Кіріспе

Норвегияда дін негізінен лютерандық христиандыққа бағынған, 2022 жылы халықтың 63,7%-ы Норвегияның евангелистік лютеран шіркеуіне жатады. Католик шіркеуі 3,1% құрайды, ол екінші ірі христиандық шіркеу. Діні жоқ адамдар халықтың 18,3%-ын құрайды. Халықтың 3,4%-ы ислам дінін ұстанады. Төңкер пішімді диаграмма. (оң жақта) Суреттің сипаттамасы = Норвегиядағы діндер (2019 жылдың 31 желтоқсаны). 2012 жылғы конституциялық түзетуге дейін лютерандық елдегі мемлекеттік дін болды. Норвегия шіркеуі басқа діни қауымдастықтармен бірге Норвегия мемлекетінен қаржылық қолдау ала береді. Ертедегі норвегиялықтар, көптеген скандинавиялықтар сияқты, бір кезде скандинавиялық құдайларға табынушылықты ұстанған, ал саамилер шамандық дінді ұстанған. Норвегия христиан миссионерлері арқылы 1000 және 1150 жылдар аралығында біртіндеп христиандыққа көшті. 1536-1537 жылдардағы протестанттық реформацияға дейін норвегиялықтар католик шіркеуінің бір бөлігі болған.

Санақ

Дін (2019 жылдың 31 желтоқсанында) 3,08% 72,8% Пятидесятниктер қауымдары 40 725 0,76% 4,0% Шығыс православие және Ориент православие шіркеулері 28 544 0,53% 63,3% Евангелиелік лютерандық еркін шіркеу 19 313 0,36% −1,0% Ехоба куәгерлері 12 661 0,24% 2,9% Баптистер 10 823 0,20% 5,1% Норвегиядағы методистік шіркеу 10 000 0,19% −5,4% Басқа христиандық 85 331 1,59% −6,8% Христиан емес діндер 225 138 4,19% 29,2% Ислам 182 826 3,41% 29,6% Буддизм 21 555 0,40% 19,9% Индуизм 12 153 0,23% 48,6% Сикхизм 4 080 0,08% 19,0% Бахаи діні 1 091 0,02% −3,8% Иудаизм 794 0,01% 6,3% Басқа діндер мен өмірлік ұстанымдар 2 639 0,05% 51,2% Гуманизм 99 468 1,85% 12,8% Діни көзқарасы жоқ 983 608 18,32% 28,9% Барлығы 5 367 580 100,0% 3,9%

Мәсіхшілікті қабылдауынан Реформацияға дейін

Норвегияның христиан дініне көшуі 1000 жылдары басталды. Ұлыбритания аралдарына және франк мемлекеттеріне жасалған шабуылдар викингтерді христиандықпен таныстырды. Англияда өскен Норвегияның Хакон Жақсысы 10 ғасырдың ортасында христиандықты енгізуге тырысты, бірақ бұл идеяға пұтқа табынушы басшылар қарсылық көрсетіп, ол көп ұзамай одан бас тартты. Англия мен Германиядан келген англосаксон миссионерлері норвегиялықтарды христиандыққа көндіруге тырысты, бірақ олардың күш-жігері шектеулі болды. Дегенмен, олар Норвегияның Олаф I-ін христиандыққа өткізуге қол жеткізді. Норвегияның Олаф II (кейіннен Әулие Олаф) халықты христиандыққа көшіруге көбірек сәттілікке жетті, нәтижесінде көптеген норвегиялықтар христиан дінін қабылдады және ол Норвегияны христиандауға үлкен үлес қосты. Норвегиядағы христиандар бұрынғы скандинавия дінінің қасиетті орындарында шіркеулер мен басқа да қасиетті нысандар салды. Дінді таратуды жерлеу орындары арқылы бағалауға болады, себебі пұтқа табынушылар қабірлеріне заттар қосатын, ал христиандар қоспайтын. Христиандық 11 ғасырдың ортасында Норвегияда бекіп, 12 ғасырдың ортасында басым дінге айналды. 13 ғасырда шегелерді пайдаланбастан ағаштан шіркеулер салынды.

Реформациядан бүгінгі күнге дейін

Норвегиялықтар 1536 жылы Дания королі Кристиан III Данияны лютерандыққа көшуге бұйырғанға дейін католик дінін ұстанды. 1537 жылы Дания шіркеу заңнамасы енгізілді, ал 1539 жылы Норвегия шіркеу кеңесі лютерандық дінді ресми түрде қабылдады. Монастырлар таратылды, шіркеу мүлкі тәркіленді, Норвегияның евангелистік-лютеран шіркеуі құрылып, мемлекет тарапынан қаржыландырылды. Католик дінін ұстанған епископтар қызметтен алынды, Нидарос архиепискобы Олав 1537 жылы елден қашып кетті, ал тағы бір епископ 1542 жылы түрмеде қайтыс болды. Католик діні Норвегияның шалғай аймақтарында бірнеше он жыл бойы сақталды, бірақ ақырында қалған католиктер, әсіресе Нидерландыға, дінін өзгертті немесе қашып кетті. Көптеген пасторлар даниялықтармен және норвегиялық дін қызметкерлерімен алмастырылды, олар Копенгаген университетінде білім алды, себебі Норвегияда университет болған жоқ. Дания тіліндегі Библия аудармасы, сондай-ақ даниялық катехизистер мен әнұрандар қолданылды. Дінге қатысты рәсімдерде дания тілінің қолданылуы норвег тілінің дамуына зор әсер етті. 16-17 ғасырларда шіркеу саамдарды дінге көндіру бағдарламасын іске асырды, бұл бағдарламаның көп бөлігі сәтті аяқталды. Осло университеті 1811 жылы Норвегияда дін қызметкерлерін даярлау мақсатымен құрылды. 1814 жылғы Норвегия Конституциясы діни бостандық бермеді, себебі яһудилер мен иезуиттерге Норвегияға кіруге тыйым салынды. Бұдан өзге, лютерандық христиан дінін ұстану және шіркеуге қатысу міндетті болды. 1842 жылы қарапайым адамдардың уағыздауына тыйым салу алынып тасталды, бұл бірнеше еркін шіркеу қозғалыстарының құрылуына және евангелистік-лютеран шіркеуінде күшті қарапайым адамдар қозғалысының пайда болуына мүмкіндік берді. Үш жылдан кейін "Диссиденттер заңы" күшіне енді, бұл Норвегияда басқа христиан дін өкілдерінің қауымдастықтарын құруға рұқсат берді. 1851 жылы яһуди дініне қатысты тыйым салу алынып тасталды. Монастырлық тәртіптерге және иезуиттерге 1897 және 1956 жылдары рұқсат берілді. Норвегия Конституциясына 1964 жылы дін бостандығын қамтамасыз ететін түзетулер енгізілді; бірақ конституция бойынша Норвегия патша отбасы лютеран дінін ұстануға міндетті. Сонымен қатар, үкімет құрамының кем дегенде жартысы мемлекеттік шіркеудің мүшесі болуы керек. 2012 жылдың 21 мамырында евангелистік-лютеран шіркеуінің тәуелсіздігін арттыру және мемлекетпен байланысын азайту мақсатымен конституцияға қайтадан өзгерістер енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеу пасторлары Норвегиядағы қарсылық қозғалысына белсенді қатысты. Мемлекеттік шіркеу 1950 жылдары туындаған моральдық мәселелер бойынша пікірталасқа да белсенді қатысты.

Ислам діні

Ислам – Норвегиядағы ең ірі христиан емес дін, халықтың шамамен 3,4% құрайды (2019 жылы шамамен 182 000 адам) және 2014 жылдан бері 29,6%-ға өсті. Кейбір дереккөздер көрсеткен сан ресми мәліметтерден жоғары болуы мүмкін. Pew Foundation 2010 жылы Норвегиядағы мұсылмандардың санын шамамен 144 000 деп есептесе, 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 359 000-ға жетеді деп болжайды. 2013 жылы Осло университетінің профессоры Лейрвик Норвегияда мұсылмандық тамыры бар, бірақ міндетті түрде дінін ұстанбайтын адамдардың санын 220 000-ға жуық деп бағалаған, оның ішінде Пәкістан, Сомали, Ирак, Ауғанстан, Босния, Косово, Иран және Мароккодан келген адамдар бар. 1990 жылдардың соңында ислам католик шіркеуі мен Пятидесятниктерден озып, Норвегиядағы ең ірі азшылық дініне айналды (бірақ католиктер кейіннен өз беделін қайта іргелендірді), егер исламды біртұтас дін ретінде қарастырсақ, себебі суниттер, шииттер және Ахмадия сияқты түрлі бағыттары бар. 2009 жылы тіркелген мұсылмандар 126 түрлі діни қауымға мүше болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияны нацистер басып алғанда 741 норвегиялық еврей қаза болды, ал 1946 жылы Норвегияда тіркелген еврейлердің саны 559 адамды құрады.

Буддизм

Буддизм Норвегияда 1970-жылдардың басынан бері, негізінен Вьетнамнан буддистік халықтары бар елдерден көшіп келгеннен кейін тарады. Норвегиядағы Буддистфорбундет (Буддистік федерация) 1979 жылы екі буддистік топ (Дзен мектебі және Карма Таши Линг буддистік орталығы) ортақ мүдделерді қорғау үшін бірлескен ұйым құру ниетімен діни қоғам ретінде құрылды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, 30 мыңнан 50 мыңға дейін (0,7% мен 1% аралығында) адам буддизмді ұстанады.

Индуизм

Индуизм Норвегия халқының 0,2% құрайды. Бахаилер алғаш рет 1920 жылдары Скандинавияға сапар шекті, бұл Абдул-Баханың, сол кездегі діннің басшысының, бахаилердің пионер болуы тиіс елдердің қатарында Норвегияны атап көрсеткен өтінішімен байланысты болды. Норвегияға қоныс аударған алғашқы бахаи – Йоханна Шубарт болды. Бахаи пионерлерінің елге келуінен кейін Бахаи жергілікті рухани ассамблеялары Норвегия бойынша тарады, ал ұлттық қауым 1962 жылы Бахаи ұлттық рухани ассамблеясын құрды. 2019 жылы елде шамамен 1100 бахаи болды. Евангелиелік лютеран шіркеуі конституцияда әлі де еске алынады. Мемлекет сондай-ақ Норвегия шіркеу көмегі сияқты діни көмек көрсететін ұйымдарды қаржылай қолдайды. Діни қызметкерлер Осло университеті мен Тромсё университетінің теологиялық факультеттерінде, сондай-ақ VID мамандандырылған университетінде, бұрынғы Мишоншогсколен (Миссия және теология мектебі) Ставангерде және Ослодағы Менгитсфакультетте (МФ Норвегия теология мектебі) білім алады. Менгитсфакультет – норвегиялық діни қызметкерлерді даярлайтын ең маңызды оқу орны. Шіркеудің дін қызметкерлері болуға ерлер де, әйелдер де құқылы. Шіркеуде екі қасиетті сакрамент бар: крещение және қасиетті тағайындау.

Діни білім беру

2007 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот норвегиялық ата-аналардың Норвегия мемлекетін сотқа шақыруы бойынша шешім шығарды, ол ата-аналардың пайдасына болды. Бұл іс міндетті мектептегі «Дін мен философияға бағытталған христиандық ілімдер» (Kristendomskunnskap med religions og livssynsorientering), KRL пәніне қатысты болды. Арыз берушілер KRL пәнінен толық босатудан бас тарту, олардың балаларына өздерінің атеистік көзқарастары мен философиялық сенімдеріне сәйкес білім беруді қамтамасыз етуіне кедергі келтіргеніне шағымданып айтты. Бірнеше жыл бұрын, 2004 жылы, Женевадағы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті бұл ата-аналарды қолдаған еді. 2008 жылы пәннің атауы «Дін, өмір және этика» (Religion, livssyn og etikk) деп өзгертілді. Дегенмен, бұл курстың көп бөлігі әлі де христиандықпен байланысты. Философия мен этика міндетті білімнен кейін ғана тиісінше енгізіледі. Норвегиядағы ең ірі христиан мектебінде 1400 оқушы және 120 қызметкер жұмыс істейді. Kristne Friskolers Forbund – шамамен 130 христиан мектебі мен колледждерінің, соның ішінде 12 христиан жеке мектебінің мүдделерін қорғайтын ұйым.

Дін еркіндігі

Конституцияда барлық адамның дін таңдау және оны ұстану құқығы бар екені белгіленген. Үкімет саясаты елдегі дін бостандығын қолдайды, діни ұйымдар мен кемсітуге қарсы бағдарламаларға тұрақты түрде қаржы жұмсайды. ҮЕҰ-лар мен Норвегия полициясының мәліметінше, діни негізде жек көрушілік сөздер, әсіресе интернетте кең таралған, олар мұсылман және еврей қауымдастықтарына бағытталған. Норвегия Конституциясында "Патша әрқашан евангелистік-лютеран дінін қабылдануға тиіс" делінген. 2018 жылы Норвегия мұсылман әйелдеріне діни киім киюге шектеулер енгізді. 2023 жылы елдің діни бостандық деңгейі 4 балға бағаланды.