Кіріспе

Шотланд суретшісі (1832–1910)

Сэр Уильям Квиллер Орчардсон (27 наурыз 1832 – 13 сәуір 1910) – шотланд суретшісі, портреттердің және тұрмыстық және тарихи сюжеттердің шебері. 1907 жылы 75 жасында ол рыцарь атағымен марапатталды.

Алғашқы жылдар

Орчардсон Эдинбургте дүниеге келді, онда оның әкесі кәсіппен айналысты. "Орчардсон" – "Уркхартсон" есімінің бір түрі, Лох-Несс көлі маңында қоныстанған Хайленд руының аты, суретші сол рудан тараған. Он бес жасында Орчардсон Эдинбургтің танымал өнер мектебіне, сол кезде Роберт Скотт Лаудер басқарған Trustees' Academy-ге жіберілді, онда оның құрбылары кейіннен 19 ғасырдың екінші жартысындағы шотланд мектебін даңққа бөлеген көптеген суретшілер болды. Оқушы кезінде ол ерекше дарынды немесе еңбекқор болған жоқ, бірақ оның жұмысы ерекше сақтықпен және оның қолы көзіне бағынуына деген қалысқан тырысқандықпен ерекшеленді, нәтижесінде оның ерте туындылары оның пісіп жеткен туындыларымен бірдей кемелдікке жетті. Жиырма жасқа келгенде Орчардсон өнерінің негізгілерін меңгерді және кем дегенде бір суретін жасады, ол мүсінші Джон Хатчисонның портреті ретінде танылуы мүмкін. Келесі жеті жыл бойы ол Эдинбургте жұмыс істеді, оның назарының бір бөлігі "қара және ақ" стиліне аударылды, оның тәжірибесі эскиз клубында ішінара қалыптасты, оның құрамында Хью Камерон, Джордж Хей және Уильям МакТэггарт та болды.

Лондондағы жылдар

1862 жылы, отыз жасқа келгенде Орчардсон Лондонға көшіп, 37 Фицрой скверінде қоныстанды. Он екі айдан кейін досы Джон Петти оған қосылды. Кейіннен сол үйде Форд Мэдокс Браун тұрды. Ағылшын халқы Орчардсонның туындыларына бірден әуес болған жоқ. Олар Патшалық академияда назар аударуға жеткілікті күшті болмады, ал одан төрт жас кіші Петти біраз уақытқа одан бұрын танылып, мектептің ең қабылданыс тапқан мүшесіне айналды. Орчардсон өзін ең қарапайым тақырыптар мен суреттерге, ең сәл түстік схемаларға шектеді. Лондонға көшкеннен кейінгі алғашқы он сегіз жылда оның ең құрметті туындыларының қатарында "Шақыру", "Кристофер Слай", "Қылыштар патшайымы", "Шартты бейтараптық", "Қатты соққы" – мүмкін, ең жақсысы – және отбасы ішінде әйелі мен оның әкесі Чарльз Моксонның портреттері болды. Бәрінде де жақсы талғам мен зерделі қиял, ұстамды бірақ толыққанды техникалық шеберлік үйлесім тапқан. Осы жылдары ол ағашқа бірнеше сурет салып, бұл саладагы ерте дағдысын пайдаланды.

Кейінгі өмірі

1862 және 1880 жылдар аралығындағы кезең тыныш амбициялармен, ерекше беймәлімдікпен, өмірдің «Дауыл мен құштарлық» емес, көптеген үйлесімді мүдделер жиынтығы ретінде қабылдануымен сипатталды. 1865 жылы Петти үйленді, соның салдарынан Фицрой скверіндегі шаруашылық таратылды. 1868 жылы Орчардсон Корольдік академияның мүшесі (A. R. A.) болып сайланды. 1870 жылы ол жазда Венецияда болды, ал күздің басында неміс әскерлері басып алған Франция арқылы үйіне қайтты. Оның Хелен Моксонмен некесі 1873 жылдың 6 сәуірінде болды, ал 1877 жылы ол Корольдік академияның толық құрамына мүше болып сайланды. Осы жылы ол Westgate on Sea-де ашық теннис корты және бақта студиясы бар Ivyside үйін салып аяқтады. Ол 78 жасқа толып, екі жарым аптадан кейін Лондонда қайтыс болды, бұған дейін үш жыл бұрын рыцарь атағын алған еді. Маргейт қалалық зиратында Орчардсонды еске алатын ескерткіш орналасқан. Қазір құлап, жазуы мынадай:
Уильям Куиллер Орчардсон (рыцарь) Р. А., H. R. S. A, D. C. L. және Құрмет легионының офицерінің естелігіне. 1833 жылдың 27 наурызында дүниеге келген, 1910 жылдың 13 сәуірінде қайтыс болған. Оның әйелі Эллен Орчардсон 1853 жылдың 5 мамырында дүниеге келген, 1917 жылдың 13 мамырында қайтыс болған. Капитан Чарльз Моксон Куиллер Орчардсон 1873 жылдың 24 желтоқсанында дүниеге келген, 1917 жылдың 26 сәуірінде Египетте алған жараларынан қайтыс болған. Селеста Орчардсон 1876 жылдың 24 желтоқсанында дүниеге келген, 1877 жылдың 30 тамызында қайтыс болған.

Мұра

Орчардсонның кеңінен танылуы 1880 жылдан басталады. Сол жылы Корольдік академияның жазғы көрмесіне ол үлкен «Наполеон «Беллерофон» кемесінде» суретін жіберді, оны Chantrey Bequest Trustees ұлттық коллекция үшін Tate галереясына сатып алды. Он жылға жуық уақыт бойы Орчардсонның туындылары Академияда асыға күтілді. Ол 1883 жылы «Беллерофондағы Наполеоннан» кейін «Вольтер» суретін жасады. Техникалық тұрғыдан алғанда, «Вольтер» – оның ең үлкен жетістігі болса керек; суреттің тақырыбы өзінен-өзі түсініксіз, ол көрерменнен Вольтерді Шевалье де Рохан Шабоның қызметкерлері қалай ұрып-сапқылағанын және герцог де Сулли өз қонағының құрметін қалай қорғамағанын білуді талап етеді. «Вольтерден» кейін 1884 жылы «Құлайын неке» суреті пайда болды, бұл, мүмкін, Орчардсонның ең танымал туындысы; 1885 жылы – «Мадам Рекамирдің салоны»; 1886 жылы – «Соңынан», «Құлайын неке» суретінің жалғасы, және «Жылы әуен»; 1887 жылы – «Бірінші бұлт»; 1888 жылы – «Анасының дауысы»; ал 1889 жылы – «Жас герцог», ол «Вольтер» суретіндегідей суреттік шешімдерді қайта қолданды. Содан кейін ол Империя стилін пайдаланған суреттер сериясын көрсетті, мұнда тақырыптар көбінесе атауын беруге ғана жеткілікті болды. «Жұмбақ», «Әлеуметтік ағым», «Көріністер», «Егер музыка махаббатқа тамақ болса, ойна!», «Музыка, тәтті дауыстар үнсізденгенде, естелікте дыбыстайды», «Оның алғашқы биі» – оларда ежелгі клавишті аспаптар, Обуссон кілемдері және қысқа белдіктерді киімдерді көрсетуге мүмкіндік жасалды. Орчардсон «Мастер Бейби» суретінде тақырыптық сурет салуды портретпен байланыстырды. «Жозеф ханым», «Ралли ханым», «Сэр Эндрю Уокер, Баронет», «Чарльз Моксон, мырза», «Миссис Орчардсон», «Шартты бейтараптық» (Орчардсонның үлкен ұлының алты жастағы баласының портреті), «Лорд Руквуд», «Абердиннің провосты» және, ерекше айта келетін болсақ, «Сэр Уолтер Гилби, Баронет» – осы суреттері ерекше көзге түсті. Портрет суретшісі ретінде Орчардсон алған маңызды тапсырма – Корольдік ауыл шаруашылығы қоғамы үшін бір холстқа салынған королева Викторияның, оның ұлының (кейін король Эдуард VII), немересінің және шөбересінің тобын салу болды. Ол өмірінің соңына дейін сурет салуды жалғастырды және 1910 жылы, өмірінің соңғы жылы Корольдік академияға үш портрет дайын болды.