Кіріспе

Британдық отарлық әкімшісі (1790–1847) Сэр Джордж Гипс (23 желтоқсан 1790 ж.)

Жарым арал соғысы

1809 жылы ол Корольдік инженерлерге қосылды және бастапқыда Ирландияға жіберілді, бірақ 1811 жылы Пиреней соғысында қызмет ету үшін ауыстырылды. Гипс 1812 жылы Бадахоз қоршауына қатысты, онда Ла Пикурина бекінісіне шабуыл жасағанда қолынан жараланды. Ол Испанияның басқа қалаларына, сондай-ақ Еуропаның басқа жерлеріне де жіберілді (дегенмен, Бельгияның Остенде қаласында бекіністер дайындап жатқандықтан Ватерлоо шайқасын өткізіп алды).

Төменгі Канада

Бірнеше жыл бойы Ширнесс қаласындағы үкіметте бас инженер болып қызмет еткеннен кейін, Гипс 1834 жылы Адмиралтействоның бірінші лорды лорд Оклендтің жеке хатшысы болды. Бір жыл өткен соң, Оклендтің ұсынысымен Гипс рыцарьдық атаққа ие болды және граф Госфорд пен сэр Чарльз Эдвард Греймен бірге, ондағы отарлық үкіметке қарсы наразылықтарды тексеру үшін Төменгі Канадаға комиссар ретінде жіберілді. Комиссия толық сәтсіздікке ұшырады, тіпті 1837 жылғы Төменгі Канада көтерілісіне ықпал етті, бірақ Гипс саяси келіссөздер мен отарлық басқаруда беделді болды. 1837 жылдың сәуір айында Англияға оралғанда, ол майор шеніне көтерілгенін және Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы лауазымына үміткер болып қарастырылып жатқанын білді. Ол ұсынысты қабылдады және 1837 жылдың 5 қазанында ресми түрде тағайындалды. Гипс екі рет сотта аборигендердің куәлік беруіне рұқсат беретін заң жобасын енгізуге тырысты. 1839 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы органында заң қабылданды, бірақ кейін британ үкіметі оған вето қойды. 1844 жылы Гипс тағы да тырысты, бірақ ұсынылған Аборигендердің куәлігі туралы заң жобасын NSW Заңнамалық кеңесіндегі жер иеленушілер жеңіп шықты. Бұдан бөлек, британ үкіметі Гипстен колонияның Порт-Филлип аймағында Аборигендерді қорғау мекемесін құруды бақылауды сұрады. Бұл мекеме аборигендерге қатысты кең таралған зұлымдықтарды көрсететін маңызды құжаттарды ұсынды, бірақ жеткіліксіз қаржыландыру мен қаржылық басқарудың нашарлығынан зардап шекті. Аймақтағы жер иеленушілер схеманы таратуға қысым көрсеткеніне қарамастан, Гипс губернатор болып тұрған кезінде оны сақтап қалды. Дегенмен, ол аборигендерді тиісінше қорғауға қол жеткізбеді.

Жерді басқару

Гипстердің басты міндеттерінің бірі – «орналасу шекарасынан» тысқары тараған «скватократияны» бақылауға алуға тырысу және осы жерлерде тұратын аборигендермен арадағы қақтығысты азайту болды. 1839 жылы Гипстер үш жыл бұрын губернатор Ричард Бурк енгізген, Корольдік жерлерді рұқсатсыз иеленуді шектеуге бағытталған Заңға өзгерістер енгізді. Гипстің түзетуі Жаңа Оңтүстік Уэльс Шекара полициясының құрылуына жағдай жасады. Бұл полиция шекаралық аймақтарда жер заңдарын орындауға уәкілеттік алған, әртүрлі Корольдік жерлер комиссарлары бақылаған жартылай әскери бөлімшелер еді. Шекара полициясы жерді иеленушілер мен аборигендер арасындағы зорлық-зомбылықты бақылауға тиіс болған, бірақ шындығында бұл күш көбінесе аборигендерді көптеп өлтіру үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, 1844 жылдың сәуір айында Гиппс жерді иеленушілерге арналған жылдық лицензиялық төлемді ұлғайтатын заң енгізді, олар алған әр станция үшін жылына 10 фунт стерлинг төлеуге міндетті болды. Әрбір меншіктің ауданы 20 шаршы миль (52 км²) және 500 бас ірі қара мен 7000 қойдан аспауы керек еді. Заң жобасында әрбір меншіктің кішкентай бөлігін 8 жылға жалға алуға рұқсат берілгенімен, бұл шектеулер жерді иеленушілерді ашуға ұшыратты. Жерді иеленушілер тарапынан туған бұл наразылық толқыны Жаңа Оңтүстік Уэльс Мал шаруашылығы қауымдастығының құрылуына әкелді және Гипске қарсы бай отаршылардың бұрыннан барғылық ашу-ызасын одан әрі күшейтті, бұл оның кеткеніне дейін жалғасты.

Колонияның кеңейуі

Гипстің жерді пайдаланушыларды тежеу әрекеттеріне қарамастан, британдық отарлау шекараларының кеңеюі оның басшылығымен күрт үдеді. Мортон шығанағы аймағы (кейіннен Брисбен деп аталды) және Дарлинг Даунс солтүстікте отарлаушыларға ашылды, ал оңтүстіктегі Портленд шығанағы ауданы жайылымшылармен жылдам толтырылды. Гипс осы өсім кезеңінде 1840 жылы Гипсленд деп атау арқылы еске алынды. Жерді жаулап алудың осы қарқыны 1840 жылдардың басында шекаралық қақтығыстар мен жаппай қырғындарға әкелді. Майолл Крик оқиғасынан кейін жерді пайдаланушылардың наразылығын сезінген Гипс енді зорлық-зомбылыққа тиімді араласуға ниетті де, қабілетті де болмады. Ангус Макмиллан, Патрик Лесли және Артур Ходжсон сияқты жақсы байланыстары бар отарлаушылар мен жерді пайдаланушылар жерді иелену және абориген тұрғындарымен қарым-қатынас жасау мәселелерінде өздеріне заң болды.

Жаңа Зеландия

1839 жылы екі британдық отаршыл топ Жаңа Зеландиядағы Маори халқының сенімін пайдаланып, үлкен көлемде жер иеленуге тырысты. Эдвард Гиббон Уэйкфилд басқарған Жаңа Зеландия компаниясы және Уильям Вентворт басқарған Сиднейлік спекулянттардың консорциумы әрқайсысы шамамен 8 миллион гектар жерге талас жасады, бұл Жаңа Зеландияның жалпы жер көлемінің үштен екі бөлігіне жуық болатын. Британ үкіметі бұл мәміленің болуына кешірім жасамады және Жаңа Зеландияға егемендік құқығын жариялап, Гипстің губернатор ретіндегі құзыретін патент арқылы өзгертіп, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Жаңа Зеландия аумақтарын қамтыды.

Сайланған өкілдік

1842 жылы британ үкіметі Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін Конституция актісін қабылдады. Бұл акті алғаш рет сайланған өкілдердің саны Жаңа Оңтүстік Уэльстің Заңнамалық кеңесінде тәж тағайындағандардан көп болуына мүмкіндік берді. Келесі жылы Гиппс 12 мүшені ұсынды, ал қалған 24-ін колонияның жер иеленетін, сайлау құқығы бар ер азаматтары сайлады. Бұл өзгерістер Жаңа Оңтүстік Уэльсте демократиялық басқаруды күшейткендей болғанымен, шындығында кандидат болу үшін кем дегенде 2000 фунт стерлингке бағалы жерге ие болу қажеттілігіне байланысты бай жер иелерінің, яғни сквоттерлердің ықпалы күрт артты. Гиппс әлі де вето құқығын сақтайтын болса да, бұл жаңа заң шығарушы орган оның сквоттерлердің жер басып алуын тоқтату мүмкіндігін дерлік жойды. Уильям Вентворт, Ганнибал Макартур, Ричард Виндейер және Уильям Фостер сияқты сайланған сквоттерлер Гипсті аборигендерді қорғау және олардың меншікке деген эксклюзивті талаптарына қарсы болған жер саясаты үшін үнемі сынады. 1846 жылы Гиппс губернаторлық қызметтен алынғанда, ол сквоттерлер үшін соңғы кедергі болды, олар одан кейін өздерінің билігі мен байлығын кем дегенде келесі елу жылға нығайтатын қолайлы мал өсіруге арналған жалға беру заңдарын енгізе алды. Көптеген сквоттерлер Гипстің жоспарын оларға салық салуы және жұмысшылардың қымбаттауы себепті ұнатпаса да, Гиппс жазалау колониясын жұмысшы-иммигранттардың еркін қоғамына айналдыруда сәтті болды, нәтижесінде 1846 жылға қарай Жаңа Оңтүстік Уэльстің еуропалық халқы 190 000 адамға жуық екі есеге өсті.

Құрғақшылық және экономикалық күйзеліс

Гипстің колонияға келгенінен бастап үш жылдық апатты құрғақшылық болды, ол 1840 жылдардың басындағы экономикалық дағдарысқа алып келді. Жүн бағасы мен жер құны күрт төмендеді, жұмыссыздық артты және мал өсірушілер банкротқа ұшырады. Австралия банкі сияқты қаржы мекемелері жабылып, көптеген отаршылар мүлкін жоғалтты. Көші-қонға көмектесу бағдарламасы сияқты саясатты қаржыландыруға түсетін қаражат тартылып, Гипс үкіметтік шығындарды қаржыландыру үшін үлкен сомада ақша қарызға алуға мәжбүр болды. 1843 жылы құрғақшылық аяқталды, ал экономикалық жаңаруға малдың артығын өлтіріп, бөліп, үлкен қайнату қазандықтарында майға айналдыратын жаңа пайдалы өндіріс көмектесті.

Колониядағы білім беру

Гипс зайырлы мемлекеттік мектеп жүйесін ынталы жақтаушысы болды және 1844 жылы колонияда балалардың жартысынан да азы мемлекеттік немесе жеке білім алған жағдайды жақсартуды қалады. Бас прокурор Джон Планкеттпен бірге Гипс діни жүйемен қатар қаржыландырылатын күшті мемлекеттік мектеп жүйесін ұсынды. Олардың жоспары Гипстің қызмет мерзімінде толыққанды шешілмесе де, 1848 жылғы Ұлттық білім беру кеңесі заңының қабылдануына негіз салды. Осы заң арқылы бүгінгі күні Жаңа Оңтүстік Уэльстегі зайырлы мемлекеттік мектеп жүйесі құрылды.

Англияға оралу

Губернаторлық қызметінде өте жауапкершілікпен және әділдікпен жұмыс істеген кезде, Гипстің денсаулығы шамадан тыс жұмыс және мал өсірушілердің үнемі айтқан жаласынан нашарлап кетті. Колониялық кеңсе оны жоғары бағалағандықтан, алғашқы алты жылдан кейін оның тағайындалу мерзімі тағы екі жылға ұзартылды. Осы мерзімнің соңында Гипс тыныс алуда қиындықтарды сезінді, колониялық дәрігерлер оның себебін дұрыс анықтап, астма деп қате диагноз қойды. Гипс өзінің ізбасары Чарльз Август Фицройдың келгенін күтпей, 1846 жылдың шілдесінде денсаулығы нашарлағандықтан Сиднейден кетіп қалды. Сол жылдың қараша айында Англияға жетіп, 1847 жылдың 28 ақпанында Кентербериде үлкен жүрек ұстамасынан қайтыс болды.

Мұра

Гипстің әйелінен Реджинальд Рамзи Гипс деген ұлы дүниеге келді, ол кейіннен британ армиясында генерал болды. Гиппстің құрметіне оның жақын досы, зерттеуші Пауэль Эдмунд Стрзелецки осы аймақты Гиппленд деп атады. Оның құрметіне Гипс көшесі, Уэверли, Жаңа Оңтүстік Уэльс; Гипс көшесі, Веллингтон, Жаңа Зеландия; Гипс көшесі, Бартон, Австралияның астаналық аймағы; және Гипс көшесі, Шығыс Мельбурн, Виктория сияқты көшелер аталған. Сидней маңындағы бірнеше көше де Гипстің есімімен аталады.