Кіріспе
Шотланд дәрігері (1790-1859)
Австралия саясаткері Уильям Пултни Элисон FRSE FRCPE FSA (1790 жылдың 12 қарашасы - 1859 жылдың 22 қыркүйегі) – шотланд дәрігері, әлеуметтік реформатор және қайырымдылық жасаушы. Ол Эдинбург университетінде медицина ғылымының көрнекті профессоры болды. Ол Эдинбург Медико-хирургиялық қоғамының президенті (1833), Эдинбург Корольдік дәрігерлер колледжінің президенті (1836–1838) және Британ медициналық қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарды, оның 1858 жылғы мәжілісін Эдинбургте өткізді.
the Australian politician
William Pulteney Alison FRSE FRCPE FSA (12 November 1790 – 22 September 1859) was a Scottish physician, social reformer and philanthropist. He was a distinguished professor of medicine at the University of Edinburgh. He served as president of the Medico Chirurgical Society of Edinburgh (1833), president of the Royal College of Physicians of Edinburgh (1836–38), and vice president of the British Medical Association, convening its meeting in Edinburgh in 1858.
Өмір
Элисон 1790 жылғы 12 қарашада Боромуирхедте дүниеге келді. Ол Доротеа Грегори мен пастор Арчибальд Элисонның үлкен ұлы, адвокат Арчибальд Элисонның ағасы және Баттың 1-ші графынясы Лора Пултенейдің шақасы болған. Жастық шағында ол Монблан және басқа тауларға көтерілді. 1803 жылы Эдинбург университетіне қабылданды, онда әкесінің досы Дугальд Стюарттан дәріс алды, және біраз уақыт медицина емес, философия саласында мансап қуады деп күтілді. 1811 жылы дәрігер дипломын алды. Оның академиялық жолы ерекше болды. 1820 жылы Медициналық құқық ғылымының профессоры атанды. 1822 жылдан 1842 жылға дейін Медицина институтында дәріс берді. 1842 жылдан 1856 жылға дейін Физика теориясы бойынша дәріс оқыды. Оның Эдинбургтегі үйі Эдинбургтің Екінші жаңа қаласындағы 43 Heriot Row мекенжайында орналасқан. 1821 жылы Асклепий клубының мүшесі болып сайланды. 1821 жылы Элисон Эдинбургтің Харви қоғамының да мүшесі болып сайланды және 1834 жылы президенттік қызметін атқарды. Ол 1836-1838 жылдары Корольдік дәрігерлер колледжінің президенті, Антикварлар қоғамының мүшесі, 1833 жылы Медико-хирургиялық қоғамның президенті және 1842-1859 жылдары Эдинбург Корольдік қоғамының вице-президенті болды. Оның інісі – профессор Джеймс Грегори, ал туысы – профессор Уильям Грегори.
Кедейлердің жағдайын жақсарту
Кедейлікпен кездескен Алисон Шотландиядағы кедейлерге көмек көрсетуді аурулар мен мүгедектерден бастап, сау кедейлерді қамтуға шақырды. Бұл радикалды ұсыныс болды, өйткені сол дәуірдің этикасы еңбекке қабілетті, бірақ мұқтаж жандарға көмек көрсетуден бас тартуға бағытталған, олардың жалқау және күнәлі екендігі болжамдалған. Ағылшын реформаторы Эдвин Чадвиктің «Еңбекші халықтың санитарлық жағдайы туралы есебінде» жарияланған Алисонның пікірі, сол кездегі көптеген дәрігерлердің басым көзқарасынан өзгеше болды. Ол безгек немесе аурулардың себебі жануарлар мен өсімдіктердің шіруі немесе адамның зәр-нәжісі емес, ал кейбір аурулар медицинаның күшіне бағынбайтын, бірақ себептері белгілі және белгілі жағдайларда сақтануға болатын нәрсе екеніне сенді. Оның ойынша, осы аурулардан сақтану үшін қажетті жағдайлар, көбінесе қоғамдардың, бірақ оларды құрайтын жеке адамдардың күшінен тыс болатын. Алисон кедейлікті жеңілдету үшін шотландтық кедейлер заңын пайдалануды ұсынды, бұл ауруды басудың бір жолы болды. Бірақ кедейлер заң комиссарлары Эдвин Чадвиктің аурулардың себебі лас орта мен зиянды газдар екендігі туралы пікірін қолдады. Алисон аурудың жұқпалы теориясын ұстанып, оның таралуы кедейлік пен тығыздық арқылы жеңілдетіледі деп мәлімдеді. Ол кедейліктің себебі күнә мен жалқаулық емес, әлеуметтік факторлар екенін, ал жұмысшыларға ауруды азайту үшін, тығыздық пен мұқтаждықтың әсерін азайту үшін жоғары жалақы төлеу керек екенін айтты. Қазіргі медицинаның шегінен шығып тұрған аурулармен күресу мәселесін көтеріп, Алисон «саяси» медицинаның, сондай-ақ әлеуметтік эпидемиология мен қоғамдық денсаулық сақтаудың алға басушысы болды. 1840 жылы жарық көрген «Шотландиядағы кедейлерді басқару және оның үлкен қалалардағы денсаулыққа тигізетін әсері туралы ойлар» атты еңбегінде Алисон үкімет пен оның органдарының кедейлікті жеңілдетуде маңызды рөл атқаратынын және бұл міндетті діни ұйымдарға немесе жеке қайырымдылыққа қалдыруға болмайтынын айтты. Ол жесірлерге, жетімдерге және жұмыссыз кедейлерге көмек көрсету үшін мемлекеттік салықтарды пайдалануды жақтады және жұмыс істеуге қабілетті, бірақ кедейленгендерді елемегендігі үшін билікті сынады. 1844 жылғы Шотландиядағы Кедейлер заңдары жөніндегі Корольдік комиссияның қорытындылары Алисонның көзқарасын растады. Алисон Шотландияның жоғарғы сыныбын елдің кедей азаматтарына жеткілікті көмек көрсетпегені үшін қатты сынады, ал ағылшын жүйесін мақтады, онда кедейліктен зардап шеккендерге көмек көрсетудің ең төменгі деңгейін сақтау үшін ұзақ уақыттан бері қалыптасқан заңнамалық база бар еді. Англияның мемлекеттік стандарттарына қайшы, Шотландия жүйесі қоғамның бай мүшелерінің ерікті қайырымдылығына негізделген. Бұл, кедейлерге қолдау мен көмек көрсетудің заңдық кепілдіктері кедейлердің өз жағдайларын өзгерту үшін жұмыс істеуге ынтасын жояды және мемлекеттік жәрдемақы алу үшін кедейліктің тұрақты жағдайында қалуға бейімдейді деген пікірмен ақталады. Алисон бұған қарсы шығып, кедейліктің өзі кедейлердің моральдық беделін төмендеткенін, ал көмек көрсетілмеуі кедейлерді ауруға шалдығуға бейімдеу ғана емес, сонымен қатар көрегендіксіздік пен абайсыздыққа ұшыратуын айтты. Оның ойынша, ағылшын жүйесінің мемлекеттік көмегі шотландтардың айтқан жағымсыз салдарына әкелмеген, керісінше, «ағылшын халқы кедейлерге көмек көрсетудегі адамгершілік және мейірімділіктері үшін уақытша сыйақы алады, олардың көптеген үлкен қалалары жұқпалы қызбаның зиянынан салыстырмалы түрде құтырылған». Алисон сонымен қатар алдын алу әлеуметтік медицинаны насихаттады және балаларды шаянға қарсы вакцинациялау бағдарламасын бастады, сондай-ақ эпидемиялармен күресу үшін Эдинбургтің Қызба кеңесін құрды. Ол аурудың жылдам диагностикасын ұсынды және жұқпалы немесе жұқпалы деп табылған жағдайда, тұрғын үйді дезинфекциялау және желдетуді, сондай-ақ науқасты дереу ауруханаға жатқызуды ұсынды. Оның әдістері 1831-1832 жылдардағы холера эпидемиясы кезінде нәтижесін берді, Эдинбург Лондоннан нұсқауларды күтпей-ақ, індетті жеңілдету үшін дереу және тиімді шаралар қабылдады. Аурулармен күресудің бір жолы ретінде кедейлікті жеңілдету үшін мемлекеттік араласуды қатты қолдаған Алисон өзінің уақытынан озып кеткен, бірақ ол қоғамдық пікірдің оның бастамаларына жақындағанын көру үшін өмір сүрді.
Alison proposed using the Scottish Poor Law to alleviate poverty as a means of assuaging disease, but the Poor Law Commissioners supported the position of Edwin Chadwick that disease was caused by filth and miasmas. Alison held to the contagion theory of disease, stating its spread was facilitated through poverty and overcrowding. He argued that poverty arose from social factors, not sin and sloth, and that higher wages should be paid to workers to mitigate disease by reducing the effect of overcrowding and destitution. In stating a case for fighting disease that appeared to be outside the province of contemporary medicine Alison was a pioneer of "political" medicine, as well as social epidemiology and public health. In his 1840 publication Observations on the management of the poor in Scotland and its effect on the health in the great towns, Alison argued that the government and its agencies had a major role in the alleviation of poverty and that this undertaking should not be left to religious groups or private charities. He advocated using public taxes to assist widows, orphans and the unemployed poor, and criticised the establishment for ignoring those who were fit but impoverished. The findings of the 1844 Royal Commission on Poor Laws (Scotland) lent support to Alison's viewpoint. Alison was very critical of the Scottish upper class for not providing what Alison believed to be adequate relief to the impoverished citizens of the country, while praising the English system, which had a long established legislative framework to maintain minimum standards of relief for those suffering from poverty. Contrary to England's governmental standards, Scotland's system was based around voluntary charity by the wealthier members of society, justified by claiming that legal guarantees of support and relief for the impoverished would remove any motivation for the poor to work out of their situation and would rather create an incentive to stay stagnant as poor in order to receive governmental benefits. Alison counter argued, saying that it was unrelieved poverty that truly lowered the morality of the poor, and not providing any relief not only made the impoverished more prone to contract disease, but also more short sighted and reckless. There was also no evidence in Alison's mind that the English system of governmental relief had brought any of the negative consequences that the Scottish had attributed to it, and rather “the English people receive a temporal reward for their more humane and merciful management of the poor, in the comparative exemption of most of their great towns from the curse of contagious fever.”
Alison also promoted preventive social medicine and initiated a program to vaccinate children against smallpox, and he established Edinburgh's Fever Board to combat epidemics. He advocated speedy diagnosis of the ill and, where found to be contagious or infectious, he recommended fumigation and ventilation of the residence and prompt hospitalisation for the patient. His methods bore fruit during the cholera epidemic of 1831–1832, whereby Edinburgh took immediate and effective action to mitigate the outbreak without awaiting instructions from London. In strongly advocating government intervention to alleviate poverty as a means to combat disease, Alison was ahead of his time but he lived to see public opinion move closer to his initiatives.
Жеке өмір
Ол 1832 жылы Джеймс Грегоридің қызы, өзінің бірінші туысы Маргарет Крауфорд/Крауффорд Грегориге (1809–1849) үйленді; олардың некесінен бала болмады. 1859 жылдың 22 қыркүйегінде ол Эдинбургтегі Сент-Джон епископалдық бейістігіне қойылды.