Кіріспе

Қауіпсіздік, эргономия және жүйе тұрақтылығын ескеріңіз.
Адам факторы және эргономия саласында адамның сенімділігі (кейде адамның өнімділігі немесе HU деп те аталады) – адамның белгілі бір тапсырманы қанағаттанарлық деңгейде орындау ықтималдығы. Адамның сенімділігіне жас, физикалық денсаулық, психикалық күй, көзқарас, эмоциялар, нақты қателерге бейімділік және когнитивтік бұрмалаулар сияқты көптеген факторлар әсер ете алады. Адамның сенімділігі әлеуметтік-техникалық жүйелердің тұрақтылығы үшін маңызды және өндіріс, медицина, ядролық энергетика сияқты салаларға тиесілі. Адам қатесін азайту және технологиямен өзара әрекеттесуде сенімділікті арттыру мақсатында қолданылатын тәсілдерге қолданушыға бағытталған дизайн және қателерге төзімді дизайн жатады.

Талдау әдістері

Адамның сенімділігін талдау үшін әр түрлі әдістер бар. Әдістердің екі негізгі түрі – ықтималдық тәуекелді бағалауға (PRA) негізделгендері және бақылаудың когнитивтік теориясына негізделгендері.

PRA-ға негізделген әдістер

Адамның сенімділігін талдаудың бір әдісі – ықтималдық тәуекелді бағалаудың (PRA) тікелей кеңейтілуі болып табылады: электр стансасындағы жабдықтардың істен шығуы мүмкін болса, адам операторы да қателіктер жіберуі мүмкін. Екі жағдайда да, талдау (жабдықтар үшін функционалдық декомпозиция және адамдар үшін міндеттерді талдау) қателік немесе қателіктердің ықтималдығын анықтауға болатын егжей-тегжейлі деңгейді көрсетеді. Адам қателіктерінің болуын болжау техникасы (THERP) осы негізгі идеяға негізделген. THERP адам қателіктерінің ықтималдығын анықтауға арналған, оларды PRA-ға қосуға болады. Апаттық жағдайлардың тізбегін бағалау бағдарламасының (ASEP) адамның сенімділігі бойынша процедурасы – THERP-тің жеңілдетілген түрі; оған байланысты есептеу құралы – қарапайым адам қателіктерін талдау коды (SHEAN). Соңғы кезде АҚШ Ядролық қадағалау комиссиясы адам қателіктерінің ықтималдығын ескере отырып, Стандартталған өсімдіктерді талдау тәуекелі – Адамның сенімділігін талдау (SPAR H) әдісін жариялады.

Когнитивтік бақылауға негізделген әдістер

Эрик Холлнагел осы ойды Контекстуалды бақылау моделі (COCOM) және когнитивтік сенімділік пен қателіктерді талдау әдісі (CREAM) жұмыстарында дамытты. COCOM адамның қызметін басқару режимдері жиынтығы ретінде моделідейді – стратегиялық (ұзақ мерзімді жоспарлауға негізделген), тактикалық (процедураларға негізделген), мүмкіндіктерді пайдалану (қазіргі жағдайға негізделген) және шатасқан (кездейсоқ) – және осы басқару режимдері арасындағы өтудің қалай жүзеге асырылатыны туралы модель ұсынады. Басқару режимінің өту моделі бірнеше факторлардан тұрады, соның ішінде адам операторының әрекет нәтижесін бағалауы (сәттілік немесе сәтсіздік), әрекетті аяқтауға қалған уақыт (жеткілікті немесе жеткіліксіз) және сол кезде адам операторының бір мезгілдегі мақсаттарының саны. CREAM – COCOM-ға негізделген адамның сенімділігін талдау әдісі.

Қатынасты әдістер

Қауіпсіздік инженериясы және сенімділік инженериясы саласындағы ұқсас техникаларға қателік түрлерін және олардың салдарларын талдау, HAZOP, қателік ағашы және SAPHIRE (Жүйелік талдау бағдарламалары қолмен интегралды сенімділік бағалауы үшін) кіреді.

Адам факторларын талдау және жіктеу жүйесі (HFACS)

Адам факторларын талдау және жіктеу жүйесі (АФЖЖЖ) бастапқыда авиациялық апаттардағы адам қателігінің рөлін түсіну үшін құрылған. Ол Джеймс Рейсонның күрделі жүйелердегі адам қателігінің «швейцарлық ірімшік» моделіне негізделген. АФЖЖЖ қауіпсіз емес әрекеттердің «активті қателіктері» мен қауіпсіз емес әрекеттердің, қауіпсіз емес бақылаудың және ұйымдық ықпалдың «жасырын қателіктері» арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Бұл санаттар көптеген авиациялық апаттар туралы есептер негізінде эмпирикалық жолмен әзірленді. «Қауіпсіз емес әрекеттерді» «алдыңғы қатардағы» адам операторы (мысалы, ұшқыш, әуе қозғалысын басқарушы немесе жүргізуші) жасайды. Қауіпсіз емес әрекеттер қателіктерге (қабылдау, шешім қабылдау немесе дағдыға негізделген орындалу) немесе бұзушылықтарға жатуы мүмкін. Бұзушылықтар, яғни ережелер мен процедураларды қасақана елемеу, әдеттегі немесе ерекше болуы мүмкін. Әдеттегі бұзушылықтар тұрақты түрде орын алады және көбінесе ұйым немесе билік тарапынан көз жұмылады. Ерекше бұзушылықтар сирек кездеседі және көбінесе өте ауыр болады. Мысалы, 55 миль/сағат жылдамдық шегі бар аймақта 60 миль/сағат жылдамдықпен жүру – әдеттегі бұзушылық, ал сол аймақта 130 миль/сағат жылдамдықпен жүру – ерекше жағдай. Қауіпсіз емес әрекеттердің алғышарттары екі түрлі: адам операторының ішкі жағдайына қатысты және оның жұмыс тәжірибесіне немесе жұмыс жолдарына қатысты. Жағымсыз ішкі жағдайларға физиологиялық жағдайлар (мысалы, ауру) және психикалық жағдайлар (мысалы, шаршау, алаңдау) жатады. «Ішкі жағдайдың» үшінші аспектісі – оператордың қабілеті мен міндеттің талаптары арасындағы үйлесімсіздік. Қауіпсіз бақылаудың төрт түрі бар: жеткіліксіз бақылау; жоспарланған қате операциялар; белгілі мәселені түзетуге бармау; және бақылау бұзушылықтары. Ұйымдық ықпалдарға ресурстарды басқаруға қатысты мәселелер (мысалы, адам немесе қаржы ресурстарының жеткіліксіздігі), ұйымдық климат (құрылымдар, саясат және мәдениет) және ұйымдық процестер (мысалы, процедуралар, кестелер, бақылау) жатады.

Желі құру

LinkedIn.com-дағы жоғары сенімділік басқару тобы.