станция үшін жылына 10 фунт стерлинг төлеуге міндетті болды. Әрбір меншіктің ауданы 20 шаршы миль (52 км²) және 500 бас ірі қара мен 7000 қойдан аспауы керек еді. Заң жобасында әрбір меншіктің кішкентай бөлігін 8 жылға жалға алуға рұқсат берілгенімен, бұл шектеулер жерді иеленушілерді ашуға ұшыратты. Жерді иеленушілер тарапынан туған бұл наразылық толқыны Жаңа Оңтүстік Уэльс Мал шаруашылығы қауымдастығының құрылуына әкелді және Гипске қарсы бай отаршылардың бұрыннан барғылық ашу-ызасын одан әрі күшейтті, бұл оның кеткеніне дейін жалғасты.
One of Gipps' major tasks was to try to bring some control over the "squattocracy" spreading outside the "boundaries of location" and to minimise conflict between them and the Aboriginal people who resided in these lands. In 1839, Gipps amended an Act brought in by Governor Richard Bourke three years earlier that attempted to restrain the unauthorised occupation Crown Lands. Gipps' amendment allowed for the formation of the Border Police of New South Wales, which were paramilitary units controlled by various Commissioners of Crown Lands that enabled the enforcement of the land laws in the frontier regions. The Border Police were also meant to control the violence between the squatters and Aboriginals, but in reality this force were often utilised to kill Aboriginal people in large numbers. Further to this, in April 1844 Gipps introduced legislation that expanded the annual licensing fee for squatters, demanding £10 a year for every station they had taken up. Each property was to be limited to 20 square miles (52 km2) with no more than 500 head of cattle and 7000 sheep. Although the bill also allowed for a longer term 8 year tenancy of a small part of each property, the squatters were infuriated by these restrictions. This storm of protest from the squatters led to the foundation of the Pastoral Association of New South Wales and added to the already toxic resentment felt toward Gipps by the wealthy colonists which continued until his departure.
Колонияның кеңейуі
Гипстің жерді пайдаланушыларды тежеу әрекеттеріне қарамастан, британдық отарлау шекараларының кеңеюі оның басшылығымен күрт үдеді. Мортон шығанағы аймағы (кейіннен Брисбен деп аталды) және Дарлинг Даунс солтүстікте отарлаушыларға ашылды, ал оңтүстіктегі Портленд шығанағы ауданы жайылымшылармен жылдам толтырылды. Гипс осы өсім кезеңінде 1840 жылы Гипсленд деп атау арқылы еске алынды. Жерді жаулап алудың осы қарқыны 1840 жылдардың басында шекаралық қақтығыстар мен жаппай қырғындарға әкелді. Майолл Крик оқиғасынан кейін жерді пайдаланушылардың наразылығын сезінген Гипс енді зорлық-зомбылыққа тиімді араласуға ниетті де, қабілетті де болмады. Ангус Макмиллан, Патрик Лесли және Артур Ходжсон сияқты жақсы байланыстары бар отарлаушылар мен жерді пайдаланушылар жерді иелену және абориген тұрғындарымен қарым-қатынас жасау мәселелерінде өздеріне заң болды.
Despite Gipps' attempts to rein in the squatters, the expansion of the frontiers of British colonisation increased dramatically under his governorship. The Moreton Bay region (later known as Brisbane) and the Darling Downs were opened up to the colonists in the north, while the Portland Bay District in the south was quickly overrun with graziers. Gipps was commemorated during this period of growth through the naming of Gippsland in 1840. This acceleration of invasion of Aboriginal lands led to even more frontier conflict and massacres during the early 1840s. After feeling the wrath of the squatters around the Myall Creek affair, Gipps was no longer willing or able to make a meaningful intervention into the violence. Well connected colonists and squatters such as Angus McMillan, Patrick Leslie and Arthur Hodgson were in large part a law unto themselves in how they took up land and how they dealt with the Aboriginal residents.
Жаңа Зеландия
1839 жылы екі британдық отаршыл топ Жаңа Зеландиядағы Маори халқының сенімін пайдаланып, үлкен көлемде жер иеленуге тырысты. Эдвард Гиббон Уэйкфилд басқарған Жаңа Зеландия компаниясы және Уильям Вентворт басқарған Сиднейлік спекулянттардың консорциумы әрқайсысы шамамен 8 миллион гектар жерге талас жасады, бұл Жаңа Зеландияның жалпы жер көлемінің үштен екі бөлігіне жуық болатын. Британ үкіметі бұл мәміленің болуына кешірім жасамады және Жаңа Зеландияға егемендік құқығын жариялап, Гипстің губернатор ретіндегі құзыретін патент арқылы өзгертіп, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Жаңа Зеландия аумақтарын қамтыды.
In 1839, two groups of British colonists had been attempting to acquire large amounts of land in New Zealand by duping the resident Māori people. The New Zealand Company, led by Edward Gibbon Wakefield, and a consortium of Sydney speculators led by William Wentworth, had each laid claim to around 8 million hectares which amounted to nearly two thirds of the entire New Zealand land mass. The British government wished to prevent this transaction and declared sovereignty over New Zealand, altering Gipps' jurisdiction as governor by Letters Patent to include both the territory of New South Wales and New Zealand.
Сайланған өкілдік
1842 жылы британ үкіметі Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін Конституция актісін қабылдады. Бұл акті алғаш рет сайланған өкілдердің саны Жаңа Оңтүстік Уэльстің Заңнамалық кеңесінде тәж тағайындағандардан көп болуына мүмкіндік берді. Келесі жылы Гиппс 12 мүшені ұсынды, ал қалған 24-ін колонияның жер иеленетін, сайлау құқығы бар ер азаматтары сайлады. Бұл өзгерістер Жаңа Оңтүстік Уэльсте демократиялық басқаруды күшейткендей болғанымен, шындығында кандидат болу үшін кем дегенде 2000 фунт стерлингке бағалы жерге ие болу қажеттілігіне байланысты бай жер иелерінің, яғни сквоттерлердің ықпалы күрт артты. Гиппс әлі де вето құқығын сақтайтын болса да, бұл жаңа заң шығарушы орган оның сквоттерлердің жер басып алуын тоқтату мүмкіндігін дерлік жойды. Уильям Вентворт, Ганнибал Макартур, Ричард Виндейер және Уильям Фостер сияқты сайланған сквоттерлер Гипсті аборигендерді қорғау және олардың меншікке деген эксклюзивті талаптарына қарсы болған жер саясаты үшін үнемі сынады. 1846 жылы Гиппс губернаторлық қызметтен алынғанда, ол сквоттерлер үшін соңғы кедергі болды, олар одан кейін өздерінің билігі мен байлығын кем дегенде келесі елу жылға нығайтатын қолайлы мал өсіруге арналған жалға беру заңдарын енгізе алды. Көптеген сквоттерлер Гипстің жоспарын оларға салық салуы және жұмысшылардың қымбаттауы себепті ұнатпаса да, Гиппс жазалау колониясын жұмысшы-иммигранттардың еркін қоғамына айналдыруда сәтті болды, нәтижесінде 1846 жылға қарай Жаңа Оңтүстік Уэльстің еуропалық халқы 190 000 адамға жуық екі есеге өсті.
In 1842, the British government passed the Constitution Act for New South Wales. This act allowed, for the first time, elected representatives to outnumber those nominated by the Crown in the Legislative Council of New South Wales. The following year, Gipps implemented the changes with him nominating 12 members, and another 24 being elected by eligible land holding male citizens of the colony. Although these changes seemed to increase democratic governance in New South Wales, it in fact markedly increased the influence of the wealthy land holding squatters due to the prerequisite of owning at least £2,000 worth of land in order to be a candidate. Although Gipps still had the power of veto, this new legislature made his ability to restrain the squattocracy from their land grabbing almost impossible. Elected squatters such as William Wentworth, Hannibal Macarthur, Richard Windeyer and William Foster attacked Gipps consistently for his Aboriginal protection and land policies that worked against their exclusive claims on property. When Gipps was removed from the governorship in 1846, he was the last obstacle to the squattocracy, who were then able to introduce favourable pastoral leasing laws that entrenched their power and wealth for at least the next fifty years. Although many squatters disliked Gipps' scheme because it collected tax off them and resulted in a more expensive workers, Gipps was successful in transforming the penal colony toward a free society of worker immigrants with the European population of New South Wales nearly doubling to 190,000 people by 1846.
Құрғақшылық және экономикалық күйзеліс
Гипстің колонияға келгенінен бастап үш жылдық апатты құрғақшылық болды, ол 1840 жылдардың басындағы экономикалық дағдарысқа алып келді. Жүн бағасы мен жер құны күрт төмендеді, жұмыссыздық артты және мал өсірушілер банкротқа ұшырады. Австралия банкі сияқты қаржы мекемелері жабылып, көптеген отаршылар мүлкін жоғалтты. Көші-қонға көмектесу бағдарламасы сияқты саясатты қаржыландыруға түсетін қаражат тартылып, Гипс үкіметтік шығындарды қаржыландыру үшін үлкен сомада ақша қарызға алуға мәжбүр болды. 1843 жылы құрғақшылық аяқталды, ал экономикалық жаңаруға малдың артығын өлтіріп, бөліп, үлкен қайнату қазандықтарында майға айналдыратын жаңа пайдалы өндіріс көмектесті.
From Gipps' arrival in the colony there was a devastating three year drought, which resulted in the economic depression of the early 1840s. Wool prices and land values plummeted while unemployment rose and graziers went bankrupt. Financial institutions such as the Bank of Australia, failed and many colonists lost their fortunes. Revenues to fund policies such as the assisted migration scheme dried up and Gipps was forced to borrow large amounts of money to finance government spending. The drought ended in 1843 and the economic recovery was assisted by the new profitable industry of boiling down, where excess livestock were killed, cut up and placed in huge boiling vats to make tallow.
Колониядағы білім беру
Гипс зайырлы мемлекеттік мектеп жүйесін ынталы жақтаушысы болды және 1844 жылы колонияда балалардың жартысынан да азы мемлекеттік немесе жеке білім алған жағдайды жақсартуды қалады. Бас прокурор Джон Планкеттпен бірге Гипс діни жүйемен қатар қаржыландырылатын күшті мемлекеттік мектеп жүйесін ұсынды. Олардың жоспары Гипстің қызмет мерзімінде толыққанды шешілмесе де, 1848 жылғы Ұлттық білім беру кеңесі заңының қабылдануына негіз салды. Осы заң арқылы бүгінгі күні Жаңа Оңтүстік Уэльстегі зайырлы мемлекеттік мектеп жүйесі құрылды.
Gipps was a vociferous advocate for a secular government school system and wished to improve the situation in the colony where in 1844 fewer than half of the children received any form of education, whether public or private. With the Attorney General John Plunkett, Gipps proposed a strong public school system to be funded alongside the denominational system. Although their plan was unresolved during Gipps' tenure, it paved the way for the passing of the National Education Board Act of 1848. This Act established the secular public school system that exists today in New South Wales.
Англияға оралу
Губернаторлық қызметінде өте жауапкершілікпен және әділдікпен жұмыс істеген кезде, Гипстің денсаулығы шамадан тыс жұмыс және мал өсірушілердің үнемі айтқан жаласынан нашарлап кетті. Колониялық кеңсе оны жоғары бағалағандықтан, алғашқы алты жылдан кейін оның тағайындалу мерзімі тағы екі жылға ұзартылды. Осы мерзімнің соңында Гипс тыныс алуда қиындықтарды сезінді, колониялық дәрігерлер оның себебін дұрыс анықтап, астма деп қате диагноз қойды. Гипс өзінің ізбасары Чарльз Август Фицройдың келгенін күтпей, 1846 жылдың шілдесінде денсаулығы нашарлағандықтан Сиднейден кетіп қалды. Сол жылдың қараша айында Англияға жетіп, 1847 жылдың 28 ақпанында Кентербериде үлкен жүрек ұстамасынан қайтыс болды.
While being extremely conscientious and fair dealing in his governorship, Gipps' health was broken down by overwork and the constant invective from the squatters. His appointment had been extended for another two years after the original six, due to the high regard the Colonial Office held him in. By the end of this term, Gipps was troubled by breathing difficulties, the cause of which was being misdiagnosed as asthma by colonial doctors. Gipps did not wait for his successor, Charles Augustus FitzRoy, to arrive, departing Sydney in July 1846 in poor health. He arrived in England that November, and died at Canterbury of a massive heart attack on 28 February 1847.
Мұра
Гипстің әйелінен Реджинальд Рамзи Гипс деген ұлы дүниеге келді, ол кейіннен британ армиясында генерал болды. Гиппстің құрметіне оның жақын досы, зерттеуші Пауэль Эдмунд Стрзелецки осы аймақты Гиппленд деп атады. Оның құрметіне Гипс көшесі, Уэверли, Жаңа Оңтүстік Уэльс; Гипс көшесі, Веллингтон, Жаңа Зеландия; Гипс көшесі, Бартон, Австралияның астаналық аймағы; және Гипс көшесі, Шығыс Мельбурн, Виктория сияқты көшелер аталған. Сидней маңындағы бірнеше көше де Гипстің есімімен аталады.
Gipps and his wife had a son, Reginald Ramsay Gipps, who later became a general in the British Army. Gippsland was named in Gipps' honour by his close friend the explorer Paweł Edmund Strzelecki. He is also commemorated by Gipps Street, Waverley, NSW; Gipps Street, Wellington, New Zealand; Gipps Street, Barton, ACT; and Gipps Street, East Melbourne, Victoria. There are several streets in suburban Sydney named after Gipps.