Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырлық өнеркәсіптік химик, темір өндіруші және саясаткер
19th century industrial chemist, ironmaster, and politician
Сэр Исаак Лоутиан Белл, 1-ші баронет, FRS (18 ақпан 1816 – 20 желтоқсан 1904) – Англияның солтүстігіндегі Дарем графтығының Вашингтонынан шыққан Виктория дәуірінің темір өндірушісі және Либералдық партияның саясаткері. Ол "өз заманында Исамбард Кингдом Брунелдей мәшһүр" болған. Белл – энергиялы және шебер кәсіпкер, сондай-ақ жаңашыл металлург. Ол ағаларымен темір және сілті химиялық заттар өндіру үшін, ал Роберт Стирлинг Ньюолл сияқты басқа да пионерлермен бірге болат кабельдер жасау үшін бірнеше серіктестікке қатысты. Белл Вашингтондағы өндіріс орнында алюминийді ірі көлемде өндіруді бастады, оның өндірісі және жаңадан ашылған таллий сияқты басқа химиялық заттарды жасау бойынша тәжірибелер жүргізді. Ол Солтүстік-Шығыс темір жолы және Форт көпірі компаниясы сияқты ірі компаниялардың директоры болды, ол кездегі әлемдегі ең ірі көпір жобасы осы болатын. Белл өнерді жомарт түрде қолдаған меценат болды және Йоркширдегі Роунтон Грандж мен Маунт Грейс монастырына архитектуралық жобаларды тапсыру үшін Филип Вебб архитектор, Уильям Моррис дизайнер және Эдвард Берн-Джонс суретшіні шақырды.
Sir Isaac Lowthian Bell, 1st Baronet, FRS (18 February 1816 – 20 December 1904) was a Victorian ironmaster and Liberal Party politician from Washington, County Durham, in the north of England. He was described as being "as famous in his day as Isambard Kingdom Brunel". Bell was an energetic and skilful entrepreneur as well as an innovative metallurgist. He was involved in multiple partnerships with his brothers to make iron and alkali chemicals, and with other pioneers including Robert Stirling Newall to make steel cables. He pioneered the large scale manufacture of aluminium at his Washington works, conducting experiments in its production, and in the production of other chemicals such as the newly discovered element thallium. He was a director of major companies including the North Eastern Railway and the Forth Bridge company, then the largest bridge project in the world. He was a wealthy patron of the arts, commissioning the architect Philip Webb, the designer William Morris and the painter Edward Burne Jones on his Yorkshire mansions Rounton Grange and Mount Grace Priory.
Ерте өмір
Белл – темір және сілті компаниясы Losh, Wilson and Bell-дің негізін қалаушылардың бірі Томас Белл мен оның әйелі Кэтрин Лоутианның ұлы болды. Ол Ньюкасл-апон-Тайнда дүниеге келді және Ньюкасл қаласындағы Перси-стриттегі доктор Брюс академиясында білім алды. Содан кейін Эдинбург университетінде және Париж Сорбонна университетінде физика ғылымдарын оқыды.
Bell was the son of Thomas Bell, one of the founders of the iron and alkali company Losh, Wilson and Bell, and his wife Katherine Lowthian. He was born in Newcastle upon Tyne and educated at Dr Bruce's academy in Percy Street, Newcastle, followed by studying physical science at Edinburgh University and the Sorbonne University, Paris.
Өнеркәсіп
[[Файл:Солтүстік-шығыс темір жолының картасы 1900 жыл. JPG|thumb|Белл Солтүстік-шығыс темір жолының директоры болды. Оның серіктестері және оның атымен аталған Вашингтон химиялық компаниясының негізін қалаушылар – оның қайын інісі Роберт Бенсон Боуман және қайын атасы Хью Ли Паттинсон. Паттинсон күмісті қорғасыннан бөліп алу процесін ойлап тапқан, және осы процеске оның есімі берілген. Чарльз Вэйн, Лондондерридің 3-маркизі, Паттинсон және Белл өздерін «химиялық өндірушілер және саудадағы серіктестер» деп жариялады. 1850 жылы Роберт Стерлинг Ньюоллмен серіктестік құрып, Белл әлемдегі алғашқы болат арқан мен су асты кабелін шығаратын машиналармен фабрика құрды. Екі жылдан кейін ағалары Томас Белл мен Джон Белл оған қосылып, Тис өзенінің солтүстік жағалауындағы Миддлсброның Порт-Кларенс қаласында ірі темір зауытын салды. 1853 жылы үш доменді пеш болды, олардың әрқайсысының сыйымдылығы 6000 текше футтан сәл артық болды, бұл оларды сол кездегі Ұлыбританиядағы ең үлкен пештер етті. Белл ағайындыларының компаниясы Норманби мен Кливлендте темір тас кен орындарын, Вэрдейлдегі әк тас карьерлерін басқарды. Ол алюминийді таза алудың қаншалықты маңызды екенін сипаттады:
[[File:North Eastern Railway map circa 1900. JPG|thumb|Bell was a director of the North Eastern Railway. His partners and co founders of the Washington chemical company, named after his home, were his brother in law Robert Benson Bowman and his father in law Hugh Lee Pattinson. Pattinson was the inventor responsible for the process separating silver from lead that bears his name. Charles Vane, 3rd Marquess of Londonderry, Pattinson and Bell declared themselves "chemical manufacturers and co partners in trade". Establishing a partnership with Robert Stirling Newall in 1850, Bell set up the first factory in the world with machines able to manufacture steel rope and submarine cable. Two years later his brothers Thomas Bell and John Bell joined him to build a major iron works at Port Clarence, Middlesbrough on the north bank of the River Tees. By 1853 there were three blast furnaces, each with a capacity of just over 6000 cubic feet, making them the largest in Britain at the time. including the North Eastern Railway company, of which Bell was a director from 1864 onwards, The Bell brothers' company operated its own ironstone mines at Normanby and Cleveland, and its own limestone quarries in Weardale, he described how critical it was to make aluminium pure in The Technologist:
quote|Енді осы металдың осы уақытқа дейін ең маңызды қолданылуын құраған осы қосылыстың – алюминий қоласының – сипаты көрсетілген қоспаларды [кремний қышқылы, темір немесе фосфор] құрайтын алюминийді қолдану арқылы өте толығымен өзгеретінін, сондықтан ол оны құнды ететін қасиеттерін бірін де иеленбейтінін атап өткен жөн.|Исаак Лоутиан Белл
quote|Now, it happens, that the presence of foreign matters, in a degree so small as almost to be infinitesimal, interferes so largely with the colour, as well as with the malleability of the aluminium, that the use of any substance containing them is of a fatal character. Nor is this all, for the nature of that compound which hitherto has constituted the most important application of this metal — aluminium bronze — is so completely changed by using aluminium containing the impurities referred to [silica, iron, or phosphorus] that it ceases to possess any of those properties which render it valuable.|Isaac Lowthian Bell
Кливленд темір тасы болат жасау үшін нашар сапалы деп есептелген, себебі ол 1,8-ден 2,0%-ға дейін фосфордың салыстырмалы түрде жоғары пайызын қамтыды, бұл нәтижедегі темірді әлсіздетті. Белл 50 000 фунт стерлингке дейін шығынға ұшыраған ірі масштабтағы тәжірибелерді жүргізді, нәтижесінде 0,07%-дан аспайтын фосфор құрайтын болат рельстерді өндіретін негізгі болат процесі пайда болды. 1904 жылы «Таймс» газетінде оның өлім жазасында Беллдің өзі жасаған прогрестің белгісі ретінде Беллдің «көмірді Тез өзеніне түсіретін трамвай жолдарында пайдаланылатын ағаш рельстерді көргенін» еске ала алатыны жазылған. 1882 жылы Белл Порт-Кларенсте тұз үшін бұрғылауды табысты аяқтады, 1200 фут тереңдікте пайдаланылатын тұз қабатын тапты. Ол тұзды сода жасауға қолданған, бірақ бұрғылау тесігі 1888 жылы Тұз одағына сатылды. Ол Белл компаниясы мен Солтүстік-шығыс темір жолының акцияларын иеленуді жалғастырды. 1901 жылы 85 жасында, ауыр өнеркәсіптің ұзақ уақыт бойы қиындыққа ұшырағаннан кейін және Германия, Америка және Жапонияда өндіріс өскен сайын одан да жаман жағдайдың күтімімен ол отбасының байлығын қорғау үшін шешімді қадам жасады. Ол теміржолдағы үлесін Солтүстік-шығыс теміржол компаниясына сатып жіберді, ал өзінің өндірістік компанияларындағы көпшілік үлесін бәсекелес Дорман Лонгке сату 1903 жылы аяқталды. Осылайша босатылған байлықтан ол өзінің көптеген немерелері мен шөберелеріне әрқайсысына 5000 фунт стерлинг берді.
The Cleveland ironstone had been considered inferior for steelmaking, as it contained a relatively high percentage of phosphorus at 1.8 to 2.0%, weakening the resulting iron. Bell directed large scale experiments at a cost of up to £50,000, resulting in a basic steel process which produced steel rails containing no more than 0.07% phosphorus. His obituary in The Times of 1904 noted, as a sign of the progress that Bell himself had brought about, that Bell could recall "seeing wooden rails in use on the tramroads by which coal was brought down to the River Tees". In 1882, Bell successfully drilled for salt at Port Clarence, finding an exploitable salt bed at a depth of 1200 feet. He used the salt for making soda, but the borehole was sold to the Salt Union in 1888. He continued to own shares in Bell companies and the North Eastern Railway. In 1901, at age 85, after a long period of difficulty for heavy industry and with fears of worse to come as manufacturing grew in Germany, America and Japan, he made a decisive move to guard the family's wealth. He sold his railway interests to the North Eastern Railway company, and the sale of a majority holding in his manufacturing companies to rival Dorman Long was completed in 1903. From the fortune thus released, he gave £5,000 to each of his many nephews, nieces and grandchildren.
Саясат
1850 жылдан бастап 30 жыл бойы Белл Ньюкасл-апон-Тайн қалалық кеңесінде белсенді қызмет етті. 1851 жылы қаланың шерифі, 1854 жылы қала әкімі, ал 1859 жылы қалалық кеңес мүшесі (алдерман) болды. 1862 жылы ол тағы да Ньюкасл қаласының әкімі болып сайланды. Белл 1874 жылдың ақпан айынан маусым айына дейін Солтүстік Дарем округінен парламент депутаты, ал 1875 жылдан 1880 жылға дейін Хартпул округінен сайланды. 1874 жылы Солтүстік Даремдегі мандатын жоғалтты, себебі оның сенімді өкілдері (эйджентері) қорқытуға қатысқандары анықталды. Белл 1874 жылы химия және металлургия, әсіресе темір саласындағы еңбектері үшін Корольдік қоғамның мүшесі болды. Халықаралық деңгейде танымал ғалым ретінде, ол 1876 жылы Филадельфиядағы, ал 1878 жылы Париж қалаларында өткен Халықаралық көрмелерде қазылар құрамында қызмет етті. Осыған орай, ол Америка философиялық институтының құрметті мүшесі және Францияның Легион д'Онер орденінің офицері атанды. Сонымен қатар, ол Лондон химиялық қоғамының мүшесі болып сайланды және 1889-1890 жылдары Химиялық өнеркәсіп қоғамының президенті болды. 1881 жылғы 3 сәуірде өткен халық санағында Белл қызы Мейсидің үйінде қонақ ретінде тіркелді. Оның күйеуі, құрметті Эдвард Л. Стэнли, М.П., Харли-стриттегі (Лондон) үйдің иесі болып тіркелді және Беллдің қызметін «Магистрат, лейтенант, темір өндіруші» деп көрсетті. 1882 жылы ол Форт-Бридж компаниясының директоры болды. Ол кезде бұл жоба әлемдегі ең ірі көпір құрылысы еді. 1886 жылы Белл Солтүстік Англия тау-кен және механикалық инженерлер институтының 10-шы президенті болды. 1890 жылы ол Азаматтық инженерлер институтының Джордж Стивенсон медалімен марапатталды. 1895 жылы Белл Корольдік өнер қоғамының Альберт медалімен марапатталды, өнер, өндіріс және сауда саласына қосқан үлесі, металлургиялық зерттеулері және темір және болат өнеркәсібінің дамуы үшін бұл медаль табысталды.
For 30 years from 1850, Bell was active on the town council of Newcastle upon Tyne. He became sheriff of the town in 1851, mayor in 1854 and alderman in 1859. Once again he was elected mayor for Newcastle in 1862. Bell was elected as the Member of Parliament for North Durham from February to June 1874, and for The Hartlepools from 1875 to 1880. He lost his seat in North Durham in 1874 on the grounds that his agents were guilty of intimidation. Bell became a Fellow of the Royal Society in 1874 for his distinction in chemistry and metallurgy, especially of iron. An international figure with a scientific profile, he was invited to serve as a juror at International Exhibitions in Philadelphia in 1876, and again in Paris in 1878. He was accordingly made an honorary member of the American Philosophical Institution and an officer of the Legion d'Honneur. being nominated a fellow of the Chemical Society of London, and president of the Society of Chemical Industry from 1889 90. During the 1881 Census, taken on 3 April, Bell was recorded as a visitor at his daughter Maisie's house. Her husband the Hon. Edward L. Stanley, M. P. in Harley Street, London was the Head of the Household, recording Bell's occupation as "Magistrate, Deputy Lieutenant, Iron Master". In 1882 he became a director of the Forth Bridge company. At that time this was the world's largest bridge project. In 1886 Bell became the 10th president of the North of England Institute of Mining and Mechanical Engineers. He was awarded the George Stephenson Medal from the Institution of Civil Engineers in 1890, In 1895 Bell was awarded the Albert Medal of the Royal Society of Arts, in recognition of the services he has rendered to Arts, Manufactures and Commerce, by his metallurgical researches and the resulting development of the iron and steel industries.
Шығармалары
Белл химия және металлургия саласында көптеген еңбектер жазды. Ол өзінің "Темір саудасы" еңбегінде Германияның өнеркәсіптік өндіріс бойынша Ұлыбританияны озатынын дұрыс болжады және бұл жағдайды болдырмау үшін үкімет шараларын қабылдауға шақырды. "Алюминий өндірісі туралы", "Ауданының өнеркәсіптік ресурстары: Тайн, Уэр және Тис үш солтүстік өзені, соның ішінде жергілікті өндірістер туралы есептер" Британ қауымдастығы алдында оқылды (73–119 беттер). Барон Уильям Джордж Армстронг, 1863 жыл. "Алюминий өндірісі", "Технолог" журналы, 1864 жылдың шілдесі. "Талий өндірісі", Британ қауымдастығы, 1864 жыл. Ұлыбританиядағы темір өндірісінің қазіргі жағдайы және басқа елдермен салыстырғандағы орны (Британ ғылымын дамыту қауымдастығының 1867 жылғы баяндамасынан), М. & М. В. Ламберт, Ньюкасл-апон-Тайн, 1867 жыл. "Темір балқытудың химиялық процестері: Биік пештің сыйымдылығын, ауа температурасын және өңделетін материалдардың қажетті жағдайын анықтайтын жағдайларды тәжірибелік және практикалық тұрғыдан қарастыру" (кітап түрінде жарияланған мақалалар жинағы, 435 бет), Routledge, Лондон, 1872 жыл. Ұлыбританияның темір саудасының басқа ірі темір өндіруші елдермен салыстырылуы, Әдеби және философиялық қоғам, Ньюкасл-апон-Тайн, 1875 жыл. Л. Белл және Блэрдің тікелей әдісі. Джеймс М'Миллин, 1875 жыл. Сэр Л. Белл және оның президенттік сөзі. Солтүстік Англия тау-кен және машина жасау инженерлері институты (36-том), 1875 жыл. "Қыздырылған ауа туралы", түрлі сыйымдылықтағы темір пештеріндегі оның әрекет ету механизмі туралы түсіндірмемен. Америка тау-кен инженерлері институтының еңбектері (5 том, 56–81 беттер), 1876 жылдың мамырынан 1877 жылдың ақпанына дейін. Темір және болат өндірісінің принциптері, олардың өндірісінің экономикалық жағдайларына қатысты ескертулермен, George Routledge & Sons, Лондон, 1884 жыл. Миддлсборо маңында тұз өндірісі туралы (Джеймс Форрестпен бірлесіп). Құрылыс инженерлері институты, Лондон, 1887 жыл. Темір өндірісінің болашағы туралы. Рельстердің тозуына қатысты хабарлама, Бен Джонсон, 1896 жыл. Рельстердің тозуы және сынған рельстерге қатысты хабарлама (No.2), Leeds Chorley & Pickersgill, 1900 жыл.
Bell wrote many papers on chemistry and metallurgy. In his Iron Trade, he correctly predicted the outstripping of Britain by Germany in industrial production, unsuccessfully urging government action to avoid this. On the Manufacture of Aluminium, The Industrial resources of the District the three northern rivers, the Tyne, Wear and Tees: including the reports on the local manufactures, read before the British Association. (pp 73–119) Baron William George Armstrong, 1863. The Manufacture of Aluminium, The Technologist, July 1864. The Manufacture of Thallium, British Association, 1864. The present state of the manufacture of iron in Great Britain, and its position as compared with that of some other countries (from the report of the British Association for the Advancement of Science 1867), M & M. W. Lambert, Newcastle upon Tyne, 1867. The Chemical Phenomena of Iron Smelting: An Experimental and Practical Examination of the Circumstances Which Determine the Capacity of the Blast Furnace, the Temperature of the Air, and the Proper Condition of the Materials to Be Operated Upon (collection of papers published as a book, 435pp), Routledge, London, 1872. The Iron Trade of the United Kingdom Compared with that of the Other Chief Ironmaking Nations, Literary and Philosophical Society, Newcastle upon Tyne, 1875. Mr I Lowthian Bell and the Blair Direct Process. James M'Millin, 1875. Sir Lowthian Bell and his presidential address. North of England Institute of Mining and Mechanical Engineers (vol. 36) 1875. On the Hot Blast, with an explanation of its Mode of Action in Iron Furnaces of Different Capacities. Transactions of the American Institute of Mining Engineers (vol. V pp 56–81) May 1876 to February 1877. The Principles of the Manufacture of Iron and Steel with some notes on the economic conditions of their production , George Routledge & Sons, London, 1884. On the manufacture of salt near Middlesbrough (with James Forrest). Institution of Civil Engineers, London, 1887. On the Probable Future of the Manufacture of Iron. Memorandum as to the wear of rails, Ben Johnson, 1896. Memorandum(No.2) as to the wear of rails & broken rails, Leeds Chorley & Pickersgill 1900.
Отбасылық өмір
1842 жылғы 20 шілдеде Лоутиан атымен танымал Белл, өзінің бизнес серіктесі Хью Ли Паттинсон мен Фиби Уолтонның қызы Маргарет Паттинсонға үйленді. Маргареттің кіші қарындастары Беллдің бизнес серіктестері Роберт Бенсон Боуман мен Роберт Стирлинг Ньюоллға тұрмысқа шықты: осы үш ағайындының барлығы Тайнсайд табиғаттанушылар клубының және Нортумберленд табиғи тарих қоғамының мүшелері болды. Олардың балалары: Сер Томас Хью Белл, 2-ші барон, Хью деп аталған, ол зерттеуші және дипломат Гертруда Беллдің әкесі, Флоренс, Мэри Кэтрин, 1873 жылы Эдвард Стэнлиге, 4-ші Альдерли баронына үйленген Мейзи, Ада, Чарльз және Элен (сәби кезінде қайтыс болған). Оның шамамен 60 немересі болды. 1877 жылы Роунтон Гранжде отбасы Рождестволық әліпби дайындады, онда «С – бұл құлықты, жеңілтектей әке» деп жазылған, ал Беллдің қызы Эльза кейіннен оны «Сэр Исаак Лоутиан Белл» деп түсіндірме берді. Оның зор байлығына қарамастан, Маргарет пен ол салыстырмалы түрде қарапайым өмір сүрді, демалыс күндерін өткізетін орын ретінде. Үйді сол заманғы ең жақсы дизайнерлер «Эстетикалық» стильде безендірді, Уильям Морристің «Қос бұтақ» обоиі 22 алма ағашынан жасалған баспа тақталарын қолданып қолмен басылды. 2010 жылғы қалпына келтіру жұмыстары үшін түпнұсқа тақталар қолданылып, түпнұсқа обоидің дерлік толықтай көшірмесі жасалды, әр рулонды қолмен басып шығаруға бір апта уақыт кетті. Үлкен үйді безендіру кезінде Моррис «байлардың ысырапшылдығына қызмет ету» туралы айтқан. Белл 1904 жылғы 20 желтоқсанда Лондондағы үйінде, 10 Belgrave Terrace мекенжайында қайтыс болды. Ол 1904 жылы қайтыс болғаннан кейін ұлы Хью Беллге 750 000 фунт стерлинг мұра қалдырды.
On 20 July 1842 Bell, known as Lowthian, married Margaret Pattinson, daughter of his business partner Hugh Lee Pattinson and Phebe Walton. Margaret's younger sisters married Bell's business partners Robert Benson Bowman and Robert Stirling Newall: all three brothers in law were members of Tyneside Naturalists' Field Club and the Natural History Society of Northumberland. Their children were Sir Thomas Hugh Bell, 2nd Baronet, known as Hugh, who was father of the explorer and diplomat Gertrude Bell, Florence, Mary Katherine, known as Maisie, who in 1873 married Edward Stanley, 4th Baron Stanley of Alderley, Ada, Charles, and Ellen (who died in infancy). He had about 60 grandchildren. The family prepared a Christmas alphabet in 1877 at Rounton Grange, including "C is the Crushing Contemptuous Pater", which Bell's daughter Elsa later annotated "Sir Isaac Lowthian Bell". Given his huge wealth, Margaret and he lived relatively simply, as a weekend retreat. The house was decorated by the best designers of the day in the "Aesthetic" style, with William Morris's "Double Bough" wallpaper hand printed using 22 apple wood printing blocks. For the restoration of 2010 the original blocks were used to produce a close replica of the original wallpaper, each roll taking a week to print by hand. While decorating the great house, Morris spoke of "ministering to the swinish luxury of the rich". Bell died on 20 December 1904 at his house in London, 10 Belgrave Terrace. He left £750,000 to his son Hugh Bell on his death in 1904.
Мұра
Оның қайтыс болғаннан кейін, Кеншілер Институты шешім қабылдады. Алайда, Хауэлл былай деп жазады: "Лоутианды жақсы көргеннен гөрі, оған құрметпен қараған, және ол отбасына өте қатал және диктаторлық болған сияқты". Ол сондай-ақ: "Исамбард Кингдом Брунелдей өз заманында танымал болған адамның әлі күнге дейін еңбек жолы туралы ешбір өмірбаян жазылмаған", - деп белгілейді.
After his death, the Institution of Mining Engineers resolved that However, Howell writes, "Lowthian was admired rather than loved, and appears to have been dictatorial and harsh towards his family." She observes that "There is to this day no biography of the man who was as famous in his day as Isambard Kingdom Brunel."