Кіріспе

Сербия географиясы

Сербия Орталық және Оңтүстік-Шығыс Еуропаның тоғысқан жерінде орналасқан, Паннония жазығының оңтүстік шеттері мен Балқанның орталық бөлігін қамтитын шағын ел. Ол Босния және Герцеговина, Болгария, Хорватия, Венгрия, Солтүстік Македония, Черногория және Румыниямен шектеседі. Сербия Косовоның тәуелсіздігін мойындамағандықтан Албаниямен даулы шекараға ие. Сербия теңізге шығу жолы жоқ, бірақ Черногория арқылы Адриатика теңізіне, ал Дунай арқылы Еуропаның ішкі бөліктеріне және Қара теңізге қатынаса алады.

Климат

Сербияның климаты орташа континенталды, жергілікті деңгейде әртүрлілік бай, бұл географиялық орналасуымен, рельефімен, жер бедерінің экспозициясымен, өзендер мен көлдер жүйелерінің болуымен, өсімдік жамылғысымен, урбанизациямен және т.б. байланысты. Альп, Карпат, Родоп тауларының сілемдері, сондай-ақ Адриатика теңізі мен Паннония жазығының жақын орналасуы климатқа әсер етеді. Елдің солтүстік аймағындағы өзен аңғарлары мен жазықтардың орналасуы қыс айларында полярлық ауа массаларының кейде оңтүстікке қарай терең енуіне мүмкіндік береді, ал жаз айларында Сахараның ыстық ауасы Жерорта теңізі арқылы жиі кіріп келеді. 1961-1990 жылдар аралығындағы ауаның орташа жылдық температурасы теңіз деңгейінен биіктігі 0 метрге дейінгі аумақтарда шамамен 11°C құрайды. Биіктігі 500 метрден жоғары аумақтарда орташа жылдық температура шамамен 7°C, ал 1000 метрден жоғары биіктікте шамамен 3°C шамасында болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері, әдетте, биіктікпен бірге артады. Төменгі аймақтарда ол 600-800 мм аралығында, биіктігі 1000 метрден жоғары аймақтарда орташа есеппен 1000-1200 мм, ал Оңтүстік-Батыс Сербиядағы кейбір таулы шыңдарда 1500 мм-ге дейін жетеді. Сербияның басым бөлігінде континенталды жауын-шашын режимі басым, оның ең жоғары көрсеткіші жаздың басында байқалады, Оңтүстік-Батыс аймағынан басқа, онда күз айларында жауын-шашын мөлшері ең көп болады. Мамыр-маусым айлары ең жаңбырлы айлар болып табылады, олардың үлесі жылдық жауын-шашынның орташа есеппен 12-13 пайызын құрайды. Ақпан және қазан айларында жауын-шашын мөлшері ең аз болады. Қар жамылғысы қарашаның соңынан наурыздың басына дейін қалыптасуы мүмкін, ал қар жамылғысы бар күндердің көпшілігі қаңтар айына толады. Күн сәулесінің жылдық мөлшері жылына 1500-2200 сағат аралығында құрайды. Жер бетіндегі ауа айналымына көбінесе орографиялық көтеріліс әсер етеді. Жылдың жылы кезеңінде солтүстік-батыс және батыс бағытынан соққан желдер басым болады. Воеводина және Сумадияда күз және қыс айларында шығыс-оңтүстік-шығыс жел, Кошава үстемдік танытады. Сербияның Оңтүстік-Батысындағы таулы аймақта оңтүстік-батыс желдері басым.

Адам географиясы

Сербияда 6 167 тіркелген елді мекен бар: 207 қала және 5960 ауыл.