Кіріспе

Øjvind Winge (19 мамыр 1886 – 5 сәуір 1964) – даниялық биолог және ашытқы генетикасының пионері.

Білім

Винге Данияның материктік бөлігіндегі Ютландиядағы Орхус қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол құқық білімін алу үшін Копенгаген университетіне барып, бірақ биологиялық ғылымдарға көбірек бейім екенін түсінді және оған ауысты. 1910 жылы ол магистратураны аяқтады. Копенгагеннен Стокгольмге, Парижге және Чикагоға сапар шегіп, негізінен хромосомалық цитологияны зерттеді, содан кейін Копенгаген университетіне оралып, "Хромосомалар: олардың саны және жалпы маңызы" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1910 жылы Винге Копенгагендегі Корольдік ветеринариялық және ауыл шаруашылығы университетінің генетика кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды, онда ол 1928 жылы жарық көрген "Генетика бойынша оқулық" еңбегін жазды.

Мансап

1933 жылы Вингеге Копенгагендегі Карлсберг зертханасының физиология бөлімінің директоры лауазымы ұсынылып, ол оны қабылдады. Ол мұндағы зерттеулерін оған демеушілік көрсеткендерге қызығушылық тудырған үш негізгі тіршілік нысанына – хмелге, арпаға және ашытқыға арнады, алайда оның зерттеулері ашытқыға баса назар аударды. Ол генетикалық деңгейде зерттеу мақсатында жеке ашытқы жасушаларын және спораларын микроманипуляциялау әдістерін жасап, қолданды. Ол ашытқы спораларының гаплоидты екенін, ал диплоидты жасушалар екі гаплоидты жасушаның қосылуы немесе өзін-өзі диплоидтау арқылы пайда болатынын анықтады. Бұл маңызды жайт болды, себебі ол түрдің алмасу қабілетіне ие екенін және штаммдарды белгілі бір жұптасу арқылы генетикалық тұрғыдан өзгертуге болатындығын көрсетті. Винге сондай-ақ, аталған организмдердің қасиеттері негізінен қарапайым Мендель ережелерімен басқарылатынын дәлелдеді. Ол зерттеулерін жалғастырып, 1961 жылға дейін генетика саласындағы мақалалар жариялап тұрды. Вингенің еңбегі алғашқы генетикалық инженерия мен биотехнологияның қалыптасуына өте маңызды үлес қосты. Ол қазіргі маңызды және табысты ғылыми салалардың негізін қалауға көмектесті. Осы себепті оған «Ашытқы генетикасының әкесі» деген құрметті атақ берілді.

Виндждің 1917 жылғы гипотезасы

1917 жылы докторлық диссертациясында "Хромосомалар: олардың саны және жалпы маңызы" деген еңбегінде Винге өсімдіктердің будандасуы туралы гипотезасын ұсынды, бұл көптеген зерттеулерге түрткі болды. Полиплоидия шамамен бір ғасыр бойы ғылыми зерттеулердің назарына ілігіп келді, өйткені де Врис алғаш рет Oenothera lamarckiana-ның Gigas ‘мутанты’н сипаттады, кейін ол тетраплоид екені анықталды. Винге кейіннен туыстар ішіндегі хромосомалардың әртүрлі саны көбейтудің арифметикалық прогрессиясын құрайтынын байқады (мысалы, Астра тұқымдасында кейбір түрлер 2n 18, ал басқалары 2n 36, 54 және т.б.). Бұл Вингені будандасудан кейін хромосомалық жиынтықтың екі еселенуі туралы гипотеза ұсынуға алып келді. "Жасанды" полиплоидтарды жасауға жасалған сәтті әрекеттер осы гипотезаны растады және полиплоидияның табиғатта қалай пайда болатынының мүмкін механизмдерін көрсетуге көмектесті.

Марапаттар мен құрметтер

1947 жылы Уинге Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі сайланды.

Таңдалған библиография

Фердинандсен, C. & Winge, Ø. (1910) Профессор Уормингтің Венесуэла және Батыс Индияға жасаған экспедициясынан саңырауқұлақтар. Botanisk Tidsskrift, 30, 211. Фердинандсен, C. & Winge, Ø. (1914) Ostenfeldiella – Plasmodiophoraceae тұқымдасының жаңа туысы. Ботаника жылнамасы, 28, 643–649. Карл Хансен Остенфельдтің құрметіне аталған. Winge, Ø. (1914) Хмельді (Humulus lupulus, L.) зерттеулер. III. Humulus lupulus L. және H. japonicus Sieb. et Zucc. түрлерінде тозаңдану және ұрықтандыру процесі. Carlsberg лабораториясының еңбектерінің есебі, 11, 1–46. Winge, Ø. (1917) Хромосомалар: олардың саны және жалпы маңызы. Carlsberg лабораториясының еңбектерінің есебі, 13, 131–275. Докторлық диссертация. Winge, Ø. (1928) Генетика бойынша оқулық (Даниялық атауы: Arvelighedslære paa eksperimentelt og cytologisk Grundlag). 2-ші басылым. 1937; 3-ші басылым. 1945. Копенгаген. Winge, Ø. (1931) Меландриумда X және Y хромосомаларымен байланысқан мұрагерлік. Hereditas, 15, 127–165. Winge, Ø. (1935) Кейбір Saccharomycetes түрлерінің гаплофазасы және диплофазасы туралы. Carlsberg лабораториясының еңбектерінің есебі. Физиологиялық серия, 21, 77–111. Winge, Ø. (1950) Иттердегі мұрагерлік: ерекше аңшылық тұқымдарына назар аудара отырып. Итака, Нью-Йорк. 153 бет.