Кіріспе

Босния және Герцеговинадағы ұлттық парк

Сутжеска ұлттық паркі () – Босния және Герцеговинада орналасқан ұлттық парк. 1962 жылы құрылған, ол Босния және Герцеговинаның ең көне ұлттық паркі. Оған елдің ең биік шыңы Маглич кіреді, ол Черногориямен шекарада, теңіз деңгейінен биіктігінен астам. Маглич массивінің Черногория бөлігінде де Трновачко көлі (Trnovačko Jezero) орналасқан. Паркке сондай-ақ Еуропадағы соңғы екі табиғатта сақталған ескі ормандардың бірі – "Перучица" қатаң табиғат қорығы кіреді. Парк 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болған Сутьеска шайқасының орны ретінде де белгілі. Ол EUROPARC федерациясының серіктес мүшесі болып табылады.

Тарих

Парк 1962 жылы құрылған және Босния мен Герцеговинадағы ең үлкен әрі ең алғаш ресми жарияланған ұлттық саябақ. Оның жариялануы табиғатты қорғаудан гөрі, тарихи шайқастар өткен орын ретінде танылуына негізделген. Ұлттық саябақтың ішінде орналасқан Перучица орман қоры 1952 жылы құрылған. Перучица – Еуропадағы қалған соңғы екі табиғи ормандардың бірі және Босния мен Герцеговинадағы бес қатаң табиғат қорғау аумағының бірі.

География

Парк шамамен 19 000 гектар аумақты алып жатыр. Шығысынан Пивска планина тауымен (кириллше: Пивска планина) және Пива өзенімен Шћепан польеге дейін, ал одан әрі Дрина өзенінің ағысымен Сутьеска өзенінің құйылуына дейін, батысында Лелиха тауымен байланысты Зеленгора тауымен және оңтүстік-шығысында Маглич тауымен, Волуяк тауымен және Биоч тауымен шектеледі. Паркке жылдың көп бөлігінде кіруге болады, бірақ қыстың кейбір кезеңдерінде шектеулер болуы мүмкін. Сараево және Хорватияның Дубровник қалаларынан автомобиль жолдары арқылы жетуге болады. Черногориямен шекараға жақын орналасқан Фоча қаласы парктен алыс жатыр, ал ең жақын қала – Мратинье. Басқа өзендердің бәрі Сутьесканың салалары болып табылады. Сол жақ салалары: Клобучарица, Ябучница және Хрчавка өзендері. Оң жақ салалары: Сушки бұлағы (сонымен қатар Суха өзені немесе Сушица бұлағы деп те аталады), Прейвор бұлағы және Перучица бұлағы.

Көлдер

Зеленгора тауы өз орманды, кең және шөптесі платоларында 9 мұздық көлді жасырады, олар "Горске очи" (ағылшын тіліне аударғанда "Таудың көзі") деп те аталады. Бұл көлдер: Черно көлі, Биело көлі, Орловачко көлі, Горне Баре көлі, Донье Баре көлі, Штиринское көлі, Котланичко көлі, Кладопольское көлі және Югово көлі (Бориловачко көлі деп те аталады).

Климат

Парктің климаттық жағдайы – көшпелі аймақ. Солтүстіктен орташа континенталды климат басым, ал оңтүстік Жерорта теңізі климатының ықпалы азырақ. Типикалық тау климаты Адриатика теңізінің әсерінен де жұмсатылады.

Флора

Парктің өсімдік жамылғысы қалың ормандардан (66%), тау жайылымдарынан, шалғынды далалардан және ормандардың үстіндегі тасты жерлерден тұрады. Оның флоралық байлығы 2600 қан тамырлы өсімдік түрін (олардың көпшілігі сирек және эндемикалық) және шамамен 100 түрлі жеуге жарамды саңырауқұлақты қамтиды. Балқан тау шамыстығы (Rupicapra rupicapra balcanica) – ешкі-антилопа (Еуропа мен Карпат тауларына тән) парктегі түрлердің есебінен басқарылды. 1963–1987 жылдар аралығында 256 шамыстық Босния және Герцеговина, Хорватиядағы 13 басқа аймаққа сәтті қоныстандырылды. Жоспар бойынша Черногория шекарасында тағы бір ұлттық парк құру көзделіп отыр, ол Магильц-Волуяк-Биоч тау тізбегінің қалған бөлігі мен Трновачко көлін қорғауы керек. Осы екі парк көрші елдерде орналасқандықтан, трансшекаралық қорғаудың ірі аймағын құруға тиіс.