Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Dewan Rakyat-та өкілдік етілген федералды сайлау округі.
the federal constituency represented in the Dewan Rakyat
Кудат – Малайзияның Сабах штатындағы Кудат бөлімінің Кудат ауданының орталығы. 2010 жылы халық саны шамамен 29 025 адамды құрады. Қала Кудат түбегінде орналасқан, штаттың астанасы Кота-Кинабалудан солтүстікке қарай және Борнео аралының ең солтүстік нүктесіне жақын жерде жатыр. Кудат – көпшілікті құрайтын Кадазан-Дусун тайпасының кіші тайпасы – рунгус халқының ең ірі қаласы, сондықтан рунгус мәдениетінің маңызды орталығы болып табылады. Сонымен қатар, Кудат Сабахқа қоныстанған алғашқы қытай малайзиялықтарының бірі, әсіресе хакка диалектісінде сөйлейтін топтың өкілдерімен байланысты. Бұл Малайзияның ең солтүстік қаласы.
Kudat is the capital of the Kudat District in the Kudat Division of Sabah, Malaysia. Its population was estimated to be around 29,025 in 2010. It is located on the Kudat Peninsula, about north of Kota Kinabalu, the state capital, and is near the northernmost point of Borneo. It is the largest town in the heartland of the Rungus people which is a sub ethnic group of the majority Kadazan Dusun race and is therefore a major centre of Rungus culture. It is also notable for being one of the first parts of Sabah to be settled by Chinese Malaysians, particularly from the Hakka dialect group. It is the Northernmost Malaysian city.
Этимология
Қазіргі Кудат аймағын жергілікті рунгус тайпасы бастапқыда "Томборуган" деп атаған. Бұл атау Томборунгус өзенінің құрметіне берілген, бірақ ол өзен қазір құрғап қалған. Жергілікті әңгімелерге сәйкес, алғашқы британдық қоныс аударушылар осы жердің атын сұрағанда, рунгус халқы оларды дұрыс түсінбеген. Олар бұл жерде көптеп өсетін қалың шөптің атын сұрап отыр деп ойлаған. Ол шөп рунгус диалектісінде ‘кутат’ деп аталады. Содан кейін бұл атау бұрмаланып "Кудат" болып, "Томборуган" ескі атын ығыстырды. Кудаттың аты қалай пайда болғаны туралы тағы бір кең таралған әңгіме бар екенін атап өту керек, бірақ ол әңгіме көптеген қосымшаларға толы және саяси себептермен рунгус халқының Кудат жеріне туған құқығын жоққа шығаруға бағытталғандықтан, оның дәйектемесі мен шынайылығы күмәнді. Кудаттың аты қалың шөптен, яғни ‘кутат’тан шыққан деген халықтық аңызды көптеген тарихшылар кеңінен қабылдайды. Өйткені бұл шөп Кудаттың көптеген аймақтарында әлі де көптеп өседі, және британдықтардың кемесінің тоқтаған жерлері осы аймақтарда болған болуы мүмкін. Сонымен қатар, сол кездегі аудармадағы қателіктерді анықтау үшін бірнеше рет қайталау қажет болған жағдайлар да болған болуы мүмкін.
What is now the Kudat area was originally named 'Tomborungan' by the local Rungus natives (which are indigenous to the land). It was named after the Tomborungus River, which has since disappeared. According to local lore, when the early British settlers asked for the name of the place, the local Rungus people misunderstood them and thought that they were asking for the name of a species of coarse grass which grows in abundance in the area. The grass is known as ‘kutad’ in the Rungus dialect. This was eventually corrupted to 'Kudat' and replaced the old name of 'Tomborungan'. It’s important to note that they may have been another more popular version of the lore on how Kudat may have been named but it is the version that might have lost its credentials and authenticity due to it being a version that is difficult to corroborate because of its many patches to the story and in correlation to political motives in discrediting the legitimacy of the indigenous nativity status of the Rungus people to the land of Kudat. The folk lore of Kudat being named after the coarse grass ‘kutad’ is the widely accepted version by many historical scholars of the verbal history on how Kudat has found its name due to the fact that the specific grass is still predominantly growing in much areas of Kudat where the potential dockings of the British settlers’ ship may have been and due to the idea that it may require a certain amount of repetition to confirm what may be lost in translation at the time.
Құдат қаласының құрылуы
Құдаттың түпкі тұрғындары – рунгус халқы, дусун халқының бір тармағы. Олар бұрыннен келе жатқан дәстүр бойынша, жағалауға жиі келетін қарақшылардан қашып, ішкі аймақтардағы ұзақ үйлерде өмір сүрген. 19 ғасырдың соңында Британдық Солтүстік Борнео чартерлік компаниясының қызметкері Франц Витти қазіргі Кудат қаласынан 26 шақырым жерде мұнай тапты. Бұл компанияның Британдық Солтүстік Борнеодағы алғашқы қонысы ретінде Кудатты таңдауының себебі болуы мүмкін. Кудат қаласы 1881 жылдың 7 желтоқсанында ресми түрде құрылды. Компания офицерлері Брунейден келген бірнеше малайлардың көмегімен Кудатты Британдық Солтүстік Борнеоның бірінші астанасы деп жариялауға дайындық жұмыстарын бастады. Бұл 1882 жылы ресми мәртебе алды. Британдық қоныс аударушылар рунгус халқының басшысы Теменггунг Курантуд және Кудаттағы мұсылман қауымының басшысы Дату Харунмен бейбіт келісімге қол қойып, туған жерлерімен тату-тәтті қарым-қатынас орнатуға ықпал етті. Кудаттағы британдық отаршыл шенеуніктер өздерінің демалыс қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Сабахтағы алғашқы гольф клубы – Кудат гольф клубын құрды. Алғашқы тоғыз ойықты, 3075 метрлік трасса 1900 жылдардың басында аяқталды. Ол жолдар мен ғимараттардың жақын орналасуына байланысты өте қиын трасса ретінде танылды.
The original inhabitants of Kudat are the native Rungus people, a sub group of the Dusun people, who traditionally lived inland in longhouse communities to stay beyond the reach of the pirates who frequented the coastline. In the late 19th century, Franz Witti, an explorer in the employ of the British North Borneo Chartered Company, discovered oil 26 km outside the present day Kudat town. This may have been a reason why the Company chose Kudat as the site for their first settlement in British North Borneo. The town of Kudat was officially founded on 7 December 1881. Company officers began clearing the land with the aid of several Brunei Malays in preparation for the declaration of Kudat as the first capital of British North Borneo. This was eventually made official in 1882. The British settlers ensured that they would live in peace with their native neighbours by signing a peace agreement with Temenggung Kurantud (then Chieftain of the Rungus people) and Datu Harun (then leader of the Muslim community of Kudat). British colonial officers in Kudat were quick to ensure that their recreational needs were satisfied by creating the Kudat Golf Club, which is the first golf club in Sabah. The original nine hole, 3075m course was completed in the early 1900s. It is recognised as a challenging course due to the close proximity of roads and buildings around it.
Қытай жұмысшыларының импорты
Компанияның келесі қадамы – қытайлық мигранттарды жер жыртуға тарту болды. Ол осы мақсатта шетелдік жұмысшыларды тартуға көшті, себебі "сырттан келген нәсілдердің өндірістік және экономикалық құндылығы Борнеоның жергілікті халқынан әлдеқайда жоғары" деп есептеді, сондай-ақ "жергілікті тұрғындардың жекелеген өндірістік құндылығы мемлекет үшін сырттан келгендерден ұзақ уақыт бойы кем болады" деді. 1882 жылы сол кездегі Солтүстік Борнео губернаторы Уильям Крокер, Қытайда иммиграция комиссары болып жаңа тағайындалған Уолтер Медхерсттен, британдық Солтүстік Борнеоға қытайлық мигранттарды жіберуге көмек сұрады. Медхерст жұмыс іздеуге ниетті қытай азаматтарына британдық Солтүстік Борнеоға тегін жол беруді ұсынды. Осы мигранттардың көпшілігі кемеден түсіп, сол кезде колонияның ең ірі қалалары болған Кудат пен Сандаканға қоныстанды. Медхерст 1885 жылы Ұлыбританияға оралған кезде Кудаттың 937 тұрғынының 348-і қытайлықтар еді. Олардың 222-сі дүкен иесі ретінде жұмыс істеді. Осы кезеңде компания британдық Солтүстік Борнео астанасын Сандаканға көшіргендіктен Кудаттың маңызы айтарлықтай төмендеді. Дегенмен, қытайлықтардың Кудатқа көшіп келуі, бірақ бұрынғыдан ақырын, жалғасты.
The Company's next step was to bring in Chinese migrants to work the land. It resorted to bringing in foreign workers for the purpose because it felt that "the productive and industrial value of the alien races is far greater than that of the natives of Borneo it will be a very long time before the natives become, individually, as valuable assets to the State as the alien races". In 1882, the then Governor of North Borneo, William Crocker, requested the help of Walter Medhurst, who had just been appointed as immigration commissioner in China, to send Chinese migrants to British North Borneo. Medhurst offered free passage to British North Borneo to any Chinese people interested in seeking employment there. Most of these migrants disembarked and settled in Kudat and Sandakan, which were then the largest towns in the colony. By the time Medhurst returned to the United Kingdom in 1885, 348 of the 937 residents of Kudat were Chinese. Of these, 222 worked as shopkeepers. During this time, Kudat's significance had waned significantly as the Company moved the capital of British North Borneo to Sandakan. However, Chinese migration to Kudat continued, albeit at a slower pace.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық армиясы Кудат қаласында жергілікті тұрғындар мен Жавадан (Индонезия) келген мәжбүрлі еңбекшілердің көмегімен әуежай салып, күтіп ұстады. Ұшу-қону жолағының негізі коралл тастарымен төселді. Индонезиялық еңбекшілердің көптегені ауру мен аштықтан қаза тапты. 1945 жылы АҚШ-тың Қиыр Шығыс әуе күштері B-25 бомбалаушыларымен әуежайды бірнеше рет бомбалап, оны қолданудан шығарды. Қазіргі Кудат әуежайы жапондықтар салған әуежайдың бір бөлігінде орналасқан.
During World War II, the Japanese Imperial Army built and maintained an airfield in Kudat with the help of locals and forced labour from Java, Indonesia. The runway was built using coral stones as a base. Many of the Indonesian labourers died from disease and hunger. In 1945, the United States Far East Air Force repeatedly bombed the airfield with its B 25 bombers, putting it out of action. The current Kudat Airport is built on part of the Japanese built airfield.
Соғыстан кейінгі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кудат британдық Солтүстік Борнеоның қалған бөлігінен көп назар алмады, өйткені Сандакан мен Кота-Кинабалудың (бұрын Джесселтон деп аталған) қарқынды өсімі оны ұзақ уақыттан бері көлеңкеге қалдырған. Кудаттың оқшаулануын одан әрі күшейткен фактор – 1960-шы жылдарға дейін Кудатты Кота-Кинабалумен байланыстыратын жол салынғанға дейін, ол теңіз арқылы ғана қолжетімді болды. Жергілікті тұрғындар 1990 жылға дейін негізінен кокос пен теңіз өнімдерімен айналысты, содан кейін Кудатқа дәстүрлі Рунгус мәдениетін танысу үшін шағын топтама келушілер келе бастады. 2000 жылдардың басында Кудат қарқынды даму кезеңіне енді. Көптеген жобалар нәтижесінде Кудатқа бірнеше жаңа қонақүй, спорт орталығы, Сидек эспланадасы және қаланы Пан-Борнео тас жолымен байланыстыратын жаңа жол салынды. Бұған қоса, Кудат гольф клубындағы тоғыз тесікті алаң 6080 метрден астам 18 тесікті алаңға дейін кеңейтілді. Бүгінде ескі тоғыз тесікті алаң "екінші тоғыздық" деп, ал жаңа тоғыз тесікті алаң "бірінші тоғыздық" деп аталады.
After World War II, Kudat received little attention from the rest of British North Borneo, having long been eclipsed by the rapid growth of Sandakan and Kota Kinabalu (then known as Jesselton). Further exacerbating Kudat's isolation was the fact that it was only accessible by sea until a road was built in the 1960s linking Kudat with Kota Kinabalu. Locals concentrated largely on the coconut and seafood industries until the 1990s, when small numbers of visitors began coming to Kudat to experience traditional Rungus culture. In the early 2000s, Kudat underwent a period of rapid development. A raft of projects gave Kudat several new hotels, a sports centre, the Sidek Esplanade and a new road linking the town with the Pan Borneo Highway. Additionally, the existing nine hole course at the Kudat Golf Club was extended to a full 18 holes over 6080m. Today, the old nine hole course is known as the 'second nines' while the newer nine hole course is referred to as the 'first nines'.
Хакка қытайлар қауымы
Кудатта маңызды Хакка қытайлары азшылық тұрады, олар Сабахтағы ең көне Хакка қауымдастықтарының бірі. Хакка халқының Кудатқа қоныстануы 1880 жылдары Уолтер Медхерстің Қытайдың оңтүстігінен келген көшіп келушілерге Британдық Солтүстік Борнеоға тегін жол ұсынуымен басталды. Қытайдағы Базель миссионерлік қоғамы бұл бастаманы ынталы түрде қолдады, әсіресе Рудольф Лехлер есімді миссионер, ол «Хакка христиан эмиграциясының әкесі» деп сипатталды. Ол Гуандун провинциясында тұратын христиан Хаккаларын Медхерстің ұсынысын қабылдауға белсенді түрде шақырды. Кудатқа алғашқы көшіп келгендердің тобы 1883 жылы келіп, Лау Сан (қытайша: 老山; пиньинь: Lǎo Shān; сөзбе-сөз «Ескі тау») елді мекенін құрды. 1889 жылы жаңа қоныстанғандардың тобы Синь Сан (қытайша: 新山; пиньинь: Xīn Shān; сөзбе-сөз «Жаңа тау») жаңа елді мекенінде орналасты. Кейінірек келгендер Кудат қаласынан алыс жатқан жаңа елді мекендер құрды. Оларға Пинангсу (дәстүрлі қытай: 檳榔樹; Хакка: 'Бин лонг су'; пиньинь: Bīnláng shù; сөзбе-сөз «Бетел жаңғағы ағашы»), Тамаланг және Сикуати (қытайша: 西瓜地; пиньинь: Xīguā dì) ауылдары кіреді. Алғашқы қоныстанғандардың көпшілігі Хаккалар болғанмен, кейінірек келгендердің арасында Хоккиен, Кантон және Хайнань диалектілерінен келгендер де болды. Компания бұл алғашқы Хакка қоныстанғандарға алты айға тегін жер, құрал-жабдықтармен қатар азық-түлік те берді. Қоныстанғандар өз жағынан 10 акр жер теліміндегі орманды тазалауға және әр телімнің кемінде жартысын күрішпен өсіруге міндетті болды. Қалған жартысын өмірлікке жеткізу үшін пайдалануға болады. Көптеген Хакка қоныстанғандар кең кокос плантацияларын құрды, олар Кудат пейзажының басым бөлігін құрайды. Қазіргі уақытта Кудат ауданындағы кокос плантацияларының жалпы ауданы шамамен 5740 гектарды құрайды, осы плантацияларды басқаруға 3000-нан астам отбасы қатысады. Хаккалар Кудат қоғамының ажырамас бөлігі болып табылады. Кудат қаласының орталығындағы және ауданның кішігірім қалаларындағы, мысалы Сикуати және Маттунггонгтағы көптеген дүкендер Хаккаларға тиесілі. Ауданның көптеген жер аттары Хакка тілінен шыққан, мысалы Лау Сан, Синь Сан, Пинангсу және Пакка Чоун (қытайша: 百家村; пиньинь: Bǎijiā cūn; сөзбе-сөз «Жүз отбасының ауылы»). Бұл ауданның бірнеше көшелеріне де қатысты, мысалы Джалан Сак Фу және Джалан Тай Чонг. Сонымен қатар, Кудат қаласының орталық бөлігіндегі бірнеше көшелерге қауымның көрнекті мүшелері болған жергілікті Хаккалардың есімдері берілген, олардың ішінде Джалан Ван Сиак (Леонг Ван Сиактың есімімен аталған; дәстүрлі қытай: 梁萬錫; пиньинь: Liáng Wànxī), Джалан Чин Шам Чой (дәстүрлі қытай: 陳三才; пиньинь: Chén Sāncái) және Джалан Ло Тхен Чок (дәстүрлі қытай: 羅天爵; пиньинь: Luó Tiānjué) бар.
Kudat is home to a significant Hakka Chinese minority which is among the oldest Hakka communities in Sabah. Hakka involvement in Kudat began in the 1880s with Walter Medhurst's offer of free passage to British North Borneo to prospective migrants in southern China. The Basel Missionary Society in China was extremely supportive of this initiative, particularly a missionary named Rudolph Lechler who has been described as the 'godfather of Christian Hakka emigration'. He actively encouraged Christian Hakkas living in Guangdong province to take up Medhurst's offer. The first group of migrants to Kudat arrived in 1883 and founded the settlement of Lau San (Chinese: 老山; Pinyin: Lǎo Shān; literally 'Old Mountain'). In 1889, a new batch of settlers established themselves in the new settlement of Sin San (Chinese: 新山; Pinyin: Xīn Shān; literally 'New Mountain'). Later arrivals created new settlements further away from Kudat town. These include the villages of Pinangsoo (Traditional Chinese: 槟榔樹; Hakka: 'Bin long soo'; Pinyin: Bīnláng shù; literally 'Betel nut tree'), Tamalang and Sikuati (Chinese: 西瓜地; Pinyin: Xīguā dì). While the pioneer settlers were mostly Hakkas, some of the later arrivals were from the Hokkien, Cantonese and Hainanese dialect groups. The Company offered these early Hakka settlers free land and tools, as well as food rations for their first six months. In return, the settlers were required to clear the forests in their 10 acre plots of land, and to cultivate at least half of each plot with rice. The other half could be used for subsistence crops. Many of the Hakka settlers established vast coconut plantations, which remain the dominant feature of much of Kudat's landscape. At present, the total area under coconut cultivation in Kudat district is approximately 5,740 hectares; more than 3,000 families are involved in managing these coconut plantations. The Hakkas remain an integral part of Kudat's society. Most of the shops in downtown Kudat, as well as in smaller towns throughout the district such as Sikuati and Mattunggong, are owned by Hakkas. Many place names in the district have their origins in the Hakka language, such as Lau San, Sin San, Pinangsoo and Pakka Choon (Chinese: 百家村; Pinyin: Bǎijiā cūn; literally 'Village of one hundred families'). The same is true of several roads in the district, such as Jalan Sak Fu and Jalan Tai Cheong. Additionally, several roads in downtown Kudat are named after local Hakkas who were prominent members of the community, including Jalan Wan Siak (named after Leong Wan Siak; Traditional Chinese: 梁萬錫; Pinyin: Liáng Wànxī), Jalan Chin Sham Choi (Traditional Chinese: 陳三才; Pinyin: Chén Sāncái) and Jalan Lo Thien Chok (Traditional Chinese: 羅天爵; Pinyin: Luó Tiānjué).
Қудат қаласы
Кудат қаласының шағын, бірақ маңызды туристік индустриясы көбінесе оның аялдайтын, тыныш атмосферасымен және теңізге жақындығымен байланысты. Сабахтың түкпір-түкпірінен келушілер Кудатқа таза теңіз өнімдерін сатып алу және сабахтық ауыл қаласының ерекше сүйкімділігін сезіну үшін келеді. Қала ішінде орналасқан туристік тартымдылықтарға Кудат гольф клубы, Сидек эспланадасы, орталық базар және балық базары жатады.
The small but important tourism industry in Kudat town revolves largely around its laid back atmosphere and its proximity to the sea. Visitors from throughout Sabah come to Kudat to purchase its fresh seafood and to experience the charms of a typical Sabahan country town. Tourist attractions located in the town proper include the Kudat Golf Club, Sidek Esplanade, central market and fish market.
Жағалау ерекшеліктері
Кудат өзінің таза жағажайларымен әйгілі, олар Сабахтағы ең табиғи жағажайлардың қатарында. Бак Бак, Пасир Пути, Калампуниан және Торунгукан жағажайлары ең танымалдарының бірі. Кудат Борнео аралының ең солтүстік нүктесі болып табылатын Танджунг Симпанг Менгаяуға жақын орналасқандығымен де ерекше.
Kudat is famous for its beaches, which are among the most unspoilt in Sabah. Some of the better known beaches include Bak Bak, Pasir Putih, Kalampunian and Torungkungan. Kudat is also notable for its proximity to Tanjung Simpang Mengayau, a headland which forms the northernmost point of the island of Borneo.
Рунгус өсіру
Кота-Кинабалу – Кудат тас жолындағы бірнеше ауылдар Рунгус мәдениетінің әрқайсысы бір ерекше жағын көрсетеді. Кампунг-Гомбизауда (Гомбизау ауылы) келушілер бал өндіру және дәстүрлі Рунгус шөптерін жинау процесін тамашалай алады, ал Кампунг-Суманкап гонг жасау өнеркәсібімен әйгілі. Кампунг-Баванггазо болса, дәстүрлі Рунгус үйлерімен белгілі, бұл үйлер туристерге Рунгус халқының мәдениеті мен тұрмыс салтын танысуға және үйренуге мүмкіндік беретін қоғамдық жобаның бір бөлігі болып табылады. Рунгус мәдениетімен Кампунг-Миняк төңірегіндегі Мисомпуру хомстей бағдарламасы арқылы да танысуға болады.
Several villages along the Kota Kinabalu – Kudat road each showcase one particular aspect of Rungus culture. In Kampung Gombizau (Gombizau village), visitors can observe the production of honey and gathering of traditional Rungus herbs, whereas Kampung Sumangkap is famous for its gong making industry. Kampung Bavanggazo on the other hand is noted for its traditional Rungus longhouses, which are part of a community project offering tourists the chance to experience and learn about the culture and lifestyle of the Rungus people. Rungus culture can also be experienced at the Misompuru Homestay Programme, which is centred around Kampung Minyak.
Жер
Кудат – Пан-Борнео тас жолының солтүстік нүктесі. Кудаттан солтүстікке және Сабах-Саравак шекарасына дейінгі тас жол бөлігі 1-ші федералды тас жол (Сабах) деп аталады; шекарадан кейін тас жол 1-ші федералды тас жол (Саравак) ретінде жалғасады. Бұл бөлік Кудатты Кота-Кинабалумен және Сабахтың батыс жағалауындағы Кота-Белуд, Туаран, Папар, Бофорт және Сипитанг сияқты басқа да ірі қалалармен байланыстырады. Кудаттан Кота-Кинабалуға дейінгі 190 шақырымдық сапар автокөлікпен шамамен үш сағатқа созылады. Өкінішке орай, жол тиісті органдар тарапынан дұрыс күтілмегендіктен көптеген қапалы оқиғалар орын алды және оны саясаткерлер сайлаушылардың санын арттыру үшін үнемі пайдаланып келеді.
Kudat is the northern terminus of the Pan Borneo Highway. The section of the highway between Kudat in the north and the Sabah Sarawak border in the south is known as Federal Route 1 (Sabah); beyond the border, the highway continues as Federal Route 1 (Sarawak). The former section links Kudat with Kota Kinabalu and other major towns on Sabah's west coast, including Kota Belud, Tuaran, Papar, Beaufort and Sipitang. The 190 km journey from Kudat to Kota Kinabalu takes approximately three hours by car. Sadly the road has not been maintained properly by the relevant authority and has caused many unfortunate accidents and is constantly being used by politician to increase the number of voters.
Ауа
Қала орталығының солтүстігінде Кудат әуежайы орналасқан, оннан MASWings компаниясы Кота-Кинабалу және Сандакан қалаларына рейстерді жүзеге асырады. Кота-Кинабалуға ұшу 40 минут, ал Сандаканға ұшу 50 минутқа созылады.
North of the town centre is Kudat Airport, from which there are flights to Kota Kinabalu and Sandakan operated by MASWings. Flights to Kota Kinabalu take 40 minutes while flights to Sandakan are 50 minutes long.
Теңіз
2015 жылдың ақпан айында Сабах бас министрінің кеңсесіндегі арнайы тапсырмалар министрі Тео Чи Канг Филиппиннің Палаван аймағындағы Кудат пен Брук нүктесі арасындағы ролл-он-ролл (RORO) паром қызметін іске қосу жоспарларын жариялады. Бұл паром қызметі арқылы жолаушылардың Малайзияға кіруі мен шығуына мүмкіндік беру үшін Кеден, көші-қон, карантин және қауіпсіздік (CIQS) орталығы салынды және қажетті басқа да нысандар құрылыс жұмыстарында. Паром қызметі бастапқыда 2016 жылдың маусым айында іске қосылуы жоспарланған еді. Алайда, 2016 жылдың сәуір айында Сабахтың сол кездегі бас министрі Мұса Аман паром қызметін бастау мерзімі белгісіз мерзімге тоқтатылатынын хабарлады. Бұл шешім Филиппиннің Әбу Саяф тобының Семпорна жағалауынан төрт малайзиялықты ұрлап кеткеніне байланысты қауіпсіздік шарасы ретінде қабылданды.
In February 2015, the Minister of Special Tasks in the Sabah Chief Minister's Department, Teo Chee Kang, announced plans for a roll on roll off (RORO) ferry service between Kudat and Brooke's Point in Palawan, the Philippines. To allow passengers to enter and exit Malaysia on this forthcoming ferry service, a Customs, Immigration, Quarantine and Security (CIQS) Centre has been constructed and other necessary facilities are currently being built. The ferry service was originally scheduled to begin in June 2016. However, in April 2016, the then Sabahan Chief Minister Musa Aman announced that the commencement of the ferry service would be suspended indefinitely. This was done as a security measure in the wake of the kidnapping of four Malaysians in the waters off Semporna by Abu Sayyaf militants from the Philippines.
Климат
Кудаттың тропикалық жаңбырлы орман климаты (Af) бар, ақпаннан қарашаға дейін орташадан ауыр жаңбыр жауады, желтоқсан мен қаңтар айларында аса ауыр жаңбыр жауады.
Kudat has a tropical rainforest climate (Af) with moderate to heavy rainfall from February to November and heavy rainfall in December and January.