Наполеон дәуірінде пайда болған Империя стилі – 19 ғасыр неokлассицизмінің архитектура, өнер, жиһаз дизайнындағы екінші кезеңі. Франциядан бүкіл Еуропаға таралды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы неоклассикалық өнер қозғалысы
19th century Neoclassical art movement
Империя стилі (ɑ̃. piːʁ, style Empire) – неоклассицизмнің екінші кезеңін көрсететін, 19 ғасырдың басындағы архитектура, жиһаз және басқа да декоративтік өнер салаларындағы дизайн қозғалысы. Ол 1800-1815 жылдар аралығында Консулат және Бірінші француз империясы кезеңінде өркендеді, бірақ оның тарихы 1820 жылдардың соңына дейін жалғасты. Франциядан ол Еуропаның көп бөлігіне және АҚШ-қа тарады. Империя стилі атауын император Наполеон I-нің Бірінші француз империясындағы билігінен алды, оның мақсаты Наполеонның басшылығын және француз мемлекетін бейнелеу болды. Францияда оған дейін танымал стиль – Луи XVI стилін ығыстырған, неоклассицизмнің қарапайым және минималистік түрі болды, ал жаңа Империя стилі әсемдік пен байлыққа қайта оралды. Бұл стиль неміс тілінде сөйлейтін елдерде Бидермейер стилімен, АҚШ-та Федералды стильмен, ал Ұлыбританияда Регент стилімен салыстырылады.
The Empire style (ɑ̃. piːʁ, style Empire) is an early nineteenth century design movement in architecture, furniture, other decorative arts, and the visual arts, representing the second phase of Neoclassicism. It flourished between 1800 and 1815 during the Consulate and the First French Empire periods, although its life span lasted until the late 1820s. From France it spread into much of Europe and the United States. The Empire style originated in and takes its name from the rule of the Emperor Napoleon I in the First French Empire, when it was intended to idealize Napoleon's leadership and the French state. The previous fashionable style in France had been the Directoire style, a more austere and minimalist form of Neoclassicism that replaced the Louis XVI style, and the new Empire style brought a full return to ostentatious richness. The style corresponds somewhat to the Biedermeier style in the German speaking lands, Federal style in the United States, and the Regency style in Britain.
Тарих
Алдыңғы кезеңдегі Директория стилі ежелгі Рим республикасының қасиеттерін қарапайым, бірақ әлі де сәнді ескерткішке айналдыруға бағытталған: Республикалық Римнің стоикалық қасиеттері өнер үшін ғана емес, сонымен қатар саяси мінез-құлық пен жеке адамгершілік үшін де үлгі ретінде сақталды. Конвенционалдар өздерін ежелгі батырлар ретінде қарастырды. Балаларға Брут, Солон және Ликург есімдері қойылды. Революцияның мерекелерін Давид ежелгі ритуалдар ретінде ұйымдастырды. Тіпті, "Сальт Публик" комитеті отырған орындықтар да Давид жасаған ежелгі үлгілер бойынша жасалған. Неоклассицизм осылай қалыптасты. Империя стиліне дейін Консулат стилінің қысқа мерзімдік кезеңі болды, ол Консулат кезінде пайда болды. Бұл стиль Империя стилінің көптеген мотивтерін енгізді, олар әскери науқандардан, соның ішінде Египет пен Сириядағы француз науқанынан шабыт алды және формальдырақ, тікбұрышты болды. Империя стилі "Империялық Римнің сәнді байлығына бет бұрды. Дорлықтардың қаталдығы мен қарапайымдығы коринфтіктердің байлығы мен сәнімен ауыстырылды". Екі француз сәулетшісі, Шарль Персье және Пьер Франсуа Леонард Фонтен, француз Империя стилінің негізін қалады. Екеуі де Римде оқыған, ал 1790 жылдары Париждегі жетекші жиһаз дизайнерлеріне айналды, онда Наполеон мен басқа да мемлекет қайраткерлерінен көп тапсырыстар алды. Империя стилі сәулеті Рим империясының элементтеріне және оның көптеген археологиялық қазыналарына негізделген, олар он сегізінші ғасырдан бастап қайта ашылды. Алдыңғы Людовик XVI және Директория стильдері он сегізінші ғасырдың рококо стилімен салыстырғанда тура және қарапайым дизайнды қолданды. Империя стилі заманауи американдық Федералды стильге (мысалы, АҚШ Капитолий ғимаратының дизайны) күшті әсер етті, және екеуі де сәулет арқылы насихаттаудың бір түрі болды. Бұл халықтың стилі еді, көрсеткіш емес, салмақты және теңдестірілген. Бұл стиль сәулетті "азат етті" және "жарыққа шығарды", дәл сол сияқты Наполеонның Наполеон кодексімен Еуропа халықтарын "азат етті" деген насихат. Империя кезеңін Персье мен Фонтеннің тапқыр жобалары танымал етті, олар Наполеонның Мальмезон архитектурашылары болды. Бұл жобалар шабыт алу үшін ежелгі грек және рим империяларының мәнерлі белгілері мен әшекейлерін пайдаланды. Ғимараттар әдетте колониялардан әкелінген қымбат махоганьмен қапталған қарапайым ағаштан жасалған және қорап тәрізді құрылымдарға ие болды. Бидермейер жиһаздары да бастапқыда қаржылық шектеулерге байланысты эбен ағашынан жасалған бөлшектерді қолданды. Ормолу бөлшектері (алтынмен қапталған қоладан жасалған жиһаз орнатулары мен әшекейлері) шеберліктің жоғары деңгейін көрсетті. Кейінірек Швеция мен Норвегия королі Карл Йохан болған генерал Бернадот Наполеон стилін Швецияға енгізді, онда ол өзінің атымен танылды. Карл Йохан стилі Скандинавияда танымал болды, тіпті Империя стилі Еуропаның басқа бөліктерінен жоғалып кеткен кезде де. Франция Швецияға ақша емес, ормолу қоламен қарызын төледі, бұл Франциядан қола және Швециядан кристалдан жасалған кристалл шамдарға сұраныс тудырды. Наполеон билігінен айырылғаннан кейін Империя стилі көптеген онжылдықтар бойы, шағын өзгерістермен, танымал болды. Францияда XIX ғасырдың соңғы жартысында, ХХ ғасырдың басында және 1980 жылдары стиль қайта жанданды. Бұл стиль Италияда Еуропаның көп бөлігіндегіден ұзақ сақталды, оның бір бөлігі Рим империясымен байланысты болды, екінші бөлігі 1870 жылы Италияның бірігуінен кейін ұлттық сәулет стилі ретінде қайта жаңғыртылды. Марио Праз бұл стиль туралы "Италия империясы" деп жазды. Ұлыбританияда, Германияда және АҚШ-та Империя стилі жергілікті жағдайларға бейімделіп, біртіндеп Египеттік жаңару, Грек жаңару, Бидермейер стилі, Регенттік стиль және соңғы Федералды стиль ретінде көрініс тапты.
The Directoire style of the immediately preceding period aimed at a simpler, but still elegant evocation of the virtues of the Ancient Roman Republic: The stoic virtues of Republican Rome were upheld as standards not merely for the arts but also for political behaviour and private morality. Conventionels saw themselves as antique heroes. Children were named after Brutus, Solon and Lycurgus. The festivals of the Revolution were staged by David as antique rituals. Even the chairs in which the committee of Salut Publique sat were made on antique models devised by David. In fact Neo classicism became fashionable. Before the development of the Empire style there was a brief transitional Consulate style that formed under the Consulate. This style introduced many of the motifs of Empire style, taking inspiration from military campaigns, including the French campaign in Egypt and Syria, and was more formal and rectangular. The Empire style "turned to the florid opulence of Imperial Rome. The abstemious severity of Doric was replaced by Corinthian richness and splendour". Two French architects, Charles Percier and Pierre François Léonard Fontaine, were together the creators of the French Empire style. The two had studied in Rome and in the 1790s became leading furniture designers in Paris, where they received many commissions from Napoleon and other statesmen. Architecture of the Empire style was based on elements of the Roman Empire and its many archaeological treasures, which had been rediscovered starting in the eighteenth century. The preceding Louis XVI and Directoire styles employed straighter, simpler designs compared to the Rococo style of the eighteenth century. Empire designs strongly influenced the contemporary American Federal style (such as design of the United States Capitol building), and both were forms of propaganda through architecture. It was a style of the people, not ostentatious but sober and evenly balanced. The style was considered to have "liberated" and "enlightened" architecture just as the propaganda that Napoleon had "liberated" the peoples of Europe with his Napoleonic Code. The Empire period was popularized by the inventive designs of Percier and Fontaine, Napoleon's architects for Malmaison. The designs drew for inspiration on symbols and ornaments borrowed from the glorious ancient Greek and Roman empires. Buildings typically had simple timber frames and box like constructions, veneered in expensive mahogany imported from the colonies. Biedermeier furniture also used ebony details, originally due to financial constraints. Ormolu details (gilded bronze furniture mounts and embellishments) displayed a high level of craftsmanship. General Bernadotte, later to become King Karl Johan of Sweden and Norway, introduced the Napoleonic style to Sweden, where it became known under his own name. The Karl Johan style remained popular in Scandinavia even as the Empire style disappeared from other parts of Europe. France paid some of its debts to Sweden in ormolu bronzes instead of money, leading to a vogue for crystal chandeliers with bronze from France and crystal from Sweden. After Napoleon lost power, the Empire style continued to be in favour for many decades, with minor adaptations. There was a revival of the style in the last half of the nineteenth century in France, again at the beginning of the twentieth century, and again in the 1980s. The style survived in Italy longer than in most of Europe, partly because of its Imperial Roman associations, partly because it was revived as a national style of architecture following the unification of Italy in 1870. Mario Praz wrote about this style as the Italian Empire. In the United Kingdom, Germany, and the United States, the Empire style was adapted to local conditions and gradually acquired further expression as the Egyptian Revival, Greek Revival, Biedermeier style, Regency style, and late Federal style.
Мотивтер мен әшекейлер
Империя стиліндегі барлық әшекейлер Людовик XIV стилін еске түсіретін қатаң симметрия қағидаларымен реттеледі. Әдетте, бір заттың оң және сол жағындағы мотивтер әрбір егжей-тегжейімен бір-біріне сәйкес келеді; егер олар сәйкес келмесе, жеке мотивтердің өзі композициялық тұрғыдан толық симметриялық болады: әр иыққа түсетін бірдей шашы бар антикалық бас, симметриялық орналасқан киімдермен Жеңістің алдыңғы бейнесі, құлып тақтасының екі жағында бірдей розеткалар немесе аққулар және т.б. Людовик XIV сияқты, Наполеонның да өзінің билігімен байланысты айқын белгілер жиынтығы болды, ең бастысы – бүркіт, ара, жұлдыздар және I (Император үшін) және N (Наполеон үшін) әріптері, олар көбінесе императорлық лавр тәжіне жазылатын. Қолданылатын мотивтер: пальма бұтақтарын ұстаған Нике бейнелері, грек бишілері, жалаңаш және жамылған әйелдер, көне көліктер, қанатты путтилер, Аполлон, Гермес және Горгона маскарондары, аққулар, арыстандар, өгіздер, жылқылар мен жабайы аңдардың бас суреттері, көбелектер, тырнақтар, қанатты химералар, сфинкстер, букраниялар, теңіз жылқылары, жіңішке ленталармен байланған емен жапырақтары, жүзім лозалары, мак гүлдері, розеткалар, пальма бұтақтары және лавр. Көптеген грек-римдік элементтері бар: қатаң және жалпақ акант жапырақтары, палметтер, мүйіздер, моншақтар, амфоралар, үш аяқты тіреуіштер, біріктірілген дискілер, Меркурийдің қаруы (кадуцей), вазалар, шлемдер, жанатын мешіндер, қанатты трубашылар және ежелгі музыкалық аспаптар (тубалар, сыңғырлақтар және әсіресе лиралар). Ежелгі тамырларына қарамастан, Людовик XVI кезінде кең таралған фриздер мен триглифтер қолданылмайды. Кезеңнің басында Мысырлық жаңғыру мотивтері ерекше жиі кездеседі: скарабейлер, лотос гүлдері, қанатты дискілер, обелисктер, пирамидалар, немес киген фигуралар, жалаңаш аяқпен тұрған және әйелдердің мысырлық бас киімдерін киген кариатидтер.
All Empire ornament is governed by a rigorous spirit of symmetry reminiscent of the Louis XIV style. Generally, the motifs on a piece's right and left sides correspond to one another in every detail; when they do not, the individual motifs themselves are entirely symmetrical in composition: antique heads with identical tresses falling onto each shoulder, frontal figures of Victory with symmetrically arrayed tunics, identical rosettes or swans flanking a lock plate, etc. Like Louis XIV, Napoleon had a set of emblems unmistakably associated with his rule, most notably the eagle, the bee, stars, and the initials I (for Imperator) and N (for Napoleon), which were usually inscribed within an imperial laurel crown. Motifs used include: figures of Nike bearing palm branches, Greek dancers, nude and draped women, figures of antique chariots, winged putti, mascarons of Apollo, Hermes and the Gorgon, swans, lions, the heads of oxen, horses and wild beasts, butterflies, claws, winged chimeras, sphinxes, bucrania, sea horses, oak wreaths knotted by thin trailing ribbons, climbing grape vines, poppy rinceaux, rosettes, palm branches, and laurel. There's a lot of Greco Roman ones: stiff and flat acanthus leaves, palmettes, cornucopias, beads, amphoras, tripods, imbricated disks, caduceuses of Mercury, vases, helmets, burning torches, winged trumpet players, and ancient musical instruments (tubas, rattles and especially lyres). Despite their antique derivation, the fluting and triglyphs so prevalent under Louis XVI are abandoned. Egyptian Revival motifs are especially common at the beginning of the period: scarabs, lotus capitals, winged disks, obelisks, pyramids, figures wearing nemeses, caryatids en gaine supported by bare feet and with women Egyptian headdresses.