Кіріспе

Хунань провинциясындағы Таоюань ауданы Қытайдың Хунань провинциясының Чандэ әкімшілік бірлігіне бағынады. Янцзы өзенінің саласы – Юань өзені Таоюань ауданынан өтеді. Оның аумағы 4441 шаршы шақырымды құрайды, оның ішінде өңделген жерлер бар. Чандэ қаласының орталығы – Чжанцзян қаласынан Хунань провинциясының астанасы – Чаншаға дейінгі қашықтық шамамен сондай. Аудан Чандэ қаласының оңтүстік-батыс бөлігін алып жатыр және солтүстік-батыста Чжанцзяцзи, оңтүстік-батыста Хуайхуа қалаларымен шектеседі.

Тарих

Қазіргі Таоюань ауданы көктем және күз кезеңінде Чу мемлекетіне, ал соғысқан мемлекеттер кезеңінде қарасты болды. Батыс Хан әулеті тұсында Линьюань ауданының бір бөлігі болды. 50 жылы, Цзяньудің 26-шы жылы, Шығыс Хан әулеті Юаньнан ауданымен біріктіріліп, Линьюань ауданынан бөлініп, Вулин префектурасының басқаруына берілді. 783 жылы, Суй әулетінің үшінші жылы, Ланчжоу префектурасы басқаратын Линьюань, Юаньнан және Ханьшоу аудандары қосылып, Вулин ауданы құрылды. 963 жылы, Сун әулетінің үшінші жылы, Таоюань ауданы Вулин ауданының бір бөлігін бөліп, ресми түрде құрылды. Ол өзінің танымал Таохуайуань (桃花源) атымен аталады, бұл атау "Шаруаның гүлденген көктемі" ертегісінен алынған. Оның орталығы Чжанцзян (қазіргі Чжанцзян кенттік округі) Юань өзенінің (Юаньцзян) солтүстік жағасында орналасқан.

Экономика

Ауыл шаруашылығы өнімдеріне күріш, бидай, тағамдық майлар, кунжут, жержаңғақ, мақта және темекі кіреді. Өндірілген өнімдерге машиналар, тоқыма, химиялық заттар, ағаш өнімдері және былғары тауарлары жатады. Жергілікті кендерден алтын, күміс, темір кені және алмаз өндіріледі.

Білім

Таоюаньда бастауыш, орта және жоғары мектептерде 123 000 оқушы білім алады. Мектепке баруға міндетті жастағы балалардың 99,99%-ы, ал мүмкіндігі шектеулі балалардың 93,2%-ы мектепке қабылданады. Жыл сайын шамамен 2000 жоғары мектеп бітірушісі жоғары оқу орындарына түседі. Таоюань бірінші орта мектебі (桃源一中), орта және жоғары сыныптарды қамтиды, Таоюань округындағы ең беделді мектеп саналады.

География

Таоюань округі Хунань провинциясының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ол ең солтүстік нүктесі ЛаоПенг ауылынан, Реши қаласынан, ең оңтүстік нүктесі Шизи Лингге дейін, Сюэцзячонг ауылынан, Сиань қаласынан және ең шығыс нүктесі Каоксиэчжоудан, Ренфенг ауылынан, Мутангюань кентінен, ең батыс нүктесі Ванцзяхэге дейін, Гаофенг ауылынан, Ниучхе кентінен дейін созылады. Оның жалпы ауданы , бұл Хунань провинциясы бойынша төртінші орында. Оның егістік жері - , бұл Хунань провинциясының ең үлкен егістік жері. Ауыл шаруашылығы ландшафты Юаньцзян өзенінің 13,4% аллювиалды жазықтарынан, 49,3% төбелерден және 36,0% төбелер мен таулардан тұрады.

Климат

Таоюань округі субтропикалықтан солтүстік субтропикалық аймаққа өтетін көшімді аймақ болып табылады, ылғалды субтропикалық климаты және маусымдық бағытты желдері бар. Төрт мезгіл анық ерекшеленеді. Жылдық орташа температура 17,0 градус Цельсийді құрайды. Қаңтар айындағы орташа температура 4,8 градус Цельсий, ал шілде айындағы орташа температура 28,4 градус Цельсий. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 146 сантиметр (58 дюйм), оңтүстіктен солтүстікке қарай біртіндеп кемиді. Жылдық орташа салыстырмалы ылғалдылық 81%, ал жылдық күн сәулесінің ұзақтығы 1531 сағат, аязсыз кезең 284 күнге созылады.

Демография

Таоюань округының халқы 976 000 адамды құрайды, оның көп бөлігі хань ұлтынан тұрады, сонымен қатар хуй, ұйғыр, туцзя, мань, дон, чжуан және яо сияқты он екі басқа да аз ұлт өкілдері бар. Ұйғырлар мен хуйлардың саны 3000-нан астам.

Таоюань ұйғырлары

Таоюань ауданы мен Чандэ қаласының басқа бөліктерінде шамамен 5000 ұйғыр тұрады. Олар 14 ғасырда Хунаньға жіберген Мин әулеті императоры Чжу Юаньчжанның Түрпан (Кохо патшалығы) Буддалық ұйғырларынан шыққан Хала Баши деген ұйғыр басшысының ұрпақтары. Оның ілесінде келген ұйғыр сарбаздарынан Хунань ұйғырлары тараған. 1982 жылғы халық санағында Хунаньда 4000 ұйғыр тіркелген. Олардың шежірелері 600 жыл бұрын басталып, бүгінгі күнге дейін сақталған. Шежіре жазу – ханзу тіліндегі дәстүр, оны Хунань ұйғырлары қабылдаған. Император осы ұйғырларға Цзянь тегін берді, және олар қытай білімін алды. Хунань ұйғырларының белгілі өкілі – Цзянь Бозан (1898–1968), Қытай Коммунистік партиясының мүшесі. Хала басқарған ұйғыр әскерлеріне Мин императоры мяо көтерілісін басуға бұйрық берді, сондай-ақ оларға атақтар сыйлады. Цзянь тегі Чандэ мен Хунаньдағы ұйғырлардың арасында ең көп таралған. Хала Башиге император «Елдің оңтүстігін бекітудің Бас генералы» деген атақ берді. Тағы бір топ ұйғырлар Сай тегін алып жүреді. Хуй Хуан әулетінен шыққан Хуй Хуан отбасы және Уйгур Цзянь отбасы Хунань аймағында араласқан, Хуй Хуан отбасы сияқты, Таоюаньда да Мин императоры «жабайылардың» (мяо) көтерілісін басу үшін пайдаланылды, ал бастапқыда мұсылман емес ұйғырлар Хуйлермен араласқанда ислам дінін қабылдады. Қазір олардың саны шамамен 10 мыңға жетеді деп хабарланады. Қытай ақпарат құралдары олардың мұсылман екенін мәлімдейді. Алайда, егде жастағы ұйғырлар, әсіресе Чандэдегі мешіттердің ақсақалдары, бұған қарсы, оларды исламдық дәстүрлерге қайтаруға тырысады. Шошқа етін жеуден басқа, Чандэ, Хунаньдағы ұйғырлар ханзу дәстүрлерін де сақтайды, мысалы, қабірлерде ата-бабаларға құрбан шалу. Кейбір Синьцзян ұйғырлары Хунань ұйғырларына қызығушылықпен немесе зейін қою үшін барады. Сонымен қатар, Хунань ұйғырлары ұйғыр тілінде сөйлемейді, олардың ана тілі – қытай тілі, ал мешітте діни қажеттіліктер үшін араб тілінде сөйлейді.

Тіл

Таоюань диалектісі солтүстік диалектінің күшті ықпалына түсті, себебі Суннан Цинь династияларына дейін Юньнань және Гуйчжоуға сапарлаған, солтүстік диалектімен сөйлейтін үкімет хабаршылары Таоюань арқылы өтті. Сондай-ақ, ол Цзянсидің орталық аймақтарының диалектілерінен де әсер көрді, өйткені Мин әулетінен ерте Цинь әулетіне дейін Цзянсидің Джишуй, Чжаншу және Фэнчэн қалаларынан көптеген адамдар Таоюаньға көшіп келді. Таоюань диалектісінде екі түрлі акцент бар: бірі – Таоюаньның орталық аймағында, соның ішінде Цзянцзян, Цзоуси, Цзихе, Саньянган қалаларында және Цзяньши қаласының бір бөлігінде қолданылатын жергілікті акцент; екіншісі – басқа аудандармен шекаралас жолақты аймақта қолданылатын шеткі акцент. Таоюань диалектісі – солтүстік және Цзянси диалектілерінің қосындысы. Оның акценті Сычуань, Чунцин және Хубэй диалектілеріне ұқсас. Ол Оңтүстік-Батыс мандарин тіліне жатады.

Мәдениет

Таоюань өзіне тән ерекше халықтық салт-дәстүрлерге ие, себебі ол әлі де сақталған түрлі этникалық топтармен шектес аймақта орналасқан. Тамақ дайындауда лей ча (ұнтақталған шай) – шай жапырақтары, имбирь, жүгері, менг бұршақтары және тұз қоспасын ұнтақтап жасалатын "бес дәмді сусын", ол Таохуанюань аймағында кең таралған. Аңызға сәйкес, лей ча шығыс Хань дәуірінде генерал Ма Юань Таоюаньға оңтүстікке жорық жасағанда, жергілікті жағдайға бейімделе алмағандықтан сарбаздарға тараған жұқпалы аурулардан қорғаған. Таоюаньда ерекше жергілікті опералар бар. Улинг операсы – кәсіби артистер орындайтын танымал жергілікті опера. "Масти Нотс" өзінің қойылымы мен сценарийі үшін Ұлттық артист сыйлығына ие болды. "Құрметті опера" деп аталатын Нуо операсы әлі де кең таралған. Сангянганг қаласы Нуо операсының туған жері ретінде танымал. Үш таяқшалы барабан, Югу барабаны және ішекті аспаптар да өте танымал.

Атақты тұрғындар

Сун Цзяорен (5 сәуір 1882 ж. – 22 наурыз 1913 ж.) – қытайлық республикалық революционер, саяси қайраткер және Гоминьданның негізін қалаушылардың бірі. Лю Кан (1906 – 3 наурыз 1948 ж.), 1953 жылы Қытай Республикасы армиясының генералы атағымен марапатталды, Таохуаньюань қаласының Женгаотиан ауылында дүниеге келді. Ван Цими (27 желтоқсан 1914 ж. – 15 тамыз 1967 ж.), 1955 жылы ҚХА генерал-майоры атағымен марапатталды, Саянган қаласының Ванцзяпин ауылында дүниеге келді. Цзянь Бозан (18 желтоқсан 1898 ж. – 1968 ж.) – көрнекті марксистік тарихшы, 1952-1968 жылдары Пекин университетінің вице-президенті, Фэншу ұйғыр автономиялық кентінің Хуэйвей ауылында дүниеге келді. Юй Рижэнь (1949 – 25 мамыр 2002 ж.), Таоюань округінің екінші заң шығарушысы, Лонгтан ауданының бұрынғы мэрі және 1993-1996 жылдар аралығында екінші Заң шығарушы Юаньның мүшесі.

Туристік жерлер

Таохуайуан көрікті аймағы – шығыс Цзинь әулетінің ақыны Тао Юаньминнің (365–427) "Арша гүлдеген көктем" (桃花源) ертегісінде бейнеленген, сыртқы әлемнен оқшауланған, идиллиялық шаңра-ла сияқты жер үлгісінде салынған саябақ.