Кіріспе

Динар Альпі (/d//'/n/ær//ɪ//k/), сондай-ақ Динаридтер, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы Балқан түбегін Адриатика теңізінен бөліп тұратын таулар тізбегі. Олар солтүстік-батыстағы Италиядан бастап Словения, Хорватия, Босния және Герцеговина, Сербия, Черногория және Косово арқылы оңтүстік-шығыстағы Албанияға дейін созылады. Динар Альпі шамамен Батыс Балқан түбегінің бойымен, Солтүстік-Шығыс Италияның Юлиан Альпінен бастап Šar және Korab массивтеріне дейін жалғасады, онда олардың бағыты өзгереді. Арак таулары – бүкіл Динар Альпінің ең биік бөлігі; бұл бөлік Албаниядан Косовоға және Монтенегроның шығысына дейін созылады. Адриатика теңізінің үстінде орналасқан Мая-Езерце ең биік шыңы болып табылады және Албанияда орналасқан. Динар Альпі – Кавказ таулары, Альп, Пиреней, Карпат таулары және Скандинавия тауларымен қатар Еуропаның ең қиын өткелді және кең таулы аймақтарының бірі. Олар негізінен доломит, әк тас, құмтас және конгломераттардан тұрады, бұл бір кезде аймақты жапқан теңіздер мен көлдердің шөгінді жыныстары. 50-100 миллион жыл бұрын болған Альпілік қозғалыстар кезінде, зор бүйірлік қысымдар тау жыныстарын бүктеді және солтүстік-шығыстағы ескі, берік блокты айналып өтетін үлкен доғада жылжытты. Динарлық карст аймағындағы оргенездің негізгі тектоникалық фазасы Кенозой дәуірінде (Палеогенде) Адриатика микроконтинентінің (Адрия) Еуропамен соқтығысуы нәтижесінде болды және процесс әлі де жалғасуда. Динар Альпі шамамен параллель тізбектерде көтерілді, Юлиан Альпінен бастап Солтүстік Албания мен Косовоға дейін созылды, онда таулы жерлер Дрин өзенінің суларына және Косово жазықтарына орын беру үшін төмендейді.

Атауы

Динарид таулары Динара тауының (1831 м) атымен аталады, ол Хорватияның Далмация аймағымен және Босния мен Герцеговинамен шекарадағы тау тізбегінің ортасындағы ең биік шыңы. Жергілікті тілдердегі тізбе атаулары: Динарет; alpi dinarikɛ; Динарско горје Dinarsko gorje; .

Геология

Динарлық карст аймағы негізінен мезозой дәуірінің әк тастары мен доломитінен құралған, олар Багам типіндегі карбонат платформасының үстіне жиналған. Ал бірнеше шақырым қалың карбонатты шөгінділер Альпілік орогенез кезінде деформацияланды. Динарлық карст аймағындағы Альпілік орогенездің басты тектоникалық фазасы Кенозой дәуірінде (Палеогенде) Адриатика микроконтинентінің (Адрия) Серб-Македония және Родоп массивтерімен соқтығысуы нәтижесінде болды, және бұл процесс әлі де жалғасуда. Осы тау жыныстарының тазалығы соншалық, өзендердің суы кристалдай мөлдір, ал топырақ қалдықтары өте аз. Мысалы, Жадро өзенінің су сапасын тексеру нәтижесінде ластаушы заттардың төмен деңгейде екені анықталды. Жарақтар көбінесе өсімдік жамылғысынан бос және жарықтандыратын аппақ түсті, бірақ аз ғана топырақ ойыстарда жиналып, әкке төзімді, жасыл шөптерге немесе тар егістікке мүмкіндік береді.

Адамның қызметі

Таулы ландшафтты қамалдардың қираған қалдықтарымен көмкерілген. Бұл ғасырлар бойғы соғыстардың куәсі және Динарид таулары түрлі қарулы күштерге берген пана. Рим дәуірінде Динарид таулары Балқанды римдіктердің бағындыруына қарсы тұрған иллирийлерге баспана берді, бұл б.з.б. 3 ғасырда Адриатика теңізінің шығыс жағалауын бағындырудан басталды. Рим 168 ж.б.з.б. бүкіл Иллирияны жаулап алды, бірақ бұл таулар 14 ж.б.з.б. аймақ толық бағындырылғанға дейін көп жылдар бойы иллирийлік қарсылық күштеріне пана болды. Жақында Осман империясы Черногорияның таулы аймақтарын толық бағындыра алмады. 20-ғасырда да таулар партизандық соғыс үшін қолайлы жағдай жасады, югославиялық партизандар Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең табысты одақтас қарсылық қозғалыстарының бірін ұйымдастырды. Аймақ әлі де сирек қоныстанған, ал орман шаруашылығы және кен өндіру Динарид тауларының негізгі экономикалық қызметтері болып табылады. Динарид тауларының халқы әлемдегі ең бойы ұзын халықтардың бірі болып есептеледі, орташа ересек еркектердің бойы 183,9 см. Босния және Герцеговина халқының орташа бойы ең жоғары көрсеткішті құрайды – ерлер үшін 183,9 см, ал әйелдер үшін 171,8 см.