Ресей өмірін суреттеген шотланд суретшісі Вильям Аллан

Кіріспе

Шотланд суретшісі (1782–1850)

Сэр Уильям Аллан (1782 жылдың 23 ақпаны – 1850) – орыс өмірінен көріністерімен танымал болған көрнекті шотланд тарихи суретшісі. Ол Шотландия Корольдік академиясының президенті болды және Корольдік академигі атанды.

Өмір және жұмыс

Аллан Эдинбургте, Сессия сотының офицері Уильям Алланның ұлы болып дүниеге келді. Ол Эдинбургтегі Вильям Николдың (1744? 1797) тәрбиесінде өсті, Никол Роберт Бернстің досы еді. Өнерге қабілетті екенін көрсетіп, ол жаттықтырушы суретшінің шәкірті болды және Джон Грэм басқаруымен Трастис академиясында Дэвид Уилки, Джон Бернет және Александр Джордж Фрейзермен бірге оқыды. Бұл жерде Аллан мен Уилки бір үстелге отырғызылып, бірдей эскиздерді зерттеді және өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. Бірнеше жылдан кейін ол Лондонға келіп, Корольдік академияның мектептеріне түсті. Оның алғашқы көрмеге қойылған суреті Джон Опи стиліндегі "Есекпен бірге жүрген цыган баласы" (1803) болды. Лондонда сәттілікке жете алмаған ол 1805 жылы кемемен Ресейге сапар шекті, бірақ Мемельде кемесі құлап, голланд консулы мен басқалардың портреттерін суреттеп, қалған саяхатына қаражат жинады. Содан кейін ол Санкт-Петербургке құрлық жолымен сапар шекті, Аустерлицке қарай бет алған ресейлік армияның көп бөлігінен өтті. Ресей астанасында ол патша отбасының дәрігері сэр Александр Крайттонмен танысты. Орыс тілін үйренген соң, ол елдің ішкі аймандарын аралап, бірнеше жыл Украинада тұрып, Түркияға, Татарстанға және басқа жерлерге саяхат жасады, казактар, черкестер мен татарлардың мәдениетін зерттеді, қару-жарақ және қорғаныс құралдарын жинады. 1809 жылы оның "Орыс шаруалары мереке тойлап жүр" суреті Корольдік академияда көрсетілді. 1812 жылы туған жеріне қайту ниеті Ресейге француз әскерлерінің шабуылына байланысты кейінге шегерілді, ол осы оқиғаның көптеген қорқынышты жағдайларын өз көзімен көрді. Аллан 1814 жылы Эдинбургке оралды, ал 1815 жылы оның "Черкес тұтқындары" суреті Корольдік академияда назар аударды, бірақ сатып алушы таба алмады. Алайда, сэр Уолтер Скотт, Джон Уилсон (1785–1854) және оның інісі Джеймс (1795–1856), Джон Локхарт және басқалар осы суретті лотерея арқылы сатуға ұйымдастырды, оған 100 адам қатысып, әрқайсысы 10 фунт 10 шиллинг төледі. Суретті Фрэнсис Уэмисс Чартерис, Уэмисс графы жеңіп алды. Аллан Эдинбургте қалды, оның суреттері (соның ішінде "Татар тонаушылары олжаны бөліседі") отандастарынан сұраныс таппаса да, олардың кейбіреулерін Ұлы герцог Николай Эдинбургке келген кезде сатып алды, бұл суретші үшін жақсы жаңалық болды. Аллан кейіннен сэр Уолтер Скотттың романдарынан шабыттанған шотланд тарихынан көріністерді суреттеді, мысалы, "Архиепископ Шарптың өлімі" және "Нокс Мэри патшайымға ескерту жасауы" (1823 жылы көрсетілді және Джон Бернет гравюралады). Сондай-ақ, "Шотландияның Мэри патшайымы өзінің тақтан бас тартуына" (1824) және "Регент Мюррейдің өлімі" (1825) ерекше көзге түсті, оны Бедфорд герцогы 800 гинеяға сатып алды және суретші Корольдік академияның мүшесі болып сайланды. 1826 жылы Аллан Эдинбургтегі Трастис мектебінің директоры болып тағайындалды, ол өліміне дейін бірнеше жыл осы лауазымда қызмет етті. Біраз уақыттан кейін денсаулығы нашарлап, соқыр болу қаупі туды. Ол емделу үшін Римге барып, қысты сол жерде өткізгеннен кейін Неаполь, Константинополь, Кіші Азия және Грекияға сапар шекті. 1826 жылы ол "Ескі Робин Грейді" және 1829 жылы "Жүніс пайғамбарды" көрсетті. 1830 жылы ол денсаулығын қалпына келтіріп, Эдинбургке оралды. Оның "Константинопольдегі құл сату нарығы" суретін баспагер Александр Хилл, ал "Балықшының үйінде" Байрон Геллеспонтты жүзіп өтуінен кейінгі суретін (1831) Р. Насмит сатып алды. Ол Джон Бернет гравюралаған Алланның Бернс пен сэр Уолтер Скоттың портреттерін де сатып алды. 1832 жылы Аллан Эдинбургтің Жаңа қаласындағы Шотландия көшесі, 8-де тұрды. 1834 жылы ол Испания мен Мароккоға сапар шекті, сол жылы ол Скотттың қызы Аннаның қайтыс болған әкесінің креслосының жанында отырған "Жетім" суретін жасады. 1835 жылы ол Корольдік академияның мүшесі болып сайланды, ал 1838 жылы сэр Джордж Уотсонның өлімінен кейін Корольдік Шотланд академиясының президенті болды. 1841 жылы ол Санкт-Петербургке барды және сол жылы Вилкинің орнын Шотландиядағы королеваның суретшісі болып алды, бұл лауазым әдеттегідей (1842) рыцарлық атағымен бірге берілді. Сэр Уильямның соңғы жылдары шайқас суреттерімен айналысты. 1843 жылы ол Веллингтон герцогы сатып алған "Уоттерлоо шайқасы (ағылшын тарапынан)" суретін көрсетті. Келесі жылы ол Санкт-Петербургке қайта оралды, онда патша үшін "Ұлы Петр өзінің азаматтарына кеме жасау өнерін үйретуі" суретін салды, ол кейіннен Лондонда көрсетілді. Оның соңғы үлкен жұмысы Уоттерлоо шайқасының екінші көрінісі болды, бұл жолы француз тарапынан. Ол 1846 жылы Вестминстер Холлда Парламент үйлерінің безендірілуі үшін жарысқа қатысты, бірақ жеңіске жете алмады. 1847 жылы ол Германия мен Францияға сапар шекті. Соңғы жылдары сэр Уильям Эдинбургтің Екінші Жаңа қаласындағы Ұлы король көшесі, 72-де бес қабатты әсем георгиан үйінде тұрды. Ол 23 ақпан 1850 жылы Эдинбургтегі үйінде бронхиттен қайтыс болды. Өлімі кезінде сэр Уильям Баннокберн шайқасының үлкен суретін аяқтауға асығып жатқан еді. Ол Эдинбургтегі Дикан зиратында, бастапқы зираттың солтүстік қабырғасына, кейінгі викториялық кеңейтімге тіреліп жерленген.

Allan was born in Edinburgh, the son of William Allan Snr., macer, an officer of the Court of Session. He was educated at the High School, Edinburgh, under William Nicol (1744? 1797), the companion of Robert Burns. Showing an aptitude for art, he was apprenticed to a coach painter, and studied under John Graham at the Trustees' Academy, with David Wilkie, John Burnet, and Alexander George Fraser. Here Allan and Wilkie were placed at the same table, studied the same designs, and contracted a lifelong friendship. After a few years he came to London, and entered the schools of the Royal Academy. His first exhibited picture was a Gipsy Boy with an Ass (1803), in the style of John Opie. Not finding success in London, in 1805 he travelled, by ship, to Russia, but was wrecked at Memel, where he raised funds for the remaining journey by painting portraits of the Dutch consul and others. He then proceeded overland to St. Petersburg, passing through a great portion of the Russian army on its way to Austerlitz. At the Russian capital he found friends, including Sir Alexander Crichton, physician to the imperial family. Having learned Russian, he travelled in the interior of the country, and spent several years in Ukraine, making excursions to Turkey, Tartary, and elsewhere, studying the culture of Cossacks, Circassians, and Tartars, and collecting arms and armour. In 1809 his picture Russian Peasants keeping their Holiday was exhibited at the Royal Academy. His wish to return home in 1812 had to be postponed due to the French invasion of Russia, many of the horrors of which he witnessed first hand. Allan was able to return to Edinburgh in 1814, and, in 1815, his picture Circassian Captives attracted notice at the Royal Academy, though it did not find a purchaser. However, Sir Walter Scott, John Wilson (1785–1854) and his brother James (1795–1856), John Lockhart, and others, raised a lottery for it, with 100 subscribers at £10 10s. each, and the picture was won by Francis Wemyss Charteris, 9th Earl of Wemyss. Allan remained in Edinburgh, and though his pictures (including Tartar Robbers dividing their Spoil) did not find purchasers amongst his countrymen, some of them were bought by the Grand Duke Nicholas when he visited Edinburgh, which resulted in a turn of fortune for the artist. Allan afterwards painted some scenes from Scottish history suggested by the novels of Sir Walter Scott, such as Death of Archbishop Sharpe and Knox admonishing Mary Queen of Scots (exhibited in 1823 and engraved by John Burnet). Also of note were Mary Queen of Scots signing her Abdication (1824) and Death of the Regent Murray (exhibited 1825), which was purchased by the Duke of Bedford for 800 guineas, and gained the artist his election as an associate of the Royal Academy. In 1826 Allan was appointed master of the Trustees' School, Edinburgh, an office which he held until a few years before his death. Soon afterwards his health gave way, and he was threatened with blindness. To recuperate he went to Rome, and, after spending a winter there, proceeded to Naples, Constantinople, Asia Minor, and Greece. In 1826 he exhibited Auld Robin Gray and in 1829 Prophet Jonah. In 1830 he returned to Edinburgh, restored to health. His picture Slave Market, Constantinople was purchased by Alexander Hill, the publisher, and Byron in a Fisherman's Hut after swimming the Hellespont (exhibited 1831) by R. Nasmyth, who also bought Allan's portraits of Burns and Sir Walter Scott, which were engraved by John Burnet. In 1832 Allan was living at 8 Scotland Street in Edinburgh's New Town. In 1834 he visited Spain and Morocco, and in the same year he produced The Orphan, which represented Scott's daughter Anne seated near the chair of her deceased father. In 1835 he was elected a Royal Academician, and in 1838, on the death of Sir George Watson, was made president of the Royal Scottish Academy. In 1841 he went to St. Petersburg, and in the same year succeeded Wilkie as limner to the queen in Scotland, an office which was, as usual, followed (in 1842) by a knighthood. Sir William's later years were occupied with battle pieces. In 1843 he exhibited Battle of Waterloo from the English side, which was purchased by the Duke of Wellington. The next year he went again to St. Petersburg, where he painted, for the Czar, Peter the Great teaching his Subjects the Art of Shipbuilding, which was later exhibited in London. The last large work which he finished was a second view of the battle of Waterloo, this time from the French side. It was exhibited at Westminster Hall in 1846, in competition for the decorations of the Houses of Parliament, but was unsuccessful. He visited Germany and France in 1847. In his final years Sir William lived at 72 Great King Street, a substantial Georgian townhouse over five storeys, in Edinburgh's Second New Town. He died of Bronchitis at his Edinburgh home on 23 February 1850. At the time of his death Sir William was engaged on a large picture of the Battle of Bannockburn. He is buried in Dean Cemetery in Edinburgh against the north wall of the original cemetery backing onto the late Victorian extension.