Теодор Добжанский: Эволюция және генетиканың көрнекті ғалымы

Кіріспе

Ресейлік-американдық генетик және эволюциялық биолог (1900–1975)

Ұлттық ғылым медалі (1964)
ForMemRS (1965) және діни эволюцияны қолдауы мен насихаттауымен де кеңінен танымал, өзі христиан болған. Оның 1937 жылғы «Генетика және түрлердің пайда болуы» еңбегі қазіргі синтездің қалыптасуына зор әсер етті. 1964 жылы АҚШ Ұлттық ғылым медалімен, ал 1973 жылы Франклин медалімен марапатталды.

Ерте өмір

Добжанский 1900 жылдың 25 қаңтарында дүниеге келді. Кейіннен ол Юрий Филипченкодан оқу үшін Ленинградқа (қазіргі Санкт-Петербург) көшті, онда Drosophila melanogaster зертханасы құрылған еді. 1924 жылдың 8 тамызында Добжанский Киевте Иван Шмальгаузенмен бірге жұмыс істейтін генетик Наталья "Наташа" Сиверцеваға үйленді. Добжанскийлердің бір қызы болды, ол үйленгеннен кейін Софи Коу деген атпен белгілі, ол антрополог, тағам тарихшысы және автор, негізінен шоколад тарихы бойынша жұмыстарымен танымал. Америка Құрама Штаттарына көшіп кетер алдында Добжанский энтомология және генетика салаларында 35 ғылыми еңбек жариялады.

Америка

Добжанский 1927 жылы Рокфеллер қорының Халықаралық білім беру кеңесінен алған жұмыс-оқу стипендиясымен АҚШ-қа көшіп келді. 27 желтоқсанда Нью-Йорк қаласына келгеннен кейін, ол Колумбия университетінің *Drosophila* тобына қосылды, онда Томас Хант Морган мен Альфред Стюртевантпен бірге жұмыс істеді. Олардың еңбегі *Drosophila* цитогенетикасы туралы маңызды мәліметтер берді. Сонымен қатар, Добжанский мен оның командасы өздерінің ықпалды еңбектерін жариялағаннан бері эволюциялық биологиялық зерттеулерде үлгілік организм ретінде *Drosophila pseudoobscura*-ны *Drosophila* туысы ішінде орнатуға көмектесті. Добжанскийдің бастапқы көзқарасы (Юрий Филипченкомен бірге оқығаннан кейін), жергілікті популяциялардағы (микроэволюция) және жаһандық деңгейдегі (макроэволюция) құбылыстардан алынған деректерді пайдалануға қатысты күмән тудырды. Филипченко да тұқым қуалаудың екі түрі ғана бар деп сенді: түрлер ішіндегі өзгерістің менделілік тұқым қуалауы және макроэволюциялық мағынадағы өзгерістің менделілік емес тұқым қуалауы. Добжанский кейін Филипченконың "қатеге ставка жасағанын" айтты. 1930 жылдан 1940 жылға дейін ол Морганды Калифорния технология институтына еріп барды. Оның тәжірибелерінің нәтижесінде, репродуктивті оқшаулану популяциялар арасындағы микробтық симбионттардың айырмашылықтарынан туындауы мүмкін деген тұжырымды жасады. 1937 жылы ол қазіргі эволюциялық синтездің маңызды еңбегінің бірін – эволюциялық биология мен генетиканың синтезін, "Генетика және түрлердің шығу тегі" деп атады. Бұл еңбектердің ішінде эволюцияны "гендік жиынтықтағы аллельдің жиілігінің өзгеруі" деп анықтады. Добжанскийдің жұмысы табиғи іріктеудің гендердегі мутациялар арқылы жүзеге асырылатындығы туралы идеяны таратуда маңызды рөл атқарды. 1937 жылы ол АҚШ азаматы атанды. Осы кезеңде ол кәсіби бәсекелестік негізінде *Drosophila* әріптесі Альфред Стюртевантпен көпшілік алдында қарым-қатынасын үзді. 1940 жылдан 1962 жылға дейін ол Колумбия университетіне оралды. Оның студенттерінің арасында генетик Брюс Уоллес болды. 1941 жылы Добжанскийге Ұлттық ғылым академиясының Даниэль Жиро Эллиот медалі табысталды, ол сонымен қатар академияның мүшесі де болды. 1942 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1943 жылы Сан-Паулу университеті оған құрметті докторлық дәрежесін берді. Ол 1950 жылы ЮНЕСКО-ның "Раса мәселесі" туралы мәлімдемесіне қол қойғандардың бірі болды. 1953 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Содан кейін ол 1971 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Рокфеллер институтына (кейін Рокфеллер университеті) ауысты. 1972 жылы ол Мінез-құлық генетикасы қауымдастығының алғашқы президенті болып сайланды және оның мінез-құлық генетикасындағы рөлі мен қауымдастықты құруы үшін Dobzhansky Award (мінез-құлық генетикасы саласындағы өмірлік жетістіктері үшін) сыйлығымен марапатталды. Добжанскийдің эволюциялық генетика саласындағы жұмысы, Сеуолл Райттың көмегімен, теориялық, табиғаттану және эксперименталды зерттеулердің стандарттарын біріктірді. Добжанский 1941 жылы Америка генетика қоғамының президенті, 1950 жылы Америка табиғаттанушылар қоғамының президенті, 1951 жылы Эволюцияны зерттеу қоғамының президенті, 1963 жылы Америка зоологтар қоғамының президенті, 1964 жылы Америка евгеника қоғамы директорлар кеңесінің мүшесі және 1969 жылы Америка Тейхард де Шарден қауымдастығының президенті ретінде танымал болды.

Dobzhansky immigrated to the United States in 1927 on a work–study scholarship from the International Education Board of the Rockefeller Foundation. Upon arriving in New York City on December 27, he joined the Drosophila Group at Columbia University working alongside Thomas Hunt Morgan and Alfred Sturtevant. Their work provided crucial information on Drosophila cytogenetics. Additionally, Dobzhansky and his team helped establish Drosophila pseudoobscura, within the genus Drosophila, as a favorable model organism in evolutionary biological studies ever since they published their influential works. Dobzhansky's original mindset (after studying alongside Yuri Filipchenko), was that there were serious doubts on using data obtained from phenomena happening in local populations (microevolution) and phenomena happening on a global scale (macroevolution). Filipchenko also believed that there were only two types of inheritance: Mendelian inheritance of variation within species, and Non Mendelian inheritance of variation in a macroevolutionary sense. Dobzhansky later stated that Filipchenko "bet on the wrong horse". He followed Morgan to the California Institute of Technology from 1930 to 1940. On the basis of his experiments, he articulated the idea that reproductive isolation can be caused by differences in presence of microbial symbionts between populations. In 1937, he published one of the major works of the modern evolutionary synthesis, the synthesis of evolutionary biology with genetics, titled Genetics and the Origin of Species, which amongst other things, defined evolution as "a change in the frequency of an allele within a gene pool". Dobzhansky's work was instrumental in spreading the idea that it is through mutations in genes that natural selection takes place. Also in 1937, he became a naturalized citizen of the United States. During this time, he had a very public falling out with one of his Drosophila collaborators, Alfred Sturtevant, based primarily in professional competition. He returned to Columbia University from 1940 to 1962. Among his students was geneticist Bruce Wallace. In 1941, Dobzhansky was awarded the Daniel Giraud Elliot Medal from the National Academy of Sciences, of which he was also a member. He was elected to the American Philosophical Society in 1942. In 1943, the University of São Paulo awarded him an honorary doctorate. He was one of the signatories of the 1950 UNESCO statement The Race Question. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1953. He then moved to the Rockefeller Institute (shortly to become Rockefeller University) until his retirement in 1971. In 1972 he was elected the founding president of the Behavior Genetics Association, and was recognized by the society for his role in behavior genetics, and the founding of the society by the creation of the Dobzhansky Award (for a lifetime of outstanding scholarship in behavior genetics). Dobzhansky's work in the field of evolutionary genetics, with the help of Sewall Wright, integrated standards of the theoretical, natural historical, and experimental work. Dobzhansky was renowned as the president of the Genetics Society of America in 1941, president of the American Society of Naturalists in 1950, president of the Society for the Study of Evolution in 1951, president of the American Society of Zoologists in 1963, a member of the board of directors of the American Eugenics Society in 1964, and president of the American Teilhard de Chardin Association in 1969.

Генетика және түрлердің пайда болуы

Теодосий Добжанский "Генетика және түрлердің пайда болуы" атты кітабының үш басылымын жариялады. Кітап биология саласын білетін адамдарға арналғанымен, оны түсіну оңай болды. Генетика және эволюция салаларында Добжанскийдің кітабы ең маңызды жазылған кітаптардың бірі деп есептеледі. "Генетика және түрлердің пайда болуы" кітабының әр қайта қаралымында Добжанский маңызды, соңғы деректерге негіделген жаңа материалдарды қосып, енді маңызды емес деп санайтын материалдарды алып тастады. Оның кітабы генетикалық зерттеулер мен теорияның дамуына серпін берді. "Генетика және түрлердің пайда болуы" (1937) атты алғашқы басылымында генетикадағы соңғы жаңалықтар мен олардың эволюция тұжырымдамасына қалай қолданылғаны ерекше атап көрсетілді. Добжанский популяциялық эволюциялық генетиканың процестерін үш деңгейде сипаттауды түсіндірді: (1) гендер мен хромосомалардың мутациялары арқылы шикізаттың пайда болуы, (2) мутациялардың жиілігі мен комбинацияларының өзгеруі арқылы популяциялардағы өзгерістер, (3) репродуктивті оқшаулау арқылы өзгерістердің бекітілуі. Адаптивті полиморфизм туралы жаңа тарау Добжанскийдің екінші басылымнан бергі зерттеулерін көрсетеді. Ол зертханалық және табиғи популяциялардағы тиімді табиғи іріктеу туралы нақты, сандық деректерді қосты. Адам мен биологияның арақатынасына қатысты оның қызығушылығының себептері әртүрлі болуы мүмкін. Басты себеп – Еуропадағы нәсілдік дискриминация, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың туындауына әкелді. Оның 1967 жылы жариялаған "The Biology of Ultimate Concern" кітабында айтылғандай, адам өміріндегі дін мәселесі де оның назарында болды. "Генетикалық вариацияның кең таралғандығы адамның жекелігінің биологиялық негізін құрайды".

Ақырғы ауру және "эволюцияның жарығы"

Добжанскийдің әйелі Наташа 1969 жылғы 22 ақпанда коронарлық тромбоз салдарынан қайтыс болды. 1968 жылғы 1 маусымда Теодосийге лимфоциттік лейкемия (лейкемияның созылмалы түрі) диагнозы қойылды, оған бірнеше айдан бірнеше жылға дейін өмір сүруге болатыны айтылды. 1971 жылы ол зейнеткерлікке шығып, Калифорния университетінің Дэвис қаласына көшті, онда оның шәкірті Франсиско Дж. Аяла қауымдастырылған профессор болып тағайындалған еді, және ол зейнеткер профессор ретінде жұмысын жалғастырды. 1973 жылы ол палеонтолог және дін қызметкері Пьер Тейяр де Шарденнің ықпалымен «Эволюцияның жарығында ғана биологиядағы барлық нәрсе түсінікті» деген ең танымал эссесін жариялады. 1975 жылға қарай оның лейкемиясы нашарлап, 11 қарашада ол емдеу және күтім алу үшін Калифорния штатының Сан-Хасинто қаласына сапарлады. Генетика профессоры ретінде соңғы күніне дейін жұмыс істеген Добжанский 1975 жылғы 18 желтоқсанда Калифорния штатының Дэвис қаласында (жүрек жеткіліксіздігінен) қайтыс болды.

Пікірлер

Добжанский, Т. Антрополог Карлтон С. Кунның "Тұрлардың шығу тегі" атты еңбегіне рецензия жазды. Добжанский Кунның бірдей мутациялардың тәуелсіз пайда болуы туралы теориясын қабылдамады, бірақ ол таңдаудың барлық алғашқы адам популяцияларында *Homo sapiens*-қа ұқсас генотипті жақсы көретінімен келісті, және барлық *Homo sapiens* аллельдері барлық *Homo erectus* популяцияларында төмен деңгейде болғандығы, ал гендік қордың статистикалық құрамы *Homo erectus*-тан *Homo sapiens*-қа бірнеше популяцияларда тәуелсіз түрде өзгерген деген теорияны айтты.