Кіріспе
74-ші АҚШ қазынашылық хатшысы (1946 жылы туған)
Генри "Хенк" Меррит Полсон кіші (1946 жылдың 28 наурызында туған) – 2006 жылдан 2009 жылға дейін АҚШ-тың 74-ші қазынашылық хатшысы қызметін атқарған американдық инвестициялық банкир және қаржыгер. Қазынашылық департаментіндегі қызметіне дейін Полсон ірі инвестициялық банк – Goldman Sachs-тың төрағасы және бас атқарушы директоры (бас директоры) болды. Ол Джордж Буш президенті кезінде қаржы министрі болып қызмет етті. Полсон Буш әкімшілігінің соңына дейін қызмет етіп, 2009 жылдың 20 қаңтарында лауазымынан кетті. Қазір ол 2011 жылы құрылған Полсон институтының төрағасы, ол тұрақты экономикалық өсімді және әлемдегі экологиялық жағдайды жақсартуды мақсат етеді, алғашқы назар АҚШ және Қытайға аударылған. Сонымен қатар ол TPG Rise Climate жаһандық қорының атқарушы төрағасы болып жұмыс істейді.
Ерте өмір және білім
Полсон Флорида штатының Палм-Бич қаласында Марианна (туған аты Галлауер) мен Генри Меррит Полсонның, көтерме саудамен айналысатын зергердің ұлы болып дүниеге келді. Ол Иллинойс штатының Барингтон қаласындағы шаруа қожалығында Христиан ғылымының жақтасы ретінде тәрбиеленді. Оның түбі норвегиялық, неміс және ағылшын-канадтық. Полсон Америка Скауттарының Eagle Scout дәрежесіне қол жеткізіп, сондай-ақ Құрметті Eagle Scout сыйлығымен марапатталды. Полсон Баррингтон орта мектебінде күрес және футболдан айналысқан спортшы болды. Ол 1964 жылы мектепті бітірді. Полсон Дартмут колледжіне түсіп, 1968 жылы Phi Beta Kappa құрамында ағылшыл тілі мамандығы бойынша диплом алды. Дартмутте ол Sigma Alpha Epsilon қауымдастығының мүшесі болды және шабуылдағы сызықтың ойыншысы ретінде All Ivy, All East және All American құрамаларына іліккен. Полсон 1970 жылы Гарвард бизнес мектебінен бизнес-магистр дәрежесін алды. Дартмутты бітіргеннен кейін Оксфордта оқуға стипендия ұсынылды, бірақ ол оны қабылдаудан бас тартты.
Ерте мансап
Полсон 1970 жылдан 1972 жылға дейін Пентагондағы Қорғаныс министрінің орынбасарының штаб қызметкері болды. Одан кейін ол АҚШ президенті Ричард Никсон әкімшілігінде жұмыс істеді, 1972 жылдан 1973 жылға дейін Джон Эрлихманға көмекші болып қызмет етті.
Goldman Sachs банкі
Полсон 1974 жылы Goldman Sachs компаниясына қосылды, ол Джеймс П. Гортердің басшылығымен фирманың Чикагодағы кеңсесінде жұмыс істеді, Орта Батыс аймағындағы ірі өнеркәсіптік компанияларды қамтыды. 1982 жылы серіктес атанды. 1983 жылдан 1988 жылға дейін Полсон Орта Батыс аймағы үшін Инвестициялық банкинг тобын басқарды және 1988 жылы Чикагодағы кеңседе басқарушы серіктес болды. 1990 жылдан 1994 жылдың қарашасына дейін ол Инвестициялық банкингтің тең төрағасы, ал 1994 жылдың желтоқсанынан 1998 жылдың маусымына дейін операциялар жөніндегі бас директоры болды, соңында Джон Корзиннің орнын бас атқарушы директор ретінде иеленді. Есептерге сәйкес, оның 2005 жылғы сыйақысы 37 миллион доллар, ал 2006 жылға жоспарланған сыйақысы 16,4 миллион доллар болды. Оның жеке капиталы 700 миллион доллардан асады деп бағаланады. Қаржы министрі лауазымына тағайындалғанға дейін ол мүдделер қақтығысы ережелеріне сәйкес келу үшін 2006 жылы 600 миллион доллардан астам құнмен бағаланған Goldman Sachs компаниясының барлық акцияларын сатуға міндетті болды. Президент Джордж Буш әкімдігі кезінде қабылданған салық ережесіне сәйкес Полсон өзінің капиталдық табыс салығын кейінге шегеуге мүмкіндік алды, бұл оған шамамен 50 миллион доллар үнемдеді.
АҚШ қазынашылық министрі
Полсон 2006 жылғы 30 мамырда АҚШ президенті Джордж Буш тарапынан Джон Сноудың орнына Қазынашылық министрі лауазымына ұсынылды. 2006 жылғы 28 маусымда ол АҚШ Сенатының бірауыздан бекітілуімен осы лауазымға тағайындалды. Полсон 2006 жылғы 10 шілдеде таңертең Қазынашылық департаментінде өткен салтанатты шарада қызметке кірісуге ант берді. Полсон ең бай және ең кедей американдықтар арасындағы үлкен айырмашылықты елдің төрт маңызды, ұзақ мерзімді экономикалық мәселесінің бірі ретінде атады және Қазынашылық министрі ретіндегі алғашқы ресми сөздерінің бірінде осы мәселені ерекше атап көрсетті. Полсон Әлеуметтік қамсыздандыруды қаржыландыруды реформалау жолдары туралы келісімге келу мүмкіндігінің аз екенін мойындады, бірақ оған екі партиялық қолдау табуға тырысатынын мәлімдеді. Ол сонымен қатар, субпримдік ипотекалық дағдарыс кезінде қиын жағдайдағы үй иелеріне көмектесу үшін «Hope Now Alliance» альянсын құруға көмектесті. Полсон президент Джордж Бушты АҚШ-Қытай қарым-қатынастарын жетекшілік етуге көндіргені және АҚШ-Қытай стратегиялық экономикалық диалогын бастап, басқарғаны белгілі болды – бұл форум және механизм екі елдің стратегиялық және экономикалық мүдделерінің жаһандық салаларын қарастырды. 2007 жылдың көктемінде Полсон Шанхай фьючерстік биржасындағы аудиторияға Қытайдың экономикалық өсу мүмкіндігін жоғалтпау үшін капитал нарықтарын ашуы керектігін ескертіп, былай деді: «Ашық, бәсекеге қабілетті және либералданған қаржы нарығы үкіметтік араласудан гөрі тұрақтылықты және өркендеуді қамтамасыз ететін сирек ресурстарды тиімді бөле алады». 2008 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тағы экономикалық дағдарыстың салдарынан қытай басшылары Полсонның кеңесін қабылдауға асықпағанын көрсетті. АҚШ қаржы нарығын тұрақтандыру үшін үлкен көлемде облигациялар шығаруға қажет болғанда, ол АҚШ қарызының ең ірі иесі – Қытайға сүйенді.
"Қаржылық реттеудің жаңғыртылған құрылымы"
2008 жылдың 31 наурызында Полсон «Қаржылық реттеу жүйесін жаңғырту жоспасы» атты құжатты жариялады. Есептің таныстырылымында Полсон қаржылық реттеу жүйесін түбегейлі өзгерту қажеттігін айтты:
Бірақ капитал нарықтары мен қаржы қызметтері индустриясы соңғы он жылда маңызды өзгерістерге ұшырады. Жаһандану және қаржылық инновациялар, мысалы, бағалы қағаздарға негізделген операциялар, отандық және жаһандық экономикалық өсімге үлкен пайда әкелді; сонымен қатар қаржы нарықтары үшін жаңа тәуекелдерді де көрсетті. Біз өмір сүріп отырған заманға сай, икемді, өзгерістерге оңай бейімделетін, сөзсіз болатын нарықтық дүмпулермен тиімді күресе алатын және инвесторлар мен тұтынушыларды жақсы қорғайтын жүйеге ие болуымыз керек.
Lehman банкротының банкроттығы
Бен Бернанке басшылығымен Федералдық резервтік жүйе және Полсон басқарған АҚШ Қаржы министрлігінің "Bear Stearns" компаниясын J.P. Morgan сатып алуына, сондай-ақ "Fannie Mae" және "Freddie Mac" компанияларына 200 миллиард доллар көлемінде қаржы ұсынуы Конгресте республикашылдар мен демократтар тарапынан қатты сынға ұшырады. Полсон мен Гайтнер "Barclays" компаниясының "Lehman Brothers" компаниясын сатып алуына қолдау көрсету үшін барлық күшін жұмсады, тіпті Уолл-стриттегі ірі компанияларды келісімді қолдау үшін өз қаражатын жұмсауға көндірді. "Bear Stearns" ісіне байланысты сынға ұшыраған Полсон "Мистер құтқарушы" атанбау үшін мемлекеттік қаражатты құтқаруға жұмсауға қарсы болды. Ұлыбританиялық реттеушілер сатып алуға рұқсат бермейтінін көрсеткен соң, "Lehman" банкротқа ұшырады, ал Полсон мен Гайтнер жүйелік тәуекелдің таралуын болдырмау үшін жұмысты бастады. "Сіздердің білулеріңіздей, біз қазіргі таңдағы қаржы нарықтарында қиын кезеңді бастан кешіріп жатырмыз, бұрынғы қателіктерді түзетудеміз. Бірақ америкалықтар қаржы жүйеміздің сенімділігі мен тұрақтылығына сенуі мүмкін", - деді Полсон "Lehman Brothers" банкротқа ұшырағаннан кейін. "Lehman" банкротқа ұшырағаннан және "Merrill Lynch" компаниясын "Bank of America" бірден сатып алғаннан кейін, әлсіз несие нарықтары тоңды, нәтижесінде банктік саламен байланысы жоқ, бірақ қаржыландыруға мұқтаж компаниялар (мысалы, "General Electric") күнделікті қажеттіліктері үшін қаржы ала алмады, бұл 2008 жылдың 15 қыркүйегі мен 19 қыркүйегі аралығында АҚШ акциялары мен облигациялары нарығындағы жағдайды ушықтырды.
2008 жылғы АҚШ үкіметінің экономикалық құтқару бағдарламасы
АҚШ Қаржы министрлігінің бұрын-соңды болмаған араласуы арқылы Полсон үкіметтің күш-жігерін басқарды, ол, оның сөзіне сәйкес, күрт экономикалық төмендеуді болдырмауға бағытталған. Dow Jones индексі 30%-ға төмендегеннен кейін және жаһандық нарықтардағы дағдарыстан соң Полсон қаржы жүйесін тұрақтандыру үшін Қаржы министрлігіне 700 миллиард доллар жұмсауға рұқсат беретін заңды қабылдады. Федералды резерв төрағасы Бен Бернанкемен бірлесіп жұмыс істеп, ол Американдық халықаралық тобына (AIG) банкроттықтан сақтау үшін 85 миллиард долларлық несие (көпірлік несие және уорранттар) құру туралы шешімге ықпал етті. Бұған дейін AIG мұғалімдер зейнетақы қорларын, 401k қорларын, американдықтар үшін 1,5 триллион долларлық өмірге сақтандыру жоспарларын ұстағаны хабарланған болатын, ал Францияның Қаржы министрі Полсонға AIG көптеген Еуроаймақ елдерінің мүдделерін ұстағанын жеткізді. 2008 жылдың 19 қыркүйегінде Полсон АҚШ үкіметінен қаржылық компанияларға олардың төлем қабілетіне қауіп төндіретін нашар несиелерді тазалауға көмектесу үшін жүздеген миллиард долларлық Қаржы министрлігінің қаражатын пайдалануға шақырды. Осы мәселедегі оның жетекшілігі мен қоғамдық сөздеріне байланысты баспасөз бұл шараларды «Полсонның қаржылық құтқару жоспары» немесе жай ғана Полсон жоспары деп атады. H.R. 1424 заңын қабылдағаннан кейін Полсон АҚШ Төтенше экономикалық тұрақтандыру қорының басқарушысы болды. Қаржы министрі ретінде ол сондай-ақ, қиын жағдайдағы активтерді жою бағдарламасын қадағалаған, жаңадан құрылған Қаржылық тұрақтылықты қадағалау кеңесінің мүшесі болды. Полсон Бернанкемен келісіп, тоңған капитал нарықтарын ашудың жалғыз жолы – инвесторлардың осы институттарға сенімін арттыру үшін қаржы институттарына тікелей инвестициялар жасау екенін айтты. Үкімет дауыс беру құқығы жоқ үлеске ие болады, ал банктерге берілген несиелер үшін алғашқы жылда 5% дивиденд, содан кейін банктер тұрақтанғанға дейін және үкіметтік несиелерді қайтара алғанға дейін 9% дивиденд төленеді. «Тым үлкен болу үшін құлауға болмайды» (Too Big To Fail) кітабында айтылғандай, Полсон, Бернанке, Нью-Йорк Федералды резервінің төрағасы Тимоти Гайтнер және FDIC төрағасы Шила Бейр 2008 жылдың 13 қазанында өткен кездесуге қатысты, онда бұл жоспар тоғыз ірі банк бас директорларына ұсынылды.
"Тайм" журналы Генри Полсон туралы
Time журналы Полсонды 2008 жылғы «Жыл адамы» атағына үміткер ретінде атады, әлемдік қаржы дағдарысына сілтеме жасап, «осы қаржылық құлдыраудың беті болса, қазір ол беттің өзі» деді, содан кейін «оның алдындағы жағдайларды ескерсек, одан жақсы жол табу мүмкін емес еді» деп қорытындылады.
Мүдделер қақтығысы бойынша талаптар
Паульсонның жоспары мүдделер қақтығысына ұшырауы мүмкін екені айтылды, себебі Паульсон бұрын Goldman Sachs компаниясының бас директоры болған, ал бұл жоспардан үлкен пайда көре алатын фирма еді. Экономикалық сарапшылар оның әрекеттерін қатаң тексеруге шақырды. Полсонның Goldman Sachs-қа тікелей қаржылық мүддесі болмаса да, ол Қазынашылық министрі болар алдында компаниядағы барлық үлесін сатқандықтан, этика заңына сәйкес, оның мүддесіне қатысты сұрақтар қалпынан шықпады. Goldman Sachs компаниясы AIG-ті құтқарудан 12,9 миллиард доллар көлемінде пайда тапты, ал GS AIG-ден түскен мемлекеттік қаражаттың ең ірі иесі болды. Полсон бас директор болып жұмыс істеген кезде, қазіргі дағдарыстың негізін құрайтын кепілдікпен қамтамасыз етілген борыштық міндеттемелерді (CDO) жасау Goldman Sachs бизнесінің маңызды бөлігі болды. Оппозиция Полсонның Уолл-стриттегі ішкі кісі болып қалып, құтқарудан үлкен пайда көретін компаниялардың жоғары лауазымды өкілдерімен тығыз байланыста екенін мәлімдеді. Өзгертілген заң қабылданғаннан кейін, баспасөз қазынашылықтың бұл қаражатты ($700 миллиард) заңда көзделгеннен өзге мақсаттарда пайдалануды ұсынғаны туралы хабарлады.
Мемлекеттік қызметтен кейінгі мансап
Қазынашылық хатшысы қызметін тастағаннан кейін Полсон Джонс Хопкинс университетінің Пол Х. Нитц халықаралық қатынастар мектебінде бір жыл арнайы шақырылған ғалым ретінде, сондай-ақ университеттегі Бернард Шварц форумында құрылтайшы капитализм тақырыбы бойынша ғалым ретінде жұмыс істеді. Оның "Жаһандық қаржы жүйесінің құлдырауын тоқтату үшін күрес" атты естеліктері 2010 жылдың 1 ақпанында Hachette Book Group баспасынан жарық көрді. 2015 жылдың қыркүйегінде Полсонға Вашингтон колледжінің президенті және бұрынғы FDIC төрағасы Шила Бейр заң және қоршаған ортаны қорғау саясаты саласындағы құрметті доктор дәрежесін берді. 2016 жылдың сәуірінде ол 2016 жылдың маусым айында өтетін референдумға дейін Ұлыбританияның Еуропалық Одақ құрамында қалуын қолдаған сегіз бұрынғы қазынашылық хатшысының бірі болды. Маусым айында Полсон "Ешқашан Трамп болма" қозғалысын қолдап, Хиллари Клинтонды президенттікке кандидат ретінде қолдады. "Вашингтон Пост" газетіне жазған мақаласында Полсон: "ГРП Трампты тізімнің басына қою арқылы білімсіздікке, көзқарастың бұрыс болуына, қорқыныш пен оқшаулануға негізделген популизмнің бір түрін қолдайды" деп жазды. Полсон Климаттық көшбасшылық кеңесінің жетекшісі, Джеймс А. Бейкер III, Грег Манкив, Мартин Фельдштейн, Тед Халстед, Джордж П. Шульц, Томас Ф. Стивенсон және С. Робсон Уолтонмен бірлесіп 2017 жылы АҚШ үшін көміртегі салығы мен дивидендтерден тұратын, климаттың өзгеруімен күресу саясатын ұсынды.
Полсон институты
2011 жылдың 27 маусымында Полсон партиялық емес, тәуелсіз "сараптық орталық және іс-қимыл институты" Полсон институтының құрылуын жариялады, ол жаһандық тәртіпті сақтауға көмектесетін АҚШ-Қытай қарым-қатынасын дамытуға бағытталған. Полсон Чикаго университетінің Гаррис Саяси саясат мектебінде де аға ғылыми қызметкер болып тағайындалды.
Автор
"Арғы шегінде" атты естеліктерінде Полсон АҚШ экономикасы Ұлы дағдарыс кезінде күйреуден арашалап, Қазынашылық министрі ретіндегі тәжірибесін баяндайды. Оның екінші кітабы "Қытаймен сөкесу" ("Dealing with China") – Қытайдың жетекші саяси және бизнес лидерлерімен жұмыс істеген және Қытайдың мемлекеттік бақылаудағы капитализмінің қалыптасуын көрген кезін қамтиды. Бұл кітапты Facebook негізін қалаушы Марк Цукерберг өзінің кітап клубына қосты.
Азаматтық іс-шаралар
Полсон табиғатты терең қызығушылықпен жақсы көретін адам ретінде сипатталған. Ол ондаған жылдар бойы The Nature Conservancy ұйымының мүшесі болды, сондай-ақ ұйымның басқарма төрағасы және Азия-Тынық мұхиты кеңесінің тең төрағасы қызметін атқарды. Ол Rare (табиғатты қорғау ұйымы) ұйымының көп жылдан бергі қолдаушысы, ал оның әйелі Венди – құрметті төраға. Полсон Эскин Боулзбен бірге Аспен экономикалық стратегиялық тобына тең төрағалық етеді. Ол Пекин қаласындағы Цинхуа университетінің Экономика және басқару мектебінің кеңесші кеңесінің негізін қалаушы төрағасы болды. Буш әкімшілігінің көрнекті мүшесі болған Полсон адамның жаһандық жылынуға тигізетін әсеріне сенетінін және осы әсерді азайту үшін дереу шаралар қабылдауды жақтағанын айтты. Голдман Сакс компаниясының бас директоры қызметін атқарған кезінде Полсон Огнян жердің Чили тарапындағы орманды аймаққа корпоративтік қайырымдылық жасады, бұл Голдман Сакс акционерлері тарапынан сынға ұшырады. Ол өзінің байлығынан 100 миллион АҚШ долларын табиғатты қорғауға жұмсады және өлімінен кейін барлық байлығын осы мақсатқа арнауға уәде берді.
Жеке өмір
Ол өзінің соңғы курсында Уэлсли колледжін бітірген Венди Жаджбен танысты. Олардың екі ересек баласы бар: спорт командасының иесі Генри Мерит Полсон III, көбінесе Мерит Полсон деп танылатын, және журналист Аманда Полсон, ол да Дартмут колледжін бітірген. Полсондар 2007 жылдың маусымында ата-ана болды. Олар Чикагода да, Чикаго маңындағы Баррингтон Хиллс қаласында да үйлерде тұрады. 2016 жылы оның әйелі христиан ғылымының олардың өміріндегі маңыздылығын айтты. 2010 жылғы «Inside Job» деректі фильмінде Полсон 2008 жылғы экономикалық құлдырауға жауапты тұлғалардың бірі ретінде көрсетілді және «Time» журналы оны «Қаржылық дағдарысқа кінәлі 25 адамның» бірі деп атады. 2013 жылдың қыркүйегінде «Bloomberg Businessweek» Оскарға ұсынылған Джо Берлингердің режиссерлігімен «Хенк: Қақпаннан бес жыл» деректі фильмін шығарды, оны Netflix таратты. Полсон 2018 жылғы HBO «Panic: Қаржылық дағдарыстың жасырын тарихы» деректі фильмінде де көрінеді.