Хелле Торнинг Шмидт: Данияның бұрынғы премьер-министрі

Кіріспе

Данияның премьер-министрі 2011-2015 жылдар аралығында Хель Торнинг Шмидт (14 желтоқсан 1966 жылы туған)

Торнинг Шмидт 1999 жылдан 2004 жылға дейін Данияның Еуропалық парламент мүшесі (ЕП) болды, содан кейін 2005 жылы Дания парламентіне сайланды. 2005 жылғы парламенттік сайлаудан кейін ол Социал-демократтар партиясының көшбасшысы ретінде Могенс Люккетофты алмастырды. Ол партиясын 2007 жылғы парламенттік сайлауда, орталық-оң альянстың жеңісімен аяқталған, және 2011 жылғы парламенттік сайлауда, одан кейін королева Маргрете II оны премьер-министр етіп тағайындады, сондай-ақ 2015 жылғы сайлауда да басшылық етті. Торнинг Шмидт Копенгаген университетінің саяси ғылымдар бакалавры және Еуропа колледжінің магистрі дәрежесіне ие. 2020 жылдан бері Торнинг Шмидт Facebook Бақылау кеңесінің тең төрағасы қызметін атқарып келеді.

Ерте өмір және білім

Хель Торнинг Шмидт Родовреде Копенгаген университетінің математика және ұлттық экономика оқытушысы Холгер Торнинг Шмидт пен оның әйелі Гретаның отбасында дүниеге келді. Әкесі саяси консерватор болғандықтан, ол Копенгагеннің Ишой қалашығында өсті. 1985 жылы Ишой гимназиясын бітірді. Оның ата-анасы ол 10 жасқа толғанда ажырасып кеткен. Торнинг Шмидт Копенгаген университетінде саяси ғылымдарды оқып, 1994 жылы ғылым кандидаты (cand. scient. pol.) дәрежесін алды. Ол сонымен қатар Бельгияның Брюгге қаласындағы Еуропа колледжінде саясат және мемлекеттік басқару саласындағы еуропалық зерттеулер магистрі дәрежесін де алды, онда 1992-1993 жылдары оқыды (ол Шарль IV атындағы түлек). Ол кезде Дания Сыртқы істер министрлігі осы беделді оқу орнында бір студентке квота берді, және Торнинг Шмидт таңдалып алынды. Туған дания тілінен басқа, ол ағылшын және француз тілдерін де жақсы меңгерген. Ол Бельгияда оқып жүрген кезінде социал-демократқа айналып, 1993 жылы Социал-демократиялық партияға қосылды.

Еуропалық Парламент

1994 жылдан 1997 жылға дейін Торнинг Шмидт Еуропалық парламенттегі Дания социал-демократтары делегациясының хатшылығын басқарды. Ол Парламент реформасы науқанының (CPR) құрылуына бірлесіп бастама көтерді.

Фолкетинг мүшесі

2005 жылғы Дания парламент сайлауында Торнинг Шмидт Фолкетингке сайланды. Торнинг Шмидт партия басшылығына умеренный кандидат ретінде үгіт жүргізді және 2005 жылғы 12 сәуірде партия мүшелері оны екінші кандидат Франк Йенсеннен бұрын сайлады. Ол 2007 жылғы сайлауда Социал-демократтарды басқарды, онда оның партиясы шағын шығынға ұшырап, үшінші рет оппозицияға кетті. Партия Фолкетингтегі ең ірі партия ретіндегі өзінің позициясын қайтаруға да қол жеткізе алмады. Ол Еуропалық реформа шарты бойынша референдум өткізуге қарсы болды. 2007 жылғы сайлау кампаниясында ол пана іздеушілер мен иммигранттарға қатысты шектеулерді жеңілдетуге уәде берді. Ол сондай-ақ Андерс Фог Расмуссен жариялаған салықты төмендетуді де қабылдамады, керісінше, әлеуметтік сақтандыруға көбірек қаржы жұмсауды қалағанын айтты. Партия сонымен қатар қоғамдағы өсіп келе жатқан теңсіздікпен күресу және 2025 жылға дейін Дания энергиясының 45% жаңартылатын көздерден өндірілуі арқылы жаһандық жылулыққа қарсы күресу платформасында үгіт жүргізді. Партиясы 2007 жылғы сайлауда тағы да екі орынды жоғалтып, жалпы саны 45 орынға дейін азайды, бірақ оның басшылығы партиясы тарапынан күмәндалмады. 2008 жылдың маусым айында Gallup сауалнамасы бойынша орталық-солшыл оппозиция 49,8%-ды құрады, ал орталық-оңшыл оппозиция 49,6%-ды құрады. Бұл орталық-солшыл оппозицияға 88 орын береді, көпшілікке екі орын жетпейді, Фарер аралдары мен Гренландияның орындары ескерілмейді. 2009 жылдың соңынан бастап оппозиция сауалнамаларда үлкен артықшылыққа ие болды, ал 2011 жылдың қаңтар айында өткізілген сауалнамаларға сәйкес оппозиция Ларс Лёкке Расмуссен басқаратын үкіметтік коалициядан 5-7 пайызға алда, ал Социал-демократтар Venstre партиясын 7-10 пайызға басып озды, бұл Социал-демократтарды Фолкетингтегі ең ірі партияға айналдырады. Маргрете Вестагер (Социал-либералдық партия) және Вилли Сёвндал (Социалистік халық партиясы) сайлауда жеңіске жеткен жағдайда Торнинг Шмидтты қолдауға уәде берді. 2007 жылғы сайлаудан кейін Хель Торнинг Шмидт шағын Қызыл-жасыл альянстың парламенттік қолдауымен Социалистік халық партиясы мен Социал-либералдық партиядан тұратын орталық-солшыл үкіметтік коалиция құруға кірісті. Даниядағы ең ірі оппозициялық партияның басшысы ретінде ол БАҚ-та Дания оппозициясының көшбасшысы деп сипатталды.

In the 2005 Danish parliamentary election Thorning Schmidt was elected to the Folketing. Thorning Schmidt campaigned for the party leadership as a moderate candidate and was elected by the party members on 12 April 2005, ahead of the other candidate, Frank Jensen. She led the Social Democrats in the 2007 election, in which her party suffered modest losses and was forced into a third term in opposition. The party was also unable to regain its position as the largest party in the Folketing. She was against holding a referendum on the European Reform Treaty. During her 2007 campaign she promised to relax restrictions on asylum seekers and immigrants. She also opposed tax cuts announced by Anders Fogh Rasmussen, instead stating she would like to see more funding for welfare. The party also campaigned on a platform of combating increased inequalities in society, and fighting global warming by supplying 45% of Denmark's energy from renewable sources by 2025. Although her party again lost two seats in the 2007 election reducing the total to 45 seats, her leadership was not questioned by her party. In June 2008, according to a Gallup poll, the opposition centre left was at 49.8% compared to 49.6% for the centre right. This would leave the centre left with 88 seats, two short of a majority, discounting the Faroe Island and Greenland seats. Since late 2009 the opposition enjoyed large majorities in the polls, and according to polls carried out in January 2011 the opposition led the governing coalition under Lars Løkke Rasmussen by 5–7 points and the Social Democrats led Venstre by 7–10 points which would make the Social Democrats the largest party by far in the Folketing. Both Margrethe Vestager (Social Liberal Party) and Villy Søvndal (Socialist People's Party) pledged their support to Thorning Schmidt after a potential election victory. After the 2007 election Helle Thorning Schmidt started working towards forming a centre left government coalition consisting of the Socialist People's Party and the Social Liberal Party with parliamentary support from the small Red Green Alliance. As the leader of the largest opposition party in Denmark, she was described by the media as the leader of the Danish opposition.

2011 жылғы Дания сайлауы

2011 жылғы парламент сайлауында ол парламентке қайта сайланды. Биліктегі Либералдық партия ең ірі партия болып, бір орын қосымша алды, ал Социал-демократтар бір орынды жоғалтты. Бірақ оппозициялық партиялардың біріккен күштері үкіметтік коалициядан көбірек орын алды. Оның төрт партиядан құралған блогы 179 орындық парламентте 89 орынға ие болды, ал отырған премьер-министр мен оның оңшыл парламенттік жақтастары 86 орын алды. Премьер-министр Ларс Лёкке Расмуссен 2011 жылдың 16 қыркүйегінде патшайым Маргретеге ресми түрде отставкасын ұсынды. Расмуссеннің кабинеті 3 қазанға дейін уақытша үкімет ретінде жұмыс істеді, содан кейін патшайым Хель Торнинг Шмидтты басқа оппозициялық партиялармен келіссөздерден кейін премьер-министр етіп тағайындады.

Бірінші кабинет

Хель Торнинг Шмидт өзінің бірінші премьер-министрлік мерзімін 2011 жылдың 3 қазанында, кабинетін Патшайымға ұсынғаннан және ресми тағайындалуын алғаннан кейін бастады. Торнинг Шмидт орталық бағытталған келісімдерге негізделген күнтәртіпті ұстанды және Фолкетингтің екі жағының қолдауымен бірнеше реформалар жүргізді. Бұл қолдау көрсеткен Қызыл-Жасыл Альянспен келіспеушіліктерге әкелді, олар ықпал ету мүмкіндігінен тыс қалды. Торнинг Шмидт Данияның үлес қосқан Ливиядағы НАТО-ның әскери операциясының сәтті аяқталуын қызметке келгеннен кейін үш аптадан кем уақыт өткен соң бақылады. Өкіметтің алғашқы жылында бұрынғы үкімет қабылдаған иммиграцияға қарсы заңнаманы кері қайтарып, либералды-консервативті оппозицияның қолдауымен салық реформасын қабылдады. Салық реформасы жоғары табысқа ие адамдар үшін салық мөлшерлемесін төмендетіп, салықтың ең жоғары шегін көтерді. Салық реформасының мақсаты – алдағы онжылдықтарда күтілетін еңбек күшінің жетіспеушілігін болдырмау үшін еңбек өнімділігін арттыру болды. Бұл мақсатқа жұмыс істеуге ынталандыру үшін, жалақыға салынатын салықты төмендету және еңбек нарығынан тыс қалған адамдарға берілетін әлеуметтік төлемдерді біртіндеп азайту арқылы даниялықтарды жұмыс істеуге көндіру көзделді, осылайша жұмыс істеудің экономикалық тиімділігін арттыру жолымен еңбек күшінің азаюын өтеуге тырысты. Жоғары табысқа ие адамдарға салық мөлшерлемесін тиімді түрде төмендеткеніне қарамастан, салық түсімдері 2011 жылы 831,172 миллион кронадан 2013 жылы 901,001 миллион кронаға дейін өсті, ал 2015 жылы, оның қызмет мерзімі аяқталар кезде 954,473 миллион кронаға жетті. Бұл тиімді азайтулар оның алдындағы Venstre премьер-министрі Андерс Фог Расмуссеннің 2009 жылғы салық реформаларымен үйлесімді болды, осы себепті ол либералды-консервативті қолдауға ие болды. Торнинг Шмидт партиясын 2015 жылғы жалпы сайлауға жетектеді, онда оның партиясы берген дауыстар мен орындардың үлесін арттырды. Алайда, Социал-либералдар 9 орыннан айырылып, солшыл блок билікте қалу үшін жеткілікті қолдау таба алмады. Сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін бір сағат ішінде ол премьер-министр және Социал-демократтар партиясының төрағасы лауазымынан кетіп, отставкаға кетуін мәлімдеді.

Helle Thorning Schmidt officially began her first term as prime minister on 3 October 2011, after having presented her cabinet to the Queen and having received her official appointment. Thorning Schmidt pursued a centrist compromise agenda, building several reforms with support from both sides of the Folketing. This caused friction with the supporting Red Green Alliance, which was kept outside of influence. Thorning Schmidt presided over the successful conclusion of NATO's strike missions in Libya, to which Denmark was a contributor, less than three weeks after taking office. During the first year in office her government rolled back anti immigration legislation enacted by the previous government, and passed a tax reform with support from the liberal conservative opposition. The tax reform raised the top tax threshold, effectively lowering tax rates for high income earners. The aim of the tax reform was to increase labour output to fend off a projected shortage within the next decades. The stated goal was to entice Danes to work more in order to compensate for the decreasing workforce, by lowering tax on wages and gradually lowering welfare payments to those outside of the labour market to increase the economic benefit of working relative to receiving welfare. Despite effectively lowering tax rates on high income earners, tax revenue continued to increase from 831,172 million Krone in 2011, to 901,001 million Krone in 2013, and eventually reached 954,473 million Krone in 2015 by the end of her time in office. These effective reductions were in line with the 2009 tax reforms of Anders Fogh Rasmussen, a Venstre prime minister preceding her, which is likely why she received liberal conservative support. Thorning Schmidt led her party into the 2015 general election in which her party increased its share of votes and seats. However, the Social Liberals lost nine seats, leaving the left bloc without enough support to remain in office. Within an hour of the results being declared, she announced her resignation as both prime minister and leader of the Social Democrats.

Сайлау тарихы

Торнинг жеті сайлау науқаны бойында Социал-демократтардың жетекшісі болды. Жыл Түрі Дауыстар % Өзгеріс (%) Орын саны Өзгеріс (орын саны) 2005 Жергілікті 986,829 34.3 +1.5 900 2007 Жалпы 881,037 25.5 −0.3 45 −2 2009 Еуропалық 503,439 21.5 −11.1 4 −1 2009 Жергілікті 853,221 30.6 −4.9 801 −99 2011 Жалпы 879,615 24.8 −0.7 44 −1 2013 Жергілікті 919,574 29.5 −1.1 773 −28 2014 Еуропалық 435,245 19.1 −2.4 3 −1 2015 Жалпы 925,635 26.3 +1.5 47 +3

Жеке өмір

Торнинг Шмидт 1996 жылы Уэльстің саясаткері Стивен Киннокқа үйленді, осылайша британдық оппозицияның және Лейбористік партияның бұрынғы жетекшісі, Еуропа комиссары Нил Киннок пен Британияның бұрынғы Еуропа министрі Гленнис Кинноктың келіні болды. Ол күйеуімен Еуропа колледжінде оқып жүргенде танысты. Олардың екі баласы бар: қызы Жоханна және ұлы Мило. Торнинг Шмидт балаларымен Копенгагенде тұрды, ал күйеуі Дүниежүзілік экономикалық форумда директор болып жұмыс істеген Швейцарияның Давос қаласында көбінесе тұрды. 2014 жылы ол Лондондағы Xyntéo компаниясында "Global Leadership and Technology Exchange" бағдарламасының басқарушы директоры болып жұмыс істеді, бірақ 2015 жылғы Ұлыбританияның жалпы сайлауында Аберавон округінен Парламент депутаты болып сайланды. Торнинг Шмидт Save the Children ұйымының бас директоры болғаннан бері отбасы Лондонның Килберн қаласында тұрады, сонымен қатар Порт Талботтағы Кинноктың сайлау округінде де уақыт өткізеді. Торнинг Шмидт күйеуі мен Ұлыбританияның Лейбористік партиясы үшін де үгіт жүргізді. Торнинг Шмидт Дания шіркеуінде крещениеден өткенімен, мінездеме рәсімінен өтпеген. Ол кейде шіркеуге барады, бірақ мәңгілік өмірге, құтқарылуға, жұмаққа немесе тозаққа сенбейді.

Салық мәселелері

2010 жылдың тамызында Дания салық органдары (SKAT) Торнинг Шмидттың күйеуі Стивен Кинноктың салықтан қашуға қатысты екендігі туралы хабарларды тергеді. Киннок Данияда тұрмайтынын және осылайша Дания салықтарына бағынбайтынын мәлімдеген, ал Торнинг Шмидт Кинноктың Данияда мүлікке ие болуға рұқсат алу өтінішінде оның «жыл бойы жұма күнінен дүйсенбіге дейін әр апта соңында» Данияда тұратынын айтқан. Торнинг Шмидт бұл қайшылықты «ірі және салғысыз қателік» деп түсіндірді. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Дания Парламентіне сайлауға бір апта қалғанда, SKAT-тың (салық департаментінің) 2010 жылғы шешімі Данияның B.T таблоидінде жарияланды. Бұл іс бірнеше ай бұрын газетке құпия түрде берілген. 2000 жылдан 2008 жылға дейін Торнинг Шмидт күйеуіне қатысты салық жеңілдіктерін пайдаланғаны анықталды, бірақ ол Данияда салық төлемейтін және табысы болмайтын. SKAT бұл қателікті 2006-2008 жылдар аралығындағы үш жылға түзетті, ал Торнинг Шмидт қателіктен туындаған үнемделген соманы төледі. Дегенмен, 2000-2005 жылдар аралығындағы алты жылға қатысты сомаларды төлеу талап етілмеді, себебі мұндай жағдайларда жауапкершілік мерзімі шектеулі. 2011 жылдың қарашасында «Политикен» газеті Салық министрлігінің бас директорының орынбасары Питер Лофттың Торнинг Шмидт ісі бойынша бірнеше кездесуге қатысып, соңғы шешім мәтініне түсініктемелер енгізуге тырысқанын хабарлады. Бұл Дания заңына қайшы, өйткені Салық министрлігі жеке салық істері бойынша қабылданған шешімдерге араласа алмайды. Бұл жайт баспасөзde салық ісіне қатысты қатаң шаралар қабылдау үшін сол кездегі үкімет тарапынан саяси қысым көрсетілген-көрсетілмегені туралы әртүрлі болжамдарға әкеп соқты. Жаңа үкіметтегі Салық министрі Тор Мёгер Педерсен Питер Лофт пен салық қызметінің Копенгаген бөлімшесінің директоры Эрлинг Андерсеннен оқиға туралы есеп беруді сұрады. 2 желтоқсанда Педерсен екі есепте үлкен қайшылықтар бар екенін мәлімдеді және оқиғаның нақты барысын анықтау үшін тергеу комиссиясын құруға шешім қабылдады. Екі күннен кейін «Экстра Бладет» газеті сайлау кампаниясы кезінде жарияланған құпия ақпаратты оларға да ұсынғанын хабарлады. Ақпараттың көзі сол кездегі Салық министрі Троелс Лунд Пулсеннің кеңесшісі Питер Арнфелдт екені анықталды. Бұл бұрынғы үкіметтің, әсіресе Троелс Лунд Пулсеннің құпия салық ақпаратын таратып, салық қызметіне осы іс бойынша шешімін өзгертуге қысым жасауға тырысқаны туралы кең таралған күмәндерге себеп болды, бұл оппозиция жетекшісін жақындағы сайлауда қарапайымдауға жасалған белсенді әрекет еді. Бұл Дания саяси өмірінде биліктің бұрын-соңды көрілмеген деңгейдегі теріс пайдалануы болар еді. Екі күн бұрын жарияланған тергеу комиссиясы Дания Парламенті тарапынан бұрынғы үкіметтің ақпарат ағылуына қатысы бар-жоғын немесе оның бар-жоғын тексеруге де қолдау көрсетілді. Сол күні Троелс Лунд Пулсен Дания Парламентінен белгісіз мерзімге демалысқа шығатынын мәлімдеді. Питер Арнфелдт Салық министрлігі тарапынан полицияға хабарланды. 2012 жылдың наурыз айында Питер Лофт екі жылдық тергеу кезеңіне дейін бас директордың орынбасары лауазымынан уақытша шеттетілді.

In August 2010, the Danish tax authorities (SKAT) investigated reports that Thorning Schmidt's husband, Stephen Kinnock, was guilty of tax evasion. Kinnock had declared that he was not a resident of Denmark and thus not subject to Danish taxes, while at the same time Thorning Schmidt had declared, in an application for dispensation for Kinnock to own property in Denmark, that he resided in Denmark "every weekend of the year from Friday through to Monday". Thorning Schmidt attributed the discrepancy to a "big and sloppy error". A week before 15 September 2011 elections to the Danish Parliament, the 2010 decision from SKAT (the taxation department) surfaced in the Danish tabloid B. T. The case had been leaked to the newspaper several months previously. It turned out that from 2000 to 2008 Thorning Schmidt had made use of tax deductions applicable to her husband, even though he was not subject to Danish taxes and had no income in Denmark. The mistake was corrected by SKAT for the three years from 2006 to 2008, and Thorning Schmidt paid the amount she had saved due to the error. She was however not required to pay the amounts saved for the six years from 2000 to 2005, because of the statutory time limit for liability in such cases. In November 2011, the daily Politiken disclosed that the Tax Ministry deputy chief Peter Loft had attended several meetings attending to the Thorning Schmidt case and had tried to insert comments into the final resolution text. This would be unlawful under Danish law as the Tax Ministry may not interfere with the decisions taken in individual tax cases. This set off a flurry of speculation in the press, as to whether there had been any political pressure from the then government to pursue a stricter course in the tax case. The Tax Minister in the new government, Thor Möger Pedersen, subsequently asked Peter Loft and the director of the revenue service's Copenhagen branch, Erling Andersen, to give a report on the happenings. On 2 December, Pedersen disclosed that he had found such big discrepancies in the two reports that he would set up a commission of inquiry to determine the actual course of events. Further controversy erupted when two days later the tabloid daily, Ekstra Bladet, reported that they had also been offered the confidential information that was made public during the election campaign. The source of the leak was determined to be Peter Arnfeldt, spin doctor for then Minister for Taxation Troels Lund Poulsen. This led to intense media speculation that the former government, and specifically Troels Lund Poulsen, were engaged in leaking confidential tax information and trying to pressure the revenue service into changing its decision in the case, in an active attempt to discredit the opposition leader in the then imminent election. This would constitute a hitherto unseen level of abuse of power in Danish political life. The commission of inquiry that had already been announced two days previously, was broadly supported by the Danish Parliament to also look into whether the former government was involved in, or knew of, the leak. On the same day, Troels Lund Poulsen announced he would be taking an indefinite leave of absence from the Danish Parliament. Peter Arnfeldt has been reported to the police by the Ministry for Taxation. In March 2012, Peter Loft was suspended from his post as deputy chief, for the duration of the two year investigation period.

Селфи туралы дау

2013 жылдың желтоқсан айында Торнинг Шмидт, Ұлыбританияның премьер-министрі Дэвид Кэмерон және АҚШ президенті Барак Обама Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Манделаның қоштасу рәсімінде Торнинг Шмидттың ұялы телефонымен түсірілген "селфиге" түскеннен кейін әлеуметтік желілерде сындарға ұшырады, олардың әрекеттері лайықсыз деп есептелді. Кэмерон, Торнинг Шмидт оны суретке түсуге шақырғанда әдептілік танытқанын айтты. Ал бұрын Торнинг Шмидт Ослода актриса Сара Джессика Паркердің қолтаңба жинап жатқанын көріп, онымен суретке түсу үшін көлігін тоқтатып сұраған болатын.