Кіріспе

Американдық биолог (1918–2004)

Эдвард Баттс Льюис (20 мамыр 1918 – 21 шілде 2004) – американдық генетик, 1995 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының бірлескен иегері. Ол эволюциялық даму биологиясы саласын қалыптастыруға үлкен үлес қосты.

Ерте өмір

Льюис Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында Лора Мэри Льюис (қыз есімі Хисстед) мен сағатшы-зергер Эдвард Баттс Льюистің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның толық аты Эдвард Баттс Льюис кіші болуы тиіс еді, бірақ туу туралы куәлігінде ортаңғы аты ретінде қателікпен "Б" деп жазылған. Льюис Е. Л. Мейерс орта мектебін бітірді.

Білім және мансап

1939 жылы Миннесота университетінен биостатистика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, онда ол C. P. Оливердің зертханасында Drosophila melanogaster-ді зерттеді. 1942 жылы Льюис Калифорния технология институтында (Caltech) докторлық диссертациясын қорғады, оның ғылыми жетекшісі Альфред Стюртевант болды. 1939 жылы Эдвард Б. Льюис Caltech-ке келіп, үш жылдың ішінде PhD дәрежесін аяқтады. 1942 жылы Льюис метеорология саласында АҚШ Әскери-әуе күштерінің оқу бағдарламасына қабылданды және бір жылдан кейін осы мамандық бойынша магистр дәрежесін алды. 1943 жылы әскери қызметке аттанғанда университет президенті Роберт А. Милликан оған оралғаннан кейін Caltech-те оқытушы болып жұмыс істейтінін айтты. Ол төрт жыл бойы Гавайи және Окинавада ауа райы болжаушысы болып қызмет етті. Льюис 1946 жылы қайтып оралып, Caltech-тегі лауазымын иеленді, онда оның міндеттеріне генетика курсының кіріспе зертханалық жұмысына көмектесу кірді. 1956 жылы профессор атағына ие болды, ал 1966 жылы Томас Хант Морган атындағы биология профессоры болды. Льюис күнделікті жаттығулар жасауды қалыптастырды, әр таңды таңғы аспен және жаттығумен бастады, оншалықты ауырғанша. Льюис әдетте факультет мүшелерімен Антенейумда түскі ас ішіп, содан кейін ұйықтап, кешке зертханаға оралатын. Оның күнделікті әрекеттерінің ең тұрақтысы – жұмыстың көп бөлігін түнгі уақытта жасауы. Ол флейта ойнауды ұнататын және түнде ойнауға уақыт табатын. Сонымен қатар, Льюис өмірдің басқа да жақтарын бағалайтын, тіпті олар оның әдеттегі кестесіне бөгет болған жағдайда да. Оның бос уақытында жүгіру, жүзу, жағажайда ойнау, достарымен камералық музыка ойнау, киноға бару және операға қатысу сияқты істермен айналысты. Эдвард Б. Льюис қарапайым адам болды және оның еңбектеріне әрдайым лайықты назар берілмеді. Бірақ уақыт өте келе оның Drosophila жұмысының маңызы артып, оған көбірек назар аударыла бастады. (Дрозофила Биторакстық кешенінің гомеотикалық гендерін және олардың функциясын анықтауы), эволюциялық даму биологиясының негізін қалады және жануарлардың дамуын бақылайтын жалпыға ортақ, эволюциялық тұрақты стратегияларды түсінуге негіз салды. Ол комплементация тестісін жасағанмен де танымал. Оның генетика, даму биологиясы, радиация және қатерлі ісік салаларындағы маңызды жарияланымдары 2004 жылы жарық көрген «Гендер, даму және қатерлі ісік» кітабында жинақталған. 1950 жылдары Льюис рентген сәулелерінен, ядролық сынақтардан және басқа да көздерден шыққан радиацияның қатерлі ісіктің себебі болу мүмкіндігін зерттеді. Ол Хиросима мен Нагасакидегі атом бомбалаудан аман қалғандардың, сондай-ақ рентген сәулелеріне ұшыраған радиологтар мен науқастардың медициналық жазбаларын қарады. Льюис «радиациядан туындаған денсаулық тәуекелдері бұрын бағаланғаннан кем екеніне» қорытынды жасады. Льюис Science және басқа да журналдарда мақалалар жариялады және 1957 жылы атом энергиясы жөніндегі Конгресс комитетіне баяндама жасады. Пікірталастың ғылыми деңгейіндегі маңызды мәселе «шектік теория» дұрыс па, әлде Льюистің айтуынша, радиоактивтіліктің әсері «шегі жоқ сызықтық» па, яғни сәулеленудің кез келген дозасы ұзақ мерзімді жинақталған әсерге ие бола ма еді. Сызықтыққа қарсы шектік теория мәселесі 1962 жылы ядролық сынақтар туралы пікірталасқа қайта оралды, ол кезде Питтсбург физигі Эрнест Стернгласс сызықтық тезисін Алиса Стюарттың зерттеулері растады деп мәлімдеді. (Джон Гофманды да қараңыз). 2001 жылдың 20 қарашасында Льюис Калифорния технология институтының Керкхофф кітапханасында (Пасадена, Калифорния) Эллиот Мейеровицпен сұхбаттасты. Бұл сұхбат 2004 жылы «Генетикадағы әңгімелер: 1-том, № 3 – Эдвард Б. Льюис; Генетикадағы біздің зияткерлік мұрамыздың ауызша тарихы» деген атпен DVD форматында шығарылды. 67 минут; Продюсер Рошель Истон Эспозито; Американың генетикалық қоғамы.