Кіріспе

NASA SETI жобасы (1971)

Project Cyclops – 1971 жылы NASA жүргізген, SETI қалай жүзеге асырылуы керек екенін зерттеген жоба. NASA өнімі болғандықтан, есеп жалпыға қолжетімді. Жоба тобы, 1000 жарық жылына дейінгі қашықтықтағы Жерге ұқсас радиосигналдарды іздеу үшін, көптеген радиотелескоптарды үйлестіруге арналған жоба жасады, мақсаты – интеллектуалды өмірге кездесу. 100 м диаметрі бар 1000-нан 2500-ға дейінгі икемді табақтарды қамтитын ұсынылған жоба, құны жоғары болғандықтан қолдау таппады. Дегенмен, бұл есеп SETI саласындағы көптеген жұмыстардың негізі болды.

Бастапқы қорытындылар

Басты қорытындылар, есептен сөз соз алынған. Курсив түпнұсқада, сондай-ақ әсем тіл (мысалы, 12-ші қорытындыны қараңыз): 1. Сигналдарды іздеу және жіберу, ғарыш кемесімен немесе зерттеушілермен байланыс орнатуға тырысудан әлдеқайда арзан. Бұл қорытынды қазіргі технологиялық жетістіктерімізге емес, физикалық заңдар туралы білімімізге негізделген. 2. Галактикадағы байланысқа қабілетті өркениеттер арасындағы орташа қашықтыққа қатысты белгісіздік, кеңейтілетін іздеу жүйесін күшті дәлелдейді. Іздеуді жақын жұлдыздар үшін тиімді болатын ең төменгі жүйемен бастауға болады. Содан кейін жүйе кеңейтіліп, іздеу сәттілікке жеткенше немесе жаңа іздеу стратегиясы қолға алынғанша кеңістікте жалғастырылады. 3. Бізде бар барлық байланыс құралдарының ішінде микротолқындар ең жақсысы. Олар басқа да жарыстар үшін де ең жақсысы, себебі сондай-ақ энергия талабы осы толқын ұзындықтарында ең аз, ал қажетті тұрақтылық пен жинау аймақтары қысқа толқын ұзындықтарына қарағанда оңайрақ және арзан. 4. Микротолқынды аймақтың ең жақсы бөлігі – шамамен 1–2 немесе 3 ГГц жиіліктің төменгі шегіндегі «микротолқын терезесі». Бұл жерде абсолютті жиілік тұрақтылығы жоғары, Доплер жылдамдығы төмен, берілген күш үшін сәуле кеңдігі кең және жинау аймағы жоғары жиіліктің соңына қарағанда арзан. 5. Табиғат бізге спектрдің ең жақсы бөлігінде, жұлдызаралық байланыс үшін ерекше белгіленген тар, тыныш жолақ берді. Ол сутегінің (1420 МГц) және гидроксил радикалының (1662 МГц) спектрлік сызықтары арасында орналасқан. Қақпаның екі жағында тұрған Ом мен Ум сияқты, судың ыдырау өнімдерінің бұл екі эмиссиясы, суға негізделген барлық тіршілік иелерін барлық түрлердің ежелгі кездесу орнында – су орнында өз тегін іздеуге шақырады. 6. Бүгін 1–3 ГГц аймағында, жалпы жинау аймағы 100 шаршы километрден астам болатын фазалық антенна массивтерін жасау технологиялық тұрғыдан мүмкін. Циклоп жүйесі осы көлемге жақын емес, бірақ біз оның осындай көлемге дейін кеңейтуіне кедергі келтіретін технологиялық шектеулерді көре алмаймыз. 7. Диаметрі бірнеше шақырым болатын, таратушы және қабылдаушы екі жақтағы антенна массивтерімен теңдестірілген антенналар арқылы галактикааралық қашықтықтарда микротолқындық байланыс мүмкін, ал үлкен жұлдызаралық қашықтықтарда жоғары жылдамдықты байланыс мүмкін. Осылайша, екі өркениет арасында байланыс расталғаннан кейін жылдам ақпарат алмасу мүмкін. 8. Іздеу кезінде біз сигналдарды бағытталған антенналармен бізге жоналған күйде қабылдауды күте алмаймыз. Бірақ осы мүмкіндікті де елемеуге болмайды. Байланысқа қабілетті жарыстар салыстырмалы түрде төмен қуатпен, жақын маңдағы мыңға жуық ықтимал жұлдыздарға және ұзақ уақыт бойы сәулелендірілген сигналдарды таратуы мүмкін. 1000 жарық жылының ішіндегі миллионға жуық ықтимал жұлдыздарда анықталуы мүмкін болатын ұзақ қашықтықтағы маяктар, әдетте барлық бағытта және өте жоғары қуатпен (W) болады. 9. Маяктардың дөңгелек поляризацияланғаны және өте монохроматикалық болғаны ықтимал. Спектрлік ені 1 Гц немесе одан аз болуы мүмкін. Олар ақпаратты баяу жылдамдықпен және оның анықталуын нашарлатпайтын тәсілмен жеткізеді. Осы ақпаратта қалай жауап беру керектігі туралы нұсқаулар болады. 10. Маяктарды тиімді анықтау үшін өте жоғары ажыратымдылықпен (1 Гц немесе одан аз) жиілік доменінде іздеу қажет. Циклоп зерттеуінің маңызды үлесі – 100 МГц жиілік жолағын 0,1 Гц ажыратымдылықпен бір мезгілде іздеуге мүмкіндік беретін деректерді өңдеу әдісі. Циклоп жүйесі бір миллиард тар арналы шығыстары бар қабылдағышты қамтамасыз етеді. Циклоп жүйесінің жолақ ені 100 МГц болса да, оны 200 МГц-ге дейін кеңейтуге ешқандай үлкен технологиялық кедергілер жоқ. Бұл бүкіл «су орнын» бір уақытта іздеуге мүмкіндік береді. Егер осы жолақтың орындылығына қатысты біздің қорытындымыз дұрыс болса, іздеудің жиілік өлшемінде туындаған мәселені шешкенімізді санауға болады. 11. Жоғарыда қарастырылған әдістерді қолдана отырып, тиімді іздеуді жүзеге асыратын жүйенің құны 6–10 миллиард доллар шамасында, ал бұл сома 10–15 жыл ішінде жұмсалады. Егер бұл кезеңнің басында байланыс орнатылса, біз жүйелерді кеңейтуді тоқтатуға немесе одан әрі байланыс орнатуға шақырылуы мүмкін. Циклоп дизайнындағы негізгі шығын – антенна құрылымы. 10 ГГц емес, 3 ГГц жоғарғы жиілік шегін қабылдау антеннаның құнын екі есеге төмендетуі мүмкін. 12. Іздеу жылдарға, тіпті ондаған жылдарға және мүмкін ғасырларға созылуы мүмкін. Осылайша ұзаққа созылатын бағдарламаны жүзеге асыру үшін іздеуді жоғары деңгейде автоматтандыру ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді қаржыландыру міндеттемесі де қажет. Бұл өз кезегінде сенімділікті қажет етеді. Осы ізденіс күш-жігерге тұрарлық екендігіне, адамзат табысқа жеткеннің пайдасын көруге амандығына және басқа да жарыстартың да, сондай-ақ олардың да көкжиегін кеңейтуге құштар екендігіне сенімділік. Біз, әдетте, іздеуді бастаған алғашқы интеллектуалды түрлер емеспіз. Осыны істеген алғашқы жарыстар сөзсіз тыңдау кезеңінен кейін ұзақ уақыт бойы сигналдарды тарату кезеңіне өтті, сондай-ақ кейінірек іздеуге кірген жарыстар да осылай істеді. Олардың табандылығы біздің бастапқы тыңдау кезеңіндегі ең үлкен байлығымыз болады. 13. Сыртқы интеллектуалды өмірді іздеу – заңды ғылыми ізденіс және кең ауқымды және теңдестірілген ғарыш бағдарламасының бөлігі ретінде қарастырылуы керек. Біздің пікірімізше, Күн жүйесін зерттеу ғарыш бағдарламасының дұрыс бастапқы қадамы болды және болып табылады, бірақ оны оның жалғыз соңғы мақсаты деп санауға болмайды. Басқа интеллектуалды өмірді іздеу халықтың қиялын оятып, қазір «өлген» планеталар мен айларға қонғанның құндылығын күмәнданатын сыншылардың да қолдауын таба алады. 14. Іздеу бағдарламасын қаржыландыруға міндеттеме беруге дейін мәселені және оңтайлы жүйе дизайнын одан да жан-жақты зерттеу қажет. Алайда, осы зерттеулерді қаржыландыруға қазірдің өзінде болады. Мұндай зерттеулерден біз ұсынған алғашқы Циклоп дизайнынан гөрі үлкен мүмкіндіктерге ие жүйе пайда болады. 15. Циклоп сияқты бірнеше жүйенің болуы толық аспан жабындығын, анықталған сигналдарды үздіріссіз қабылдауды және ұзақ базалық зерттеулерді қамтамасыз етуде осындай үлкен құндылыққа ие, сондықтан халықаралық ынтымақтастыққа қол жеткізу және ақпаратты толық таратуға ынталандыру қажет. Іздеу, әрине, тек бір елдің емес, барлық адамзаттың күш-жігерін білдіруі керек.

Қазіргі заманғы көзқарас

Көптеген, бірақ барлығы емес, қорытындылар уақыт сынағынан өтті. SETI 2020 кітабында Циклоп есебінің қорытындыларын қайта қарастыратын тарау бар. Нақты айырмашылықтар:
4 және 5-тармақтар: Циклоп микротолқынды диапазонның төменгі шегін басып айтқан. Технология жетілуімен жоғары жиіліктердің кемшіліктері азайды, сонымен қатар олардың өзге де артықшылықтары бар. Микротолқындыдан оптикалыққа дейінгі кез келген диапазон шамамен тең мүмкіндіктер береді. 6-тармақ: Мұндай массивтің ең жоғары жиілігі одан да жоғары болуы керек. 8-тармақ: Бейкондар, әдетте, бағытталған, барлық бағытта емес. Қазіргі заманғы өңдеу қуаты мұны мүмкін етеді, және бұл энергияны тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді. 9-тармақ: SETI 2020-де тікелей айтылмаған, бірақ "Бейкондар, әрине, өте монохроматикалық болады" деген пікір көп сынға ұшырады. Жердің байланыс технологиясы кең спектрлі сигналдарға көшуіне байланысты, SETI байқаулары жоғары өткізгіштік қабілеті бар сигналдарды іздеумен толықтырылуда. Сонымен қатар, қазір монохроматикалық сигналдарды анықтаудай оңай, бірақ ақпарат та таси алатын маяктарға қатысты ұсыныстар бар. 10-тармақ: Циклоптың оптикалық өңдеуі цифрлық сигнал өңдеумен алмастырылуы керек.

Қазіргі қолжетімділік

1970 жылдары "Циклоп" есебінің 10 000 данасы NASA тарапынан таратылды. Қазіргі SETI қауымдастығының көптеген маңызды өкілдері осы құжатты көрген болуы мүмкін деп есептеуге болады. 1990 жылдары "Циклоп" есебі ұзақ уақыттан бері басылымнан түсіп қалған. 1995 жылы SETI лигасы SETI институтымен бірлесіп, осы маңызды тарихи құжатты қайта басып шығарды. "Циклоп жобасы, екінші басылым" қазіргі таңда SETI лигасы арқылы қолжетімді. Ол 1996 жылдың маусым айында, "Циклоп жобасының" ашылу жиналысының 25 жылдығына арналған мерекелік шара ретінде сатылымға шығарылды. "Циклоп" командасының тең төрағасы Джон Биллингэм Бернард М. Оливерге арнау жазды, ол жаңа басылымда SETI лигасының президенті Ричард Фактор және атқарушы директоры Х. Пол Шухтың кіріспе сөздерімен бірге жарияланды. 2000 жылдары NASA түпнұсқа есепті цифрлық форматқа көшіріп, оны ақысыз түрде онлайн режимінде қолжетімді етті.