Кіріспе

Америкалық ғалым (1894–1956)

Альфред Чарльз Кинси (Alfred Charles Kinsey; 23 маусым 1894 – 25 тамыз 1956) – американдық сексолог, биолог, энтомология және зоология профессоры. 1947 жылы Индиана университетінде Жыныстық зерттеулер институтын құрды, қазір Кинси Жыныстық қатынас, гендер және көбею зерттеу институты деп аталады. Ол "Кинси есебі" деп белгілі "Адам еркегінің жыныстық мінез-құлқы" (1948) және "Адам әйелінің жыныстық мінез-құлқы" (1953) кітаптарымен, сондай-ақ Кинси шкаласымен ең танымал. Кинсидің адамның жыныстық қатынасы туралы зерттеулері, сексология саласының негізін қалады, 1940 және 1950 жылдары қырқыстар тудырды және оның өлімінен кейін де ондаған жылдар бойы даулы болып қалуда. Оның еңбегі АҚШ-та және халықаралық деңгейде әлеуметтік және мәдени құндылықтарға әсер етті.

Ерте өмір және білім

Альфред Кинси 1894 жылдың 23 маусымында Нью-Джерси штатының Хобокен қаласында Сара Энн (Чарльз) мен Альфред Сегюин Кинсидің ұлы болып дүниеге келді. Ол үш баланың ең үлкені еді. Анасының формальды білімі аз болса, әкесі Стивенс технология институтының профессоры еді. Кинсидің ата-анасы терең діншіл христиандар еді. Әкесі жергілікті методист шіркеуінің ең белсенді мүшесі ретінде танымал болды. Кинсидің көптеген әлеуметтік байланыстары шіркеудің басқа мүшелерімен, көбінесе үнсіз бақылаушы ретінде, ата-анасы дін туралы әңгімелескен кезде болды. Кинсидің әкесі отбасына қатаң ережелер енгізді, соның ішінде жексенбі күнін дұға күні деп белгілеп, басқа істерге уақыт болмады. Кинсидің ата-анасы балалық шағының көп бөлігінде жағдайы нашар болды, көбінесе қажетті медициналық көмекке қол жеткізе алмады. Бұл жас Кинсидің рахит, ревматизм және тиф сияқты ауруларға толыққанды ем алмауына себеп болуы мүмкін. Оның денсаулық жазбалары Кинсидің күн сәулесіне жеткіліксіз ұшырағанын көрсетеді (бұл рахиттың себебі болуы мүмкін, сүт және басқа тағамдар D витаминімен толықтырылғанға дейін) және кем дегенде балалық шағының бір бөлігінде санитариялық жағдай нашар болған жерде өмір сүрді. Рахит омыртқаның қисылуына әкелді, нәтижесінде Кинсидің денесі сәл еңкейіп, 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа шақырылуына кедергі келтірді. 10 жасында Кинси отбасымен Нью-Джерси штатының Оңтүстік Оранж қаласына көшіп келді. Бұрынғы аурулар жүрегін әлсіреткеніне қарамастан, Кинси өмірінің басында көптеген қиын жаяу серуендер мен кемпингтерге қатысты. Орта мектепте Кинси тыныш, бірақ еңбекқор оқушы болды. Колумбия орта мектебінде оқыған кезінде академиялық жұмыстар мен фортепианода ойнауға күшін жұмсады. Бір кезде Кинси концерттік пианист болуды армандаған, бірақ оның орнына ғылыми ізденістерге ден қоюды шешті. Кинсидің зерттеуге көп уақыт арнау қабілеті оның университетте және кәсіби өмірінде өте пайдалы болды. Ол орта мектепте тығыз әлеуметтік байланыс жасаған жоқ, бірақ академиялық жетістіктері үшін құрметке ие болды. Ол жерде биология, ботаника және зоология салаларына қызығушылық танытты. Кейін Кинси өзінің орта мектептегі биология пәнінің мұғалімі Натали Ройт оның ғалым болу шешіміне ең үлкен ықпал еткенін айтты. Кинси әкесіне университетте ботаниканы оқығысы келетінін жеткізді. Әкесі оның Стивенс технология институтында инженерлік мамандық алғанын талап етті. Стивенсте ол негізінен ағылшын тілі және инженерлік пәндер бойынша курстар алды, бірақ биологияға деген қызығушылығын қанағаттандыра алмады. Кинси бұл жерде сәттілікке жете алмады және инженерлік мамандық оған қолайлы емес деп шешті. Стивенстегі екі жылдық оқудан кейін Кинси биологияға деген қызығушылығы мен Мейн штатының Брансуик қаласындағы Боудоин колледжінде биология мамандығы бойынша оқуын жалғастыру ниеті туралы әкесімен ашық сөйлесуге батылдық танытты.

Энтомология бойынша алғашқы зерттеулер

1914 жылдың күзінде Кинси Боудоин колледжіне түсті, онда ол Мантон Коуплендпен энтомологияны зерттеді және Зета Пси бауырластығына қабылданды, колледждегі уақытының көп бөлігін сол жерде өткізді. 1916 жылы Кинси Фи Бета Каппа қоғамына сайланды және биология мен психология мамандықтары бойынша magna cum laude аяқтады. Альфред Сегуин Кинси ұлының Боудоиндегі бітіру салтанатына қатыспады, бұл, мүмкін, оның ұлының мансап таңдауы мен оқуына наразылығының тағы бір белгісі болды. Кинси Гарвард университетінің Бусси институтында аспирантураны жалғастырды, ол АҚШ-тағы ең беделді биология бағдарламаларының бірі болатын. Сонда Кинси энтомологияға ерекше үлес қосқан ғалым Уильям Мортон Уилердің жетекшілігімен қолданбалы биологияны зерттеді. Уилердің жетекшілігімен Кинси дербес жұмыс істеді, бұл екеуіне де қолайлы болды. Кинси докторлық диссертациясын желкелі құрттар туралы жазды, түрдің үлгілерін құлшыныспен жинады. Ол көп саяхаттап, жүздеген мыңдаған желкелі құрттардың 26 түрлі өлшемдерін алды; оның әдістемесінің өзі энтомология ғылымына маңызды үлес болды. 1919 жылы Кинси Гарвард университетінен ғылым докторы (ScD) дәрежесін алды және Индиана университетінде биологиядан академиялық қызметке қабылданды. 1920 жылы ол Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайының қолдауымен бірнеше мақала жариялады, онда ол ғалымдар қауымына желкелі құрттарды таныстырып, оның филогенезін сипаттады. Мұражайдағы 18 миллионнан астам жәндіктің ішінде 5 миллионы – Кинси жинаған желкелі құрттар. Кинси 1926 жылдың қазан айында жарық көрген «Биологияға кіріспе» атты кеңінен қолданылатын орта мектеп оқулығын жазды. Бұл кітап эволюцияны қолдады және бұрын бөлек болған зоология мен ботаника салаларын біріктірді. «Биологияға кіріспе» нарықтағы басқа оқулықтардан ерекшеленді. Кинсидің оқулығы эволюцияға қатысты ұстанымымен ерекшеленді. Оқулығында Кинси эволюцияның негізгі фактілерін нақты түрде баяндады, тіпті жеміс шыбынының өмірлік циклын талқылағандай. «Өзгерістің қосымша дәлелдері» деп аталатын тарауда Кинси эволюцияны «өзгерістің ғылыми атауы» деп анықтады, және ол «эволюцияға сенбейтінін ойлайтын» адамдар бар екенін мойындады, бірақ студенттеріне мұндай ойлаудың ақылсыздығын көрсетуге тырысты. Эволюцияның дәлелін табу үшін студенттерге күнделікті қолданатын заттарға қарау жеткілікті болды. Кинси эволюцияны жоққа шығарып, бірақ жаңа ит тұқымын немесе жақында жақсартылған темекінің сигарасын иеленген адамды сынайды: «Ол эволюцияға сенбеймін десе, оның негізгі мағынасы неде екенін білемін». Кинси 1943 жылы Мерит Линдон Фернальдпен бірлесіп «Шығыс Солтүстік Американың жеуге болатын жабайы өсімдіктері» кітабын жазды. Кітаптың бастапқы нұсқасы 1919-1920 жылдары Кинси әлі де Бусси институтында аспирантурада оқып жүргенде, ал Фернальд Арнольд Арборетумында жұмыс істегенде жазылған.

Кинси есептері

Кинси америкалық сексологияның алғашқы маңызды тұлғасы ретінде кеңінен танылған. Оның зерттеулері сексологтар мен жалпы халық арасында сексуалдық мәселелерді тереңірек зерттеуге жол ашты, сондай-ақ әйелдер сексуалдығын азат етуге көмектесті. Мысалы, Кинсидің жұмысы әйелдердің көбінесе сексуалды еместігі және әйелдердегі вагиналық оргазм клиторлық оргазмнан артық деген пікірлерге қарсы шықты. Ол 1948 жылы "Адам еркегінің сексуалдық мінез-құлқы" деген кітабын жариялады, одан кейін 1953 жылы "Адам әйелінің сексуалдық мінез-құлқы" кітабы шықты, екеуі де бестселлерлер тізіміне еніп, Кинсиді әйгілі тұлғаға айналдырды. Бұл жарияланымдар кейіннен Кинси есептері деп белгілі болды. Ол туралы мақалалар Time, Life, Look және McCall's сияқты журналдарда жарық көрді. Көптеген адамдар дау-дамазыл тудырған Кинси есептерін 1960-1970 жылдардағы сексуалдық революцияның алғы күші деп санайды.

Даулы аспектілер

Кинсидің зерттеулері теория мен сұхбаттардан асып, кейде әріптестерін де қамтитын жыныстық белсенділікті бақылау мен қатысуды қамтыды. Кинси бұл жыныстық тәжірибелерді зерттеу қатысушыларының сенімін жеңу үшін қажет деп түсіндірді. Ол өз қызметкерлерін де солай істеуге, өздерін жайлы сезінгенше жыныстық белсенділіктің әртүрлі түрлеріне қатысуға шақырды, бұл сұхбаттасушыларға қатысушылардың жауаптарын түсінуге көмектеседі деп салады. Кинси зерттеуінің бір бөлігі ретінде үйінің шатырында әріптестерінің қатысуымен жыныстық актілерді түсірді; биограф Джонатан Гатхорн Харди бұл фильмдердің құпиялылығын сақтау үшін жасалғанын түсіндіреді, олардың жария болуы дау тудырар еді. Джеймс Х. Джонс, «Альфред Кинси: Жеке және қоғамдық өмір» авторы, және британдық психиатр Энтони Малкольм Дэниелс, сондай-ақ Теодор Далримпл, Кинсиді жеке жыныстық қажеттіліктері жетелегенін болжады. Екі «Кинси есебі» кітабында жарияланған кейбір деректер ғылыми және психиатриялық қауымдастықтарда даулы, себебі Кинси жалпы халықты толық бейнелемейтін еріктілермен сұхбаттасуды жөн көрді. Чикаго университетінің әлеуметтану профессоры Эдвард Лауман Кинсидің жұмысының жыныстың биологиясына бағытталғанын және психологиялық және клиникалық ақпарат пен талдаудың жетіспеушілігін айтты. Бұл ақпарат ересектердің балалық шақтағы естеліктерінен немесе ата-аналардың немесе мұғалімдердің бақылауларынан алынған. Кинсидің айтуынша, ол балалармен жыныстық қатынаста болған тоғыз ер адаммен сұхбаттасқан және олар балалардың реакциялары туралы айтқан. Ол кезде Кинсидің зерттеулерінің осы бөлігіне көп көңіл бөлген жоқ, бірақ Кинси бұл ақпаратты қайдан алғаны туралы сұрақтар 40 жылдан кейін туа бастады. Кейіннен Кинсидің бір педофилдің деректерін пайдаланып, оларды әртүрлі көздерден алынғандай көрсеткені белгілі болды. Кинси қатысушылардың құпиялылығы мен анонимділігін «мұндай тыйым салынған тақырыптар бойынша адал жауаптар алу» үшін қажет деп есептеді. Бірнеше жылдан кейін Кинси институты 31–34 кестедегі балалар туралы мәліметтер 1917 жылы басталған бір адамның күнделігінен алынғанын және оқиғалар Кинси есебінен бұрын болғанын мәлімдеді. Бұл айыптаулар Индиана штатының Сенатындағы саяси тартысқа қайта оянды, бірақ оппозиция «Бұл интернет-мемдері, олар қайта-қайта пайда болады» деп шағымданады. IndyStar «Олар Альфред Кинсидің жұмысы туралы ұзақ уақыттан бері айтылып келген, бірақ көбінесе жоққа шығарылған айыптауларды келтірді» деп хабарлады. Джонс Кинсидің жыныстық белсенділігі оның жұмысына әсер еткенін, ол түрмедегілер мен жезөкшелерді артық көрсеткенін, кейбір жалғыз адамдарды «үйленген» деп жіктегенін және гомосексуалды еркектердің үлесін шамадан тыс қамтығанын, бұл оның зерттеулерін бұрмалаған болуы мүмкін екенін жазды. Оның адам еркегі туралы есебінде афроамерикалық қатысушылар туралы көптеген сілтемелер бар. Тарихшы Верн Булоу деректердің кейіннен түрмедегілер мен тек гейлерден алынған деректерді ескермей қайта түсіндірілгенін және нәтижелер деректерді бұрмаламағанын көрсетеді деп жазады. Кинси гомосексуалдарды артық көрсеткен болуы мүмкін, бірақ Булоу гомосексуалдық мінез-құлық стигматизацияланғандықтан және оны жақсырақ түсіну қажет болғандықтан болуы мүмкін деп санайды. 1970 жылдары Кинсидің гомосексуализмге бейімділігін көрсеткен күдікті деректерді алып тастау арқылы Кинсидің жұмысын ақтауға тырысты. Бейли және басқалар, 2016 жылғы жыныстық бағдар әдебиетінің шолуында, Кинсидің сауалнамасы гетеросексуалдық емес қызығушылықтар мен көріністердің жиілігін асыра бағалаған болуы мүмкін, өйткені оның статистикасы американдық халықтың гомосексуалдық немесе бисексуалдық ретінде үлесін қазіргі зерттеулерге қарағанда жоғары көрсетеді. Алайда, Кинсидің өмірбаянын жазған Джонатан Гатхорн Харди атап өткендей, Кинсидің сұхбаттасу стилі қазіргі зерттеу әдістемелерінен өте ерекше болды, сондықтан оның жауаптары сәл өзгеше болуы мүмкін. Кинси өзі немесе командасының жоғары білікті мүшелері жүргізген тақырыптармен терең сұхбаттарға назар аударды және сұхбаттасушымен қарым-қатынас орнатуға және оларды жайлы және қауіпсіз сезінуге баса назар аударды. Қазіргі кездегі сұхбаттасушылар аз оқытылған және ғылыми көзқарасқа басымдық береді, бұл респонденттерге жеке мәліметтерді бөлісуге мүмкіндік бермейді. Гарвардта оқыған кезінде ол агностик немесе атеист болып, діни ынтақтығын ғылымға ынтақтықпен алмастырды. Ол 1921 жылы Клара Макмилленге үйленді. Олардың үйлену рәсімі, оның колледжден түскен кездегідей, Альфред ағасынан қашып өтті. Олардың төрт баласы болды. Олардың тұңғыш ұлы Дональд 1922 жылы дүниеге келіп, 1927 жылы, бес жасқа толғанға дейін, жасөсперімдердегі қант диабетінің асқынуынан қайтыс болды. Олардың тұңғыш қызы Энн 1924 жылы, содан кейін Джоан 1925 жылы және екінші ұлдары Брюс 1928 жылы дүниеге келді. Кинси бисексуал болды және бір өмірбаян авторы оның жас кезінде гомоэротикалық сезімдері үшін өзін жазалағанына сендіреді. Ол және оның әйелі екеуі де бір-бірімен де, басқа адамдармен да секс жасауға келісті. Кинси басқа еркектермен, соның ішінде студенті Клайд Мартинмен да секс жасады. Кинси өзінің үйін жобалады, ол Индиана штатының Блумингтон қаласындағы Vinegar Hill ауданында, 1320 First Street мекенжайында салынды. Ол онда бағбандыққа деген қызығушылығын дамытты. Кинси 1956 жылдың 25 тамызында 62 жасында қайтыс болды. Оның өлімінің себебі жүрек ауруы және пневмония деп хабарланды. The New York Times 1956 жылдың 27 тамызында мынадай редакциондық мақала жариялады:

Альфред К. Кинсидің мерзімінен бұрынғы қазасы американдық аренадан маңызды және құнды, сондай-ақ даулы тұлғаны алып тастады. Оның жаңалығына реакция қандай болғанына қарамастан – және оның кейбіреулерінің ұстамсыз пайдалануына қарамастан – ол біріншіден, соңғысынан және әрқашан ғалым болды. Ұзақ мерзімде оның қазіргі ойға қосқан үлесінің құндылығы оның тапқандарынан гөрі қолданған әдісінде және оны қолдану жолында болады. Жыныстық проблемаларға ғылыми көзқарас жасау қиын, өйткені бұл сала моральдық ұстанымдар, тыйымдар, жеке және топтық тәрбие және ұзақ қалыптасқан мінез-құлық үлгілерімен тым көп қабаттасқан. Олардың кейбіреулері өздері үшін жақсы болуы мүмкін, бірақ олар шындықты табудың ғылыми және эмпириялық әдісіне көмектеспейді. Доктор Кинси бұл қабаттан ажыратылғандықпен және дәлдікпен өтті. Оның жұмысы адал және жан-жақты болды. Әрине, оның өлімімен ол күйреуге ұшырайды. Біз оған шабыттанған ғылыми рухтың да солай болмайтынына шын жүректен үміттенейік. Кинси Индиана штатының Блумингтон қаласындағы Роуз Хилл зиратында жерленді.

Мұра

"Адам еркегіндегі жыныстық мінез-құлық" кітабының танымалдылығы 1948 жылы бұқаралық ақпарат құралдарында үлкен қызығушылық тудырды. "Time" журналы: "Желмен кеткеннен кейін кітап сатушылар мұндай жағдайды көрген емес" деп жариялады. Кинсиге қатысты алғашқы поп-мәдениеттегі сілтемелер кітап жарық көргеннен көп ұзамай пайда болды; "Марта Рей" жарты миллион данасын сатты, "О, доктор Кинси!" деп әзілдеді. Коул Портердің "Too Darn Hot" әні, "Kiss Me, Kate" Бродвей мюзиклінен (Тони сыйлығының иегері), өзінің бриджін "Кинси есебіне / Сіз білетін әрбір қарапайым адам / өзінің сүйікті ойынын ойнауды артық жақсы көреді" деп арнады. 1949 жылы Мэй Уэст "секс" сөзінің сирек айтылатын күндерін еске түсіріп, Кинси туралы былай деді: "Ол жігіт маған жұмысты жеңілдетіп берді. Енді мен ешқандай жобалау сызбаларын салуым керек емес. Біз екеуіміз де бір саланың мамандарымыз, жай ғана мен бұрын көрдім". "Адамның жыныстық мінез-құлқы" кітабынан кейін жаңалықтардың саны одан да арта түсті. Кинси 1953 жылғы 24 тамыздағы "Time" журналының мұқабасында пайда болды. Ұлттық жаңалықтар журналында ғалым туралы екі мақала жарияланды: біреуі оның зерттеулері, мансабы және жаңа кітабына, екіншісі оның өмірі, тұлғасы және өмір салтына арналған. Журналдың мұқабасындағы суретте "Кинсиді гүлдер, құстар және ара қоршап тұр; оның галстугінде Венера символы бар айна бейнеленген". Басты мақаланың қорытындысында: "Кинси жыныстық қатынас туралы географиялық білім үшін Колумб жасағандай үлкен еңбек етті" делінді. Бір топ әуесқойлар: "Колумб қай жерге келгенін білмегенін ұмытып кетті". Кинсидің еңбегінде құнды нәрселер көп, бірақ оны соңғы сөз деп қате түсінбеу керек". "Доктор Кинси" кейіпкері сол эпизодтағы тағы бір сахнада пайда болды, ол Беннидің Мэрилин Монро туралы (эпизодтағы қонақ) қиялына қатысты. 2000-жылдардың басында Кинсиге деген қызығушылық қайта жанданды. 2003 жылы Theatre of NOTE Стив Морган Хаскеллдің "Fucking Wasps" пьесасын қойды, ол Кинсидің бала кезінен өліміне дейінгі өмірін көрсетеді. Мэтт Сесоу суреттерімен бірге Дэвид Бикфордтың тікелей пианинода ойнауымен театр безендірілді. Стив Морган Хаскеллдің жазған және қойған "Fucking Wasps" пьесасы көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде "Backstage West" журналының "Жылдың драматургиясы" номинациясын жеңіп алды. 2003 жылы премьерасы өткен "Dr. Sex" мюзиклі Кинси, оның әйелі және олардың ортақ сүйіктісі Уоли Мэтьюс (Клайд Мартиннің прототипі) арасындағы қарым-қатынасқа арналған. Пьесаның музыкасын Ларри Бортникер, ал кітабын Бортникер мен Салли Диринг жазды, және жеті "Jeff" сыйлығын жеңіп алды. Ол 2005 жылы Бродвейден тыс жерде қойылды. 2004 жылы Билл Кондонның сценарийін жазып, режиссерлік еткен "Kinsey" тамыр тарихтық фильмінде ғалым рөлін Лиам Нисон, ал оның әйелі рөлін Лора Линни сомдады. 2004 жылы Т. Корагессан Бойлдың Кинси туралы "Ішкі шеңбер" романы жарық көрді. Келесі жылы PBS Кинси институтымен бірлесіп "Kinsey" деректі фильмін түсірді, бұл институттың көптеген құжаттарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Стив Кумбстың Кинси және оның еңбектері туралы "Mr. Sex" радиоспектаклі 2005 жылы "Imison" сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылы Кинси Чикагодағы "Legacy Walk" аллеясына енгізілді, бұл ЛГБТ тарихы мен тұлғаларын көрсетіп тұратын ашық ауадағы қоғамдық көрме. 2019 жылдың маусым айында Кинси Нью-Йорк қаласындағы Стоунволл мейрамханасындағы Стоунволл ұлттық монументінің (SNM) ішіндегі Ұлттық ЛГБТҚ құрмет қабырғасына енгізілген алғашқы елу американдық "пионер, жол салушы және батырдың" бірі болды. SNM – ЛГБТҚ құқықтары мен тарихына арналған АҚШ-тың алғашқы ұлттық монументі, ал қабырғаның ашылуы Стоунволл көтерілісінің 50 жылдығымен сәйкес келеді.