Кіріспе

chembox
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 477503302
| Reference =
| Name = Морфолин
| ImageFileL1 = Morpholine numbering.svg
| ImageNameL1 = морфолин молекуласының нөмірленген қаңқа формуласы
| ImageFileR1 = Morpholine stereo 2D skeletal.png
| ImageNameR1 = морфолин молекуласының перспективалық қаңқа формуласы
| ImageFileL2 = Morpholine from xtal 3D balls B.png
| ImageNameL2 = морфолин молекуласының шар және таяқша моделі
| ImageFileR2 = Morpholine from xtal 3D vdW B.png
| ImageNameR2 = морфолин молекуласының кеңістікті толтыру моделі
| PIN = Морфолин
| OtherNames = диэтилен имид оксиді, 1,4 оксазинан, тетрагидро-1,4-оксазин, диэтилен оксимид, тетрагидро-п-оксазин
|Section1=
|Section2=Chembox қасиеттері
| C=4 | H=9 | N=1 | O=1
| Appearance = түссіз сұйықтық
| Odor = әлсіз аммиакқа ұқсас немесе балыққа ұқсас иіс (конъюгациялық қышқылынан)
| VaporPressure = 6 мм рт.ст. (20°C)
| ExploLimits = 1.4%–11.2%
| LD50 = 1220 мг/кг (сүтқоректілер, ауызға алу) 525 мг/кг (тышқан, ауызға алу) 1050 мг/кг (егеуқұйрық, ауызға алу) Морфолин атауының авторы Людвиг Кнорр, ол бұл қосылған құрылымның морфин құрамына кіретініне қате сенген.

Өндіріс

Морфолин көбінесе диэтаноламинді күкірт қышқылымен сусыздату арқылы өндіріледі. Балама ретінде, оны аммиакпен реакциядағы бис(2-хлорэтил) эфирінен жасауға болады, соның нәтижесінде аммоний хлориді де түзіледі. Морфолин диэтиленгликоль мен аммиактан жоғары температура және қысымда, сутегі және тиісті катализатордың қатысуымен өнеркәсіптік түрде де өндіріледі.

Өнеркәсіптік қолдану

Морфолин - бұл фоссилді отын және атом электр станцияларының бу жүйелерінде pH деңгейін реттеу үшін миллиондық мөлшерде қолданылатын кең таралған қоспа. Морфолин сумен шамалас ұшпалылығы болғандықтан қолданылады, сондықтан суға қосылғаннан кейін оның концентрациясы су және бу фазаларында біркелкі таралады. Оның pH деңгейін реттеу қасиеттері бу станциясының бойымен таралып, коррозиядан қорғауды қамтамасыз етеді. Морфолин көбінесе гидразин немесе аммиактың төмен концентрацияларымен бірге қолданылады, бұл мұндай станциялардың бу жүйелерін коррозиядан қорғау үшін толық ұшпалы химиялық өңдеуді қамтамасыз етеді. Морфолин осы бу жүйелеріндегі жоғары температура мен қысымда оттегі болмаған жағдайда салыстырмалы түрде баяу ыдырайды.

Органикалық синтез

Морфолин басқа екіншілік аминдерге тән көптеген химиялық реакцияларға түседі, бірақ эфирлік оттегінің болуы азоттан электрондық тығыздықты тартып алады, оны піперидин сияқты құрылымдық жағынан ұқсас екіншілік аминдерге қарағанда кем нуклеофильді (және кем негізді) етеді. Осы себепті, ол тұрақты хлорамин түзеді. Ол энаминдерді жасау үшін жиі қолданылады. Морфолин органикалық синтезде кеңінен қолданылады. Мысалы, ол линезолид антибиотик, гефитиниб (Iressa) қатерлі ісікке қарсы препарат және декстроморамид анальгетиктерін дайындау үшін қолданылатын құраушы бөлік болып табылады. Зерттеулерде және өнеркәсіпте морфолиннің төмен құны мен полярлығы оны химиялық реакциялар үшін еріткіш ретінде кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді.

Жеміс-жидек қаптамасы ретінде

Морфолин жемістерді күбілдеу процесінде химиялық эмульгатор ретінде қолданылады. Жемістер табиғи түрде жәндіктер мен саңырауқұлақтардан қорғану үшін балауыз жасайды, бірақ осы балауыз жемістер тазаланғанда жоғалуы мүмкін. Оның орнына, аз мөлшерде жаңа балауыз жағылады. Морфолин шелақтың эмульгаторы және ерітуге көмектесуші зат ретінде қолданылады, ал шелак жемістерді қаптауға қолданылатын балауыз болып табылады. Еуропалық Одақ жемістерді қаптау үшін морфолин қолдануға тыйым салды.